Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.24.1-10.24.18

エトルリアの任務地配分を巡る論争

508 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウスとデキウスの執政官期に、エトルリアの任務地割当てを巡って元老院と民会で激しい論争が生じる。デキウスが公平な抽選を要求したのに対し、ファビウスは自らの軍功を主張し、最終的に民衆の合意によりファビウスへの直接委ねが決定される。

§10.24.1Q. inde Fabius quintum et P. Decius quartum consulatum ineunt,
その後、クィントゥス・ファビウスが5度目、プブリウス・デキウスが4度目の執政官職に就任した。
§10.24.2tribus consulatibus censuraque collegae nec gloria magis rerum, quae ingens erat, quam concordia inter se clari.
彼らは、3度の執政官職と監察官職を同僚として共に務め、その偉大であった軍功の栄光だけでなく、互いの間の協調によっても有名であった。
quae ne perpetua esset, ordinum magis quam ipsorum inter se certamen intervenisse reor,
その協調が永続しないよう、彼ら自身の間の争いというよりはむしろ、身分間の争いが介入したと私は考える。
§10.24.3patriciis tendentibus, ut Fabius Etruriam extra ordinem provinciam haberet, plebeis auctoribus Decio, ut ad sortem rem revocaret.
パトリキがファビウスにエトルリアを特別措置として任務地(プロウィンキア)として与えるよう努めたのに対し、プレブスはデキウスを支持して、その件を抽選に戻すよう求めたからである。
§10.24.4fuit certe contentio in senatu.
確かに元老院において論争があった。
et postquam ibi Fabius plus poterat, revocata res ad populum est.
そしてそこでファビウスの影響力が勝った後、この問題は民会に持ち帰られた。
in contione, ut inter militares viros et factis potius quam dictis fretos, pauca verba habita.
民会においては、軍人であり、言葉よりも行動を頼みとする人々の間であるだけに、言葉は少なく交わされた。
Fabius,
ファビウスは次のように語った。
§10.24.5quam arborem consevisset, sub ea legere alium fructum indignum esse dicere;
自分が植えた木から、他の者がその果実を収穫することは不当である。
se aperuisse Ciminiam silvam viamque per devios saltus Romano bello fecisse.
自分がキミニアの森を切り開き、ローマの戦争のために、人跡未踏の山道を通る道を作ったのだと。
§10.24.6quid se id aetatis sollicitassent, si alio duce gesturi bellum essent? nimirum adversarium se, non socium imperii legisse sensim exprobrat et invidisse Decium concordibus collegiis tribus.
もし他の将軍の下で戦争を行おうとするのであれば、なぜ自分のような年齢の者を悩ませたのか。 彼は、彼らが自分を帝国の同僚としてではなく敵対者として選んだのだと徐々に非難し、デキウスが和合していた3度の同僚期間を妬んだのだと言った。
§10.24.7postremo se tendere nihil ultra, quam ut, si se dignum provincia ducerent, in eam mitterent: in senatus arbitrio se fuisse et in potestate populi futurum.
最後に、もし自分が任務地にふさわしいと彼らが考えるなら、自分をそこに派遣してほしいという以外、それ以上のことは何も求めない。 自分は元老院の裁定に委ねていたし、今後は民衆の決定(権能)に従うつもりである、と。
§10.24.8P. Decius senatus iniuriam querebatur: quoad potuerint, patres adnisos, ne plebeis aditus ad magnos honores esset;
プブリウス・デキウスは元老院の不当な扱いを訴えた。 パトリキたちはできる限り、プレブスに偉大な官職への門戸が開かれないよう努めてきた。
postquam ipsa virtus pervicerit, §10.24.9ne in ullo genere hominum inhonorata esset, quaeri, quem ad modum inrita sint non suffragia modo populi sed arbitria etiam fortunae et in paucorum potestatem vertantur.
しかし徳そのものが打ち勝ち、どのような種類の人々においても官職が奪われることのないようになってからは、民衆の投票だけでなく、運命の決定さえもどのようにして無効にし、少数の者の権力に帰せしめるかが画策されている、と。
§10.24.10omnis ante se consules sortitos provincias esse;
自分より前のすべての執政官は任務地を抽選で決めていた。
nunc extra sortem Fabio senatum provinciam dare.
それなのに今、元老院は抽選を経ずにファビウスに任務地を与えようとしている。
§10.24.11si honoris eius causa, ita eum de se deque re publica meritum esse, ut faveat Q. Fabi gloriae, quae modo non sua contumelia splendeat;
もしそれが彼の名誉のためであるなら、彼は自分に対しても国家に対しても十分に尽くしてきた人物であり、クィントゥス・ファビウスの栄光が輝くことを自分も喜んで支持するが、それは自分の侮辱によって輝くのでない限りにおいてである。
§10.24.12cui autem dubium esse, ubi unum bellum sit asperum ac difficile, cum id alteri extra sortem mandetur, quin alter consul pro supervacaneo atque inutili habeatur?
しかし、唯一の困難で厳しい戦争があるとき、それが抽選を経ずに他方に委ねられるならば、もう一方の執政官は無用で無駄な存在とみなされることに、誰が疑いを持とうか。
§10.24.13gloriari Fabium rebus in Etruria gestis;
ファビウスはエトルリアでの軍功を誇っている。
velle et P. Decium gloriari, et forsitan, quem ille obrutum ignem reliquerit, ita ut totiens novum ex inproviso incendium darct, eum se extincturum.
しかしプブリウス・デキウスもまた誇ることを望んでおり、おそらく、彼が消し残した、何度も不意に新たな火災を発生させるような残り火を、自分こそが消し止めることになるだろう、と。
§10.24.14postremo se collegae honores praemiaque concessurum verecundia aetatis eius maiestatisque;
最後に、自分は彼の年齢と威厳に対する敬意から、同僚に名誉や褒賞を譲るつもりである。
cum periculum, cum dimicatio proposita sit, neque cedere sua sponte neque cessurum;
しかし、危険や戦闘が目の前に差し迫っているときには、自ら進んで引き下がることも、今後引き下がることもない。
§10.24.15et, si nihil aliud ex eo certamine tulerit, illud certe laturum, ut, quod populi sit, populus iubeat potius, quam patres gratificentur.
そして、もし自分がその争いから他に何も得られないとしても、民衆に属するものを、パトリキたちが恩恵として与えるのではなく、民衆自身が決定するよう仕向けるという、それだけは確実に勝ち取るであろう。
§10.24.16Iovem optimum maximum deosque inmortales se precari, ut ita sortem aequam sibi cum collega dent, si eandem virtutem felicitatemque in bello administrando daturi sint.
彼は至善至高のユピテルと不死の神々に祈る。 自分に同僚との公平な抽選を与えてくれるよう、それはもし彼らが戦争の指導において同じだけの徳と幸運を自分に与えてくれるつもりであるならばのことだが。
§10.24.17certe id et natura aequum et exemplo utile esse et ad famam populi Romani pertinere, eos consules esse, quorum utrolibet duce bellum Etruscum geri recte possit.
確かに、そのいずれの指揮下であってもエトルリアの戦争が正しく戦われうるような人々が執政官であることは、本質的に公平であり、先例としても有益であり、ローマ民衆の名声にも適っている。
Fabius nihil aliud precatus populum Romanum, §10.24.18quam ut, priusquam intro vocarentur ad suffragium tribus, Ap. Claudi praetoris adlatas ex Etruria litteras audirent, comitio abiit.
ファビウスはローマの民衆に次のようなこと以外は何も望まず、すなわち、部族が投票に呼び入れられる前に、法務官アッピウス・クラウディウスがエトルリアから送ってきた書簡を聴くことだけを求め、民会(コミティウム)を去った。
nec minore populi consensu quam senatus provincia Etruria extra sortem Fabio decreta est.
そして、元老院の合意に勝るとも劣らない民衆の合意によって、エトルリアの任務地は抽選を経ずにファビウスに決まった。

