§10.19.1digredientes iam consules legati tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt;
正当执政官们要离去时,阿庇乌斯军队中的副将和军事护民官们围住了他们。
pars imperatorem suum orare, ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatum sperneret; §10.19.2plures abeunti Volumnio obsistere; obtestari, ne pravo cum collega certamine rem publicam prodat; si qua clades incidisset, desertori magis quam deserto noxiae fore; eo rem adductam, §10.19.3ut omne rei bene aut secus gestae in Etruria decus dedecusque ad L. Volumnium sit delegatum; neminem quaesiturum, quae verba Appi, sed quae fortuna exercitus fuerit; §10.19.4dimitti ab Appio eum, sed a re publica et ab exercitu retineri; experiretur modo voluntatem militum.
一部分人恳求他们的统帅,不要拒绝同僚主动提供的协助,而这种协助本是他们必须主动去召来的;更多的人则阻拦即将离去的沃卢姆尼乌斯,恳求他不要因为与同僚的意气之争而背叛国家;如果发生任何灾难,那将更多地归咎于抛弃者,而非被抛弃者;事情已发展到这种地步,即在埃特鲁里亚事情办得好坏的所有光荣与耻辱,都已转移到了卢基乌斯·沃卢姆尼乌斯身上;没有人会去追问阿庇乌斯说了什么话,而只会追问军队的命运如何;他虽然被阿庇乌斯遣走,但被国家和军队挽留;让他只管试一试士兵们的意愿。
§10.19.5haec monendo obtestandoque prope restitantes consules in contionem pertraxerunt.
通过这样的劝告和恳求,他们将几乎还在抗拒的两执政官拉到了集会中。
ibi orationes longiores habitae in eandem ferme sententiam, in quam inter paucos paucis certatum verbis fuerat.
在那里发表了更长的演说,其主旨与此前少数人之间用寥寥数语争论的内容几乎一致。
§10.19.6et cum Volumnius, causa superior, ne infacundus quidem adversus eximiam eloquentiam collegae visus esset cavillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, §10.19.7quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent; priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam popularis orationes serere, §10.19.8“quam mallem” inquit Volumnius, “tu a me strenue facere quam ego abs te scite loqui didicissem.
当占有理据优势的沃卢姆尼乌斯在面对同僚卓越的雄辩时也显得毫不逊色,而冷嘲热讽的阿庇乌斯说,众人应该向他自己记上一笔功劳,因为他们现在从一个沉默哑口的人身上,得到了一位同样雄辩的执政官;在先前的执政官任期内,尤其是在最初的几个月里,他连嘴都张不开,而现在竟然已经能发表迎合大众的演说了, “我该多么希望,”沃卢姆尼乌斯说道,“你从我这里学会了奋力行事,而不是我从你那里学会了巧妙说话。
” postremo condicionem ferre, quae decretura sit, non orator — neque enim id desiderare rem publicam —,. sed imperator uter sit melior.
”最后,他提出了一个能决定谁是更好的将军,而非谁是更好的演说家的条件——因为国家并不需要后者。
§10.19.9Etruriam et Samnium provincias esse; utram mallet eligeret: suo exercitu se vel in Etruria vel in Samnio rem gesturum.
埃特鲁里亚和萨姆尼乌姆是他们的行省;让他挑选他更喜欢的一个:他自己将率领自己的军队在埃特鲁里亚或在萨姆尼乌姆作战。
§10.19.10tum militum clamor ortus, ut simul ambo bellum Etruscum susciperent.
顿时,士兵们发出一阵呼喊,要求两人同时承担起对埃特鲁里亚的战争。
§10.19.11quo animadverso consensu Volumnius “quoniam in collegae voluntate interpretanda” inquit “erravi, non committam, ut, quid vos velitis, obscurum sit: §10.19.12manere an abire me velitis, clamore significate.
注意到这一一致的意见,沃卢姆尼乌斯说道:“既然我在解释同僚的意愿时犯了错,我决不容许你们所期望的事变得模糊不清:用你们的呼喊表明,你们是希望我留下还是离去。
” tum vero tantus est clamor exortus, ut hostes e castris exciret.
”随即确实爆发出如此巨大的呼喊声,以至于将敌人从营地中惊动了出来。
armis arreptis in aciem descendunt.
