Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §10.24.1-10.24.18

关于埃特鲁里亚行省分配的争论

第 508 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

在法比乌斯与德基乌斯担任执政官之初,元老院和民会就埃特鲁里亚行省的分配问题爆发了激烈争论。德基乌斯要求公平抽签,而法比乌斯则强调自己先前的战功,最终根据民众的共识,该行省被直接分配给法比乌斯。

§10.24.1Q. inde Fabius quintum et P. Decius quartum consulatum ineunt,
随后,昆图斯·法比乌斯第五次、普布利乌斯·德基乌斯第四次就任执政官。
§10.24.2tribus consulatibus censuraque collegae nec gloria magis rerum, quae ingens erat, quam concordia inter se clari.
他们作为三次执政官和一次监察官的同僚,不仅因其功绩的巨大荣耀而闻名,更因彼此之间的和谐而著称。
quae ne perpetua esset, ordinum magis quam ipsorum inter se certamen intervenisse reor,
我认为,为了不让这种和谐永远持续下去,两个阶级之间的争斗而非他们彼此之间的争执介入了进来。
§10.24.3patriciis tendentibus, ut Fabius Etruriam extra ordinem provinciam haberet, plebeis auctoribus Decio, ut ad sortem rem revocaret.
因为贵族们竭力争取让法比乌斯免除常规程序获得埃特鲁里亚作为行省,而平民则支持德基乌斯,主张将此事重新交由抽签决定。
§10.24.4fuit certe contentio in senatu. et postquam ibi Fabius plus poterat, revocata res ad populum est.
在元老院里确实发生了争执;在法比乌斯在那里获得优势后,此事被提交给了民众。
in contione, ut inter militares viros et factis potius quam dictis fretos, pauca verba habita.
在民众大会上,正如在依赖行动而非言辞的军人之间通常那样,只讲了寥寥数语。
Fabius, §10.24.5quam arborem consevisset, sub ea legere alium fructum indignum esse dicere; se aperuisse Ciminiam silvam viamque per devios saltus Romano bello fecisse.
法比乌斯说:自己亲手栽种的树木,却由他人来采摘其果实,这是极不体面的;是他开辟了基米尼亚森林,在荒辟的山林中为罗马的战争开辟了道路。
§10.24.6quid se id aetatis sollicitassent, si alio duce gesturi bellum essent? nimirum adversarium se, non socium imperii legisse sensim exprobrat et invidisse Decium concordibus collegiis tribus.
如果他们要在另一个将领的带领下作战,为什么还要惊动他这个年纪的人? 他渐渐指责德基乌斯选择自己作为对手而非权力的伙伴,并且嫉妒他们曾经和睦相处的三个同僚任期。
§10.24.7postremo se tendere nihil ultra, quam ut, si se dignum provincia ducerent, in eam mitterent: in senatus arbitrio se fuisse et in potestate populi futurum.
最后,他表示自己除了希望如果他们认为他配得上这个行省就派他去之外,别无他求:他过去听凭元老院裁决,今后也将在民众的权力控制之下。
§10.24.8P. Decius senatus iniuriam querebatur: quoad potuerint, patres adnisos, ne plebeis aditus ad magnos honores esset; postquam ipsa virtus pervicerit, §10.24.9ne in ullo genere hominum inhonorata esset, quaeri, quem ad modum inrita sint non suffragia modo populi sed arbitria etiam fortunae et in paucorum potestatem vertantur.
普布利乌斯·德基乌斯控诉了元老院的不公:只要他们能做到,贵族们就一直竭力阻止平民获得显赫的官职;而在美德本身战胜了阻力,使得任何阶层的人都不再失去获得荣誉的机会之后,他们却在谋划如何不仅使民众的选票失效,甚至使命运的裁决也失效,并将其转入少数人的权力之中。
§10.24.10omnis ante se consules sortitos provincias esse; nunc extra sortem Fabio senatum provinciam dare.
在他之前的所有执政官都是通过抽签决定行省的;现在元老院却免除抽签,将行省直接交给了法比乌斯。
§10.24.11si honoris eius causa, ita eum de se deque re publica meritum esse, ut faveat Q. Fabi gloriae, quae modo non sua contumelia splendeat; §10.24.12cui autem dubium esse, ubi unum bellum sit asperum ac difficile, cum id alteri extra sortem mandetur, quin alter consul pro supervacaneo atque inutili habeatur?
如果这是为了他的荣誉,那么他对自身以及国家立下的功勋,使他愿意支持昆图斯·法比乌斯的荣耀,只要这荣耀不是建立在对他本人的侮辱之上;然而谁能怀疑,当只有一场艰难而艰巨的战争时,如果把这场战争免除抽签交给了其中一个同僚,另一个执政官不就会被看作是多余且无用的人吗?
§10.24.13gloriari Fabium rebus in Etruria gestis; velle et P. Decium gloriari, et forsitan, quem ille obrutum ignem reliquerit, ita ut totiens novum ex inproviso incendium darct, eum se extincturum.
法比乌斯夸耀自己在埃特鲁里亚的战功;普布利乌斯·德基乌斯也同样希望能够夸耀,并且也许,那个由对方留下、看似熄灭却经常出人意料地燃起新战火的残余余烬,将由他来彻底扑灭。
§10.24.14postremo se collegae honores praemiaque concessurum verecundia aetatis eius maiestatisque; cum periculum, cum dimicatio proposita sit, neque cedere sua sponte neque cessurum; §10.24.15et, si nihil aliud ex eo certamine tulerit, illud certe laturum, ut, quod populi sit, populus iubeat potius, quam patres gratificentur.
最后,出于对其年龄和威严的敬意,他愿意将荣誉和奖赏让给同僚;但当危险和战斗摆在面前时,他既不会自愿让步,将来也绝不退让;并且,如果他从那场争斗中得不到别的,至少也会得到这一点:属于民众的事情,应由民众自己来决定,而不是由贵族们施予恩惠。
§10.24.16Iovem optimum maximum deosque inmortales se precari, ut ita sortem aequam sibi cum collega dent, si eandem virtutem felicitatemque in bello administrando daturi sint.
他向至善至高的朱庇特和不死的神明祈祷,希望如果神明在指挥战争中赐予他同样的美德和幸运,就赐予他与同僚公平的抽签机会。
§10.24.17certe id et natura aequum et exemplo utile esse et ad famam populi Romani pertinere, eos consules esse, quorum utrolibet duce bellum Etruscum geri recte possit.
毫无疑问,无论在他们两人中哪一人的指挥下,埃特鲁里亚战争都能得到妥善的进行,这样的两个人担任执政官,这在天性上是公平的,作为先例是有益的,也符合罗马民众的名声。
Fabius nihil aliud precatus populum Romanum, §10.24.18quam ut, priusquam intro vocarentur ad suffragium tribus, Ap. Claudi praetoris adlatas ex Etruria litteras audirent, comitio abiit.
法比乌斯向罗马民众别无所求,唯求在各部落被召集投票之前,先听取大法官阿庇乌斯·克劳狄乌斯从埃特鲁里亚寄来的信件,随后便离开了民会广场。
nec minore populi consensu quam senatus provincia Etruria extra sortem Fabio decreta est.
而在民众中达成的共识不亚于元老院,埃特鲁里亚行省最终免除抽签,决定交由法比乌斯。