語釈・文法注

  1. 10.24.2quae ne perpetua esset, ordinum magis quam ipsorum inter se certamen intervenisse reor — 関係代名詞の連結用法(relative connection)の quae が前文の concordia(協調)を指す。また、主節の動詞 reor の目的語として、対格不定詞構文(主語:certamen、不定詞:intervenisse)が用いられている。
  2. 10.24.5quam arborem consevisset, sub ea legere alium fructum indignum esse dicere — 主節の動詞 dicere は歴史的不定詞(historical infinitive)であり、主語はファビウスである。consevisset は間接話法(oratio obliqua)内の従属節であるため接続法過去完了となっている。indignum esse(不当である)の主語は、alium fructum legere(他人が果実を収穫すること)という不定詞句である。
  3. 10.24.6quid se id aetatis sollicitassent — id aetatis は副詞的に機能する制限の対格で、「その年齢の(自分を)」を表す。sollicitassent(sollicitavissent の短縮形)は間接話法における修辞疑問節の接続法過去完了である。
  4. 10.24.11quae modo non sua contumelia splendeat — modo non は制限を表す接続法(splendeat)を伴い、「それが自分に対する侮辱(sua contumelia)によって輝くのでない限り」という条件を示す。
  5. 10.24.12cui autem dubium esse ... quin alter consul pro supervacaneo atque inutili habeatur — cui dubium esse は間接話法における三人称の修辞疑問文であるため、接続法ではなく対格不定詞(esse)で表されている。quin 以下の節(quin ... habeatur)は「疑い(dubium)」を表す語に導かれる名詞節である。
  6. 10.24.16ut ita sortem aequam sibi cum collega dent, si eandem virtutem felicitatemque in bello administrando daturi sint — ita ... si の相関関係は、「もし〜(si 節)であるならば、そのように(ita)のみ〜(ut 節)してほしい」という、強い制限を伴う条件を示す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.24.1-10.24.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.24.1-10.24.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。