敌人抓起武器,下到战场摆开阵势。
et Volumnius signa canere ac vexilla efferri castris iussit; §10.19.13Appium addubitasse ferunt, cernentem seu pugnante seu quieto se fore collegae victoriam; deinde veritum, ne suae quoque legiones Volumnium sequerentur, et ipsum flagitantibus suis signum dedisse.
沃卢姆尼乌斯也下令吹响军号,将旗帜带出营地;据说阿庇乌斯曾感到犹豫,因为他看到,无论自己参战还是按兵不动,胜利都将属于同僚;接着,他由于害怕自己的军团也会跟随沃卢姆尼乌斯,且由于自己的士兵极力要求,他也给出了信号。
ab neutra parte satis commode instructi fuerunt; §10.19.14nam et Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoque impetu magis milites quam cuiusquam ductu aut imperio pugnam capessebant, §10.19.15et Romani exercitus nec pariter ambo ducti nec satis temporis ad instruendum fuit.
双方都没有能足够整齐地排好阵势;因为萨姆奈特人的领袖革里乌斯·埃格纳提乌斯已带着少数步兵大队去征集粮草,而士兵们更多是凭着自己的冲动,而非任何人的指挥或命令投入战斗;并且罗马的军队既没有被两两协同地指挥,也没有足够的时间来排阵。
prius concurrit Volumnius, quam Appius ad hostem perveniret; §10.19.16itaque fronte inaequali concursum est; et, velut sorte quadam mutante adsuetos inter se hostes, Etrusci Volumnio, Samnites, parumper cunctati, quia dux aberat, Appio occurrere.
沃卢姆尼乌斯在阿庇乌斯接触到敌人之前就已交火;于是,双方以参差不齐的前线交火;而且,仿佛是某种命运在调换彼此已习惯的对手一般,埃特鲁里亚人迎击沃卢姆尼乌斯,而萨姆奈特人——因为领袖不在而犹豫了片刻——迎击阿庇乌斯。
§10.19.17dicitur Appius in medio pugnae discrimine, ita ut inter prima signa manibus ad caelum sublatis conspiceretur, ita precatus esse: “Bellona, si hodie nobis victoriam duis, ast ego tibi templum voveo. ”
据说在战斗的最危急关头,阿庇乌斯曾在最前线的军旗间被看见向天高举双手,并这样祈求道:“贝罗纳,若今日你赐予我们胜利,我必向你许愿建立一座神殿。
§10.19.18haec precatus, velut instigante dea, et ipse collegae et exercitus virtutem aequavit ducis.
” 如此祈祷之后,仿佛在女神的激励下,他自己与同僚的英勇并驾齐驱,而他的军队也追平了统帅的胆识。
et duces imperatoria opera exsecuntur, et milites, ne ab altera parte prius victoria incipiat, adnituntur.
将军们履行着统帅的职责,士兵们则努力不让胜利先从另一方开始。
§10.19.19ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem haud facile sustinentes, quam cum qua manus conserere adsueti fuerant.
于是他们击溃并驱散了敌人,敌人难以轻易抵挡比他们平日习惯交锋的规模还要庞大的兵力。
§10.19.20urgendo cedentes insequendoque effusos conpulere ad castra.
通过进逼退却者和追击溃散者,他们将敌人逼回了营地。
ibi interventu Gellii cohortiumque Sabellarum paulisper recruduit pugna.
在那里,由于革里乌斯和萨贝里亚人步兵大队的介入,战斗在短时间内再度重燃。
iis quoque mox fusis iam a victoribus castra oppugnabantur; §10.19.21et cum Volumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam victricem identidem celebrans accenderet militum animos, per vallum, per fossas inruperunt.
随着这些人很快也被击溃,胜利者们随即开始围攻敌营;伴随着沃卢姆尼乌斯亲自将旗帜推进至大门,而阿庇乌斯一次次称颂必胜的贝罗纳以点燃士兵们的斗志,他们冲破了壕沟和土垒。
§10.19.22castra capta direptaque; praeda ingens parta et militi concessa est.
营地被攻占并遭到劫掠;缴获了巨大的战利品并分发给士兵。
septem milia octingenti hostium occisi, duo milia et centum viginti capti.
敌军有七千八百人被杀,二千一百二y十人被俘。