§10.40.1haec conperta perfugarum indiciis cum apud infensos iam sua sponte milites disseruisset, simul divinae humanaeque spei pleni clamore consentienti pugnam poscunt;
탈영병들의 고발을 통해 이 일들을 알게 된 후, 이미 스스로 적개심을 품고 있던 군사들 앞에서 이를 설명하자, 군사들은 신성과 인간의 희망으로 가득 차서 일제히 함성을 지르며 전투를 요구했다.
paenitet in posterum diem dilatum certamen;
그들은 전투가 다음 날로 연기된 것을 억울해했다.
§10.40.2moram diei noctisque oderunt.
그들은 하루와 하룻밤의 지체를 증오했다.
tertia vigilia noctis, iam relatis litteris a collega, Papirius silentio surgit et pullarium in auspicium mittit.
밤의 제3교대 감시 시간에, 동료로부터 이미 서신을 받은 후, 파피리우스는 고요히 일어나 새 점괘(auspicium)를 보기 위해 닭지기를 보냈다.
§10.40.3nullum erat genus hominum in castris intactum cupiditate pugnae, summi infimique aeque intenti erant;
진영 안에는 전투에 대한 열망에 물들지 않은 사람이 아무도 없었으며, 최고위층이나 최하층이나 똑같이 열성적이었다.
dux militum, miles ducis ardorem spectabat.
장군은 군사들의 열정을, 군사는 장군의 열정을 바라보았다.
§10.40.4is ardor omnium etiam ad eos, qui auspicio intererant, pervenit;
모든 이들의 이러한 열정은 점괘에 배석한 이들에게까지 미쳤다.
nam cum pulli non pascerentur, pullarius auspicium mentiri ausus tripudium solistimum consuli nuntiavit.
닭들이 모이를 먹으려 하지 않자, 닭지기는 점괘에 대해 거짓말을 할 대담함을 발휘하여, 가장 좋은 점괘(tripudium solistimum)가 나왔다고 집정관에게 보고했다.
§10.40.5consul laetus auspicium egregium esse et deis auctoribus rem gesturos pronuntiat signumque pugnae proponit.
집정관은 기뻐하며 점괘가 매우 훌륭하고 신들의 인도 아래 전투를 치르게 될 것이라고 선언하고 전투 신호를 내걸었다.
§10.40.6exeunti iam forte in aciem nuntiat perfuga viginti cohortes Samnitium — quadringenariae ferme erant — Cominium profectas.
마침 우연히 전열로 나아가려 할 때, 탈영병 한 명이 사므니움인들의 20개 코호르스(각각 약 400명으로 구성되어 있었다)가 코미니움으로 출발했다고 보고했다.
quod ne ignoraret collega, extemplo nuntium mittit;
동료가 이 사실을 모르지 않도록 그는 즉시 전령을 보냈다.
ipse signa ocius proferri iubet; subsidia suis quaeque locis et praefectos subsidiis adtribuerat;
자신은 군기를 더 신속하게 진격시키라고 명령했고, 예비대를 각각의 장소에 배치하고 예비대 지휘관들을 임명해 둔 상태였다.
§10.40.7dextro cornu L. Volumnium, sinistro L. Scipionem, equitibus legatos alios, C. Caedicium et T. Trebonium, praefecit;
우익에는 루키우스 볼룸니우스, 좌익에는 루키우스 스키피오를 임명하고, 기병에는 다른 레가투스들인 가이우스 카에디키우스와 티투스 트레보니우스를 지휘관으로 삼았다.
§10.40.8Sp. Nautium mulos detractis clitellis cum tribus cohortibus alariis in tumulum conspectum propere circumducere iubet atque inde inter ipsam dimicationem quanto maxime posset moto pulvere se ostendere.
스푸리우스 나우티우스에게는 길마를 벗긴 노새들을 세 개의 동맹군 코호르스와 함께 눈에 잘 띄는 언덕으로 신속히 우회시키고, 실제 전투가 벌어지는 도중에 가능한 한 많은 먼지를 일으키며 모습을 드러내라고 명령했다.
dum his intentus imperator erat, §10.40.9altercatio inter pullarios orta de auspicio eius diei exauditaque ab equitibus Romanis, qui rem haud spernendam rati Sp.
사령관이 이 일들에 몰두하고 있는 동안, 닭지기들 사이에서 그날의 점괘를 두고 논쟁이 벌어졌고, 이를 로마 기병들이 엿들었다.
Papirio, fratris filio consulis, ambigi de auspicio renuntiaverunt.
기병들은 이를 가벼이 여길 일이 아니라고 판단하고, 집정관의 조카인 스푸리우스 파피리우스에게 점괘에 의문이 제기되고 있다고 전했다.
§10.40.10iuvenis ante doctrinam deos spernentem natus rem inquisitam, ne quid inconpertum deferret, ad consulem detulit.
신들을 무시하는 교리가 생겨나기 전에 태어난 이 청년은, 확실치 않은 것을 보고하지 않기 위해 조사한 후, 그 사실을 집정관에게 보고했다.
§10.40.11cui ille: “tu quidem macte virtute diligentiaque esto! ceterum qui auspicio adest, si quid falsi nuntiat, in semet ipsum religionem recipit;
이에 집정관이 그에게 말했다. "너의 용기와 부지런함에 축복이 있기를! 그러나 점괘를 지켜보는 자가 거짓을 고한다면, 종교적 죄책은 그 자신에게 돌아가는 법이다.
mihi quidem tripudium nuntiatum, populo Romano exercituique egregium auspicium, est. ” §10.40.12centurionibus deinde imperavit, uti pullarios inter prima signa constituerent.
나에게는 분명 좋은 점괘(tripudium)가 보고되었고, 이는 로마 인민과 군대에 훌륭한 징조이다." 그 후 백인대장들에게 닭지기들을 최전방 군기 사이에 배치하도록 명령했다.
promovent et Samnites signa;
사므니움인들도 군기를 진격시켰다.
insequitur acies ornata armataque, ut hostibus quoque magnificum spectaculum esset.
무장하고 장식된 전열이 뒤따르니 적들에게도 웅장한 볼거리가 되었다.
§10.40.13priusquam clamor tolleretur concurrereturque, emisso temere pilo ictus pullarius ante signa cecidit.
함성을 지르고 격돌하기 전에, 무심코 던져진 투창에 맞아 닭지기가 군기 앞에서 쓰러졌다.
quod ubi consuli nuntiatum est, “di in proelio sunt” inquit;
이 일이 집정관에게 보고되자 그는 "신들이 전투 속에 계신다"고 말했다.
§10.40.14“habet poenam noxium caput. ” ante consulem haec dicentem corvus voce clara occinuit;
"죄 있는 자가 벌을 받은 것이다." 집정관이 이 말을 하고 있는 앞에서 까마귀가 맑은 소리로 울었다.
quo laetus augurio consul, adfirmans numquam humanis rebus magis praesentes interfuisse deos, signa canere et clamorem tolli iussit.
집정관은 이 길조(augurium)를 기뻐하며, 신들이 인간사에 이토록 가까이 임재한 적이 없었다고 확언하고는 나팔을 불고 함성을 지르도록 명령했다.