§10.19.1digredientes iam consules legati tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt;
집정관들이 이제 떠나려 하자, 아피우스 군대의 부장들과 군사 호민관들이 그들을 에워쌌다.
pars imperatorem suum orare, ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatum sperneret;
일부는 그들의 사령관에게, 본래 스스로 청하여 불러들였어야 했을 동료의 원조를 제 발로 찾아와 제안해 주었을 때 거절하지 말아 달라고 간청했다.
§10.19.2plures abeunti Volumnio obsistere; obtestari, ne pravo cum collega certamine rem publicam prodat;
다수의 사람들은 떠나려는 볼룸니우스를 가로막으며, 고집스러운 동료와의 다툼으로 인해 공화국을 저버리지 말아 달라고 애원했다.
si qua clades incidisset, desertori magis quam deserto noxiae fore; eo rem adductam, §10.19.3ut omne rei bene aut secus gestae in Etruria decus dedecusque ad L. Volumnium sit delegatum;
만약 어떤 재난이 닥돈다면, 그것은 버림받은 사람보다 버리고 떠난 사람의 책임이 될 것이며, 사태가 이 지경에 이르렀으니, 즉 에트루리아에서 일이 잘되거나 잘못되는 모든 영예와 오욕이 루키우스 볼룸니우스에게 떠넘겨졌다는 것이었다.
neminem quaesiturum, quae verba Appi, sed quae fortuna exercitus fuerit;
아무도 아피우스의 말이 무엇이었는가는 묻지 않고, 군대의 운명이 어떠했는가만을 물을 것이기 때문이었다.
§10.19.4dimitti ab Appio eum, sed a re publica et ab exercitu retineri;
그는 아피우스에 의해 쫓겨나는 것이지만, 공화국과 군대에 의해서는 붙잡히는 셈이라는 것이었다.
experiretur modo voluntatem militum.
그러니 그저 병사들의 의향을 떠보기만 해보라는 것이었다.
§10.19.5haec monendo obtestandoque prope restitantes consules in contionem pertraxerunt.
이러한 권고와 간청으로 그들은 거의 저항하는 집정관들을 군대 집회로 끌고 갔다.
ibi orationes longiores habitae in eandem ferme sententiam, in quam inter paucos paucis certatum verbis fuerat.
그곳에서는 이전에 소수의 인원들 사이에서 적은 말로 다투었던 것과 거의 같은 취지의 더 긴 연설들이 행해졌다.
§10.19.6et cum Volumnius, causa superior, ne infacundus quidem adversus eximiam eloquentiam collegae visus esset cavillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, §10.19.7quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent; priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam popularis orationes serere, §10.19.8“quam mallem” inquit Volumnius, “tu a me strenue facere quam ego abs te scite loqui didicissem.
그리고 더 우세한 명분을 쥔 볼룸니우스가 동료의 뛰어난 웅변에 맞서 전혀 말주변이 없지 않은 것처럼 보였을 때, 또한 아피우스가 비꼬며 자신들이 그에게 빚을 졌다고 여겨야 마땅하다고 말했을 때, 즉 침묵하며 입도 벙긋 못 하던 자로부터 이제는 웅변조의 집정관까지 얻게 된 것, 그리고 지난 집정관 임기 때, 특히 첫 몇 달 동안은 그가 입도 열지 못했었는데 이제는 민중적인 연설들을 쏟아내고 있다는 것이 모두 아피우스 자신 덕분이라고 말했을 때, "내가 당신에게서 교묘하게 말하는 법을 배우기보다는, 당신이 나에게서 정력적으로 행동하는 법을 배웠더라면 얼마나 좋았겠소." 하고 볼룸니우스가 말했다.
” postremo condicionem ferre, quae decretura sit, non orator — neque enim id desiderare rem publicam —,. sed imperator uter sit melior.
마지막으로 그는 웅변가가 아니라—공화국이 필요로 하는 것은 그것이 아니므로—장군으로서 누가 더 훌륭한지를 판가름할 조건을 제안했다.
§10.19.9Etruriam et Samnium provincias esse;
에트루리아와 삼니움이 그들의 속주이다.
utram mallet eligeret: suo exercitu se vel in Etruria vel in Samnio rem gesturum.
그가 원하는 쪽을 선택하게 하라. 자신은 자신의 군대를 이끌고 에트루리아든 삼니움이든 간에 임무를 수행하겠다는 것이었다.
§10.19.10tum militum clamor ortus, ut simul ambo bellum Etruscum susciperent.
그때 병사들 사이에서 두 사람 모두가 동시에 에트루리아 전쟁을 맡으라는 함성이 터져 나왔다.
§10.19.11quo animadverso consensu Volumnius “quoniam in collegae voluntate interpretanda” inquit “erravi, non committam, ut, quid vos velitis, obscurum sit:
이러한 일치된 의견을 알아차리고 볼룸니우스가 말했다. "동료의 의사를 해석함에 있어서 내가 실수를 저질렀으니, 여러분이 무엇을 원하는지가 모호한 채로 남겨두지는 않겠소.
§10.19.12manere an abire me velitis, clamore significate. ” tum vero tantus est clamor exortus, ut hostes e castris exciret.
내가 머물기를 바라는지 아니면 떠나기를 바라는지 함성으로 표시해 주시오." 그러자 진정 엄청난 함성이 터져 나와 적들을 진영 밖으로 불러낼 정도였다.
armis arreptis in aciem descendunt.