词汇与语法注释

  1. 10.24.2quae ne perpetua esset, ordinum magis quam ipsorum inter se certamen intervenisse reor — 关系代词的连接用法(relative connection)中,quae 指代前句的 concordia(和谐)。此外,主句动词 reor 支配着一个“对格+不定式”结构(主语为 certamen,不定式为 intervenisse)。
  2. 10.24.5quam arborem consevisset, sub ea legere alium fructum indignum esse dicere — 主句动词 dicere 是历史不定式(historical infinitive),主语为法比乌斯。consevisset 是间接引语(oratio obliqua)内的从属节,因而使用虚拟式过去完成时。indignum esse(是不体面的)的主语是不定式短语 alium fructum legere(他人采摘果实)。
  3. 10.24.6quid se id aetatis sollicitassent — 短语 id aetatis 是起副词作用的限制对格,意为“处于那种年纪(的自己)”。sollicitassent(sollicitavissent 的紧缩形式)是间接引语中修辞性疑问句的虚拟式过去完成时。
  4. 10.24.11quae modo non sua contumelia splendeat — 连词 modo 在此伴随虚拟式(splendeat)表示限制或条件,意为“只要这荣耀不是建立在对他本人的侮辱(sua contumelia)之上”。
  5. 10.24.12cui autem dubium esse ... quin alter consul pro supervacaneo atque inutili habeatur — 疑问句 cui dubium esse 是间接引语中的第三人称修辞性疑问句,因此用“对格+不定式”(esse)而非虚拟式表示。quin 引导的从句(quin ... habeatur)是附属于表示怀疑的词(dubium)的名词性从句。
  6. 10.24.16ut ita sortem aequam sibi cum collega dent, si eandem virtutem felicitatemque in bello administrando daturi sint — ita ... si 的关联结构表示一种带有强烈限制的条件关系:“只有在满足……(si 从句)的条件下,才如此……(ut 从句)”。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §10.24.1-10.24.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.24.1-10.24.18

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。