적들은 무기를 거머쥐고 전투 대형으로 내려왔다.
et Volumnius signa canere ac vexilla efferri castris iussit;
볼룸니우스도 나팔을 불고 진영에서 군기를 밖으로 들고 가도록 명령했다.
§10.19.13Appium addubitasse ferunt, cernentem seu pugnante seu quieto se fore collegae victoriam;
아피우스는 주저했다고 전해지는데, 자신이 싸우든 조용히 있든 간에 승리는 동료의 차지가 되리라 보았기 때문이다.
deinde veritum, ne suae quoque legiones Volumnium sequerentur, et ipsum flagitantibus suis signum dedisse.
이어서 자신의 군단들마저 볼룸니우스를 따를까 두려워한 데다, 자신의 병사들이 강력히 요구하자 그 자신도 신호를 보냈다.
ab neutra parte satis commode instructi fuerunt;
양측 모두 충분히 정돈된 상태로 대형을 갖추지는 못했다.
§10.19.14nam et Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoque impetu magis milites quam cuiusquam ductu aut imperio pugnam capessebant, §10.19.15et Romani exercitus nec pariter ambo ducti nec satis temporis ad instruendum fuit.
왜냐하면 삼니움의 지도자 겔리우스 에그나티우스는 몇몇 보병대와 함께 식량 징발을 하러 떠난 상태여서 병사들이 누군가의 지휘나 명령에 의해서라기보다는 자신들의 충동에 따라 전투에 가담했기 때문이고, 로마 군대 역시 양측이 보조를 맞추어 이끌어지지도 않았고 대형을 갖출 시간도 충분하지 않았기 때문이었다.
prius concurrit Volumnius, quam Appius ad hostem perveniret;
볼룸니우스는 아피우스가 적에게 도달하기 전에 먼저 충돌했다.
§10.19.16itaque fronte inaequali concursum est;
그리하여 고르지 못한 전선에서 격돌이 일어났다.
et, velut sorte quadam mutante adsuetos inter se hostes, Etrusci Volumnio, Samnites, parumper cunctati, quia dux aberat, Appio occurrere.
그리고 마치 어떤 운명이 서로에게 익숙해진 적들을 뒤바꾼 것처럼, 에트루리아인들은 볼룸니우스와, 삼니움인들은—지도자가 없어 잠시 주저한 끝에—아피우스와 맞닥뜨렸다.
§10.19.17dicitur Appius in medio pugnae discrimine, ita ut inter prima signa manibus ad caelum sublatis conspiceretur, ita precatus esse: “Bellona, si hodie nobis victoriam duis, ast ego tibi templum voveo. ” §10.19.18haec precatus, velut instigante dea, et ipse collegae et exercitus virtutem aequavit ducis.
아피우스는 전투의 위기가 한창일 때, 가장 앞선 군기들 사이에서 하늘로 두 손을 치켜든 모습이 보일 정도로 다음과 같이 기도했다고 전해진다. "벨로나여, 만약 오늘 저희에게 승리를 주신다면, 저는 당신께 신당을 서약하겠나이다." 이같이 기도한 후, 마치 여신이 충동질하기라도 한 듯, 그 자신도 동료의 용맹에 부응했고 그의 군대 또한 사령관의 용맹과 어깨를 나란히 했다.
et duces imperatoria opera exsecuntur, et milites, ne ab altera parte prius victoria incipiat, adnituntur.
장군들은 장군으로서의 직무를 수행했고, 병사들은 다른 쪽 전선에서 먼저 승리가 시작되지 않도록 힘을 썼다.
§10.19.19ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem haud facile sustinentes, quam cum qua manus conserere adsueti fuerant.
그리하여 그들은 적들을 패퇴시키고 도주하게 만들었는데, 적들로서는 자신들이 평소 교전하는 데 익숙했던 것보다 더 거대한 기세를 쉽게 감당할 수 없었기 때문이었다.
§10.19.20urgendo cedentes insequendoque effusos conpulere ad castra.
물러서는 자들을 압박하고 흩어지는 자들을 추격함으로써 그들을 진영까지 몰아붙였다.
ibi interventu Gellii cohortiumque Sabellarum paulisper recruduit pugna.
그곳에서는 겔리우스와 사벨리아인 보병대들의 개입으로 잠시 전투가 다시 격렬해졌다.
iis quoque mox fusis iam a victoribus castra oppugnabantur;
그들마저 이내 패퇴하자 이제는 승리자들에 의해 진영이 공략되기 시작했다.
§10.19.21et cum Volumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam victricem identidem celebrans accenderet militum animos, per vallum, per fossas inruperunt.
그리고 볼룸니우스 본인이 문으로 군기를 진격시키고, 아피우스는 승리의 벨로나를 거듭 칭송하며 병사들의 투지를 불태우고 있을 때, 그들은 해자와 토성을 뚫고 돌입했다.
§10.19.22castra capta direptaque;
진영은 함락되고 약탈당했다.
praeda ingens parta et militi concessa est.
막대한 전리품이 획득되어 병사들에게 주어졌다.
septem milia octingenti hostium occisi, duo milia et centum viginti capti.
적군 칠천팔백 명이 전사하고 이천백이십 명이 생포되었다.