§10.14.1consules novi, Q. Fabius Maximus quartum et P. Decius Mus tertium, cum inter se agitarent, uti alter Samnites hostes, §10.14.2alter Etruscos deligeret quantaeque in hanc aut in illam provinciam copiae satis et uter ad utrum bellum dux idoneus magis esset, ab Sutrio et Nepete et Faleriis legati,
新任执政官昆图斯·法比乌斯·马克西穆斯(第四次任职)和普布利乌斯·德基乌斯·穆斯(第三次任职)正在互相讨论,是由其中一人选择萨姆奈特人作为对手,还是由另一人选择伊特鲁里亚人,以及在这两个行省中分别需要多少兵力,以及哪位指挥官更适合哪场战争时,来自苏特里乌姆、内佩特和法莱里伊的使节抵达了。
§10.14.3auctores concilia Etruriae populorum de petenda pace haberi, totam belli molem in Samnium averterunt.
他们带来了伊特鲁里亚各部族正在举行旨在求和的会议的消息,从而将整个战争的压力引向了萨姆尼乌姆。
§10.14.4profecti consules, quo expeditiores commeatus essent et incertior hostis, qua venturum bellum foret, Fabius per Soranum, Decius per Sidicinum agrum in Samnium legiones ducunt.
执政官们出发了,为了使补给更加便利,并让敌人更难预料战争将从何处发起,法比乌斯率军穿过索拉努姆的领地,德基乌斯穿过西迪基努姆的领地,进入了萨姆尼乌姆。
§10.14.5ubi in hostium fines ventum est, uterque populabundus effuso agmine incedit.
一进入敌境,两人都以散开的队列一边掠夺一边前进。
explorant tamen latius quam populantur; §10.14.6igitur non fefellere ad Tifernum hostes in occulta valle instructi, quam ingressos Romanos superiore ex loco adoriri parabant.
然而,他们搜集情报的范围比他们掠夺的范围还要广;因此,在蒂费尔努姆一处隐秘山谷中列阵的敌人未能瞒过他们的眼睛,敌人本打算在罗马人进入该谷后,从高处对他们发起袭击。
§10.14.7Fabius inpedimentis in locum tutum remotis praesidioque modico inposito, praemonitis militibus adesse certamen, quadrato agmine ad praedictas hostium latebras succedit.
法比乌斯将辎重移至安全地点并部署了适度的守卫,在预先警告士兵战斗即将来临之后,以方阵队形向上述敌人的潜伏处推进。
§10.14.8Samnites desperato inproviso tumultu, quando in apertum semel discrimen evasura esset res, et ipsi acie iusta maluerunt concurrere.
萨姆奈特人对出其不意的伏击失去了希望,既然事情终究要演变成公开的决战,他们自己也更愿意在正规的会战中交锋。
itaque in aequum descendunt ac fortunae se maiore animo quam spe committunt.
因此他们下到平原,以大于希望的勇气将自己托付给命运。
§10.14.9ceterum, sive quia ex omnium Samnitium populis, quodcumque roboris fuerat, contraxerant, seu quia discrimen summae rerum augebat animos, aliquantum aperta quoque pugna praebuerunt terroris.
然而,不知是因为他们已经从所有萨姆奈特部族中集结了全部精锐,还是因为关乎国家存亡的决战时刻激发了他们的斗志,他们在公开的战斗中也制造了相当程度的恐慌。
§10.14.10Fabius, ubi nulla ex parte hostem loco moveri vidit, Maximum filium et M. Valerium tribunos militum, cum quibus ad primam aciem procurrerat, ire ad equites iubet et adhortari,
法比乌斯见敌人在任何地方都无法被动摇,便命令与他一同奔赴前线的军事护民官——他的儿子马克西穆斯和马尔库斯·乌ァ莱里乌斯——前去骑兵那里并激励他们:如果他们还记得国家曾几何时凭借骑兵的援助而得到拯救,那么在今天就应当竭尽全力,以维护他们这一兵种无往不胜的荣耀。
§10.14.11ut, si quando umquam equestri ope adiutam rem publicam meminerint, illo die adnitantur, ut ordinis eius gloriam invictam praestent: §10.14.12peditum certamine inmobilem hostem restare;
“在步兵的战斗中,敌人岿然不动;剩下的一切希望都寄托在骑兵的冲击上。
omnem reliquam spem in impetu esse equitum. et ipsos nominatim iuvenes, pari comitate utrumque, nunc laudibus nunc promissis onerat.
”他言辞恳切地对这两位年轻人分别予以同样亲切的鼓励,时而赞扬,时而许诺。
§10.14.13ceterum quando, ne ea quoque temptata vis proficeret parum, timeri posset, consilio grassandum, §10.14.14si nihil vires iuvarent, ratus, Scipionem legatum hastatos primae legionis subtrahere ex acie et ad montes proximos quam posset occultissime circumducere iubet; inde ascensu abdito a conspectu erigere in montes agmen aversoque hosti ab tergo repente se ostendere.
然而,由于担心即使进行了尝试,这股力量也可能收效甚微,他认为如果力量无济于事,就必须诉诸策略,于是命令副将斯基皮奥将第一军团的青年兵(前列兵)从战线中撤出,尽可能隐秘地绕行到最近的山上;然后从避开视线的登山路径将队伍引上山,并突然在敌人的背后现身。
§10.14.15equites ducibus tribunis haud multo plus hostibus quam suis ex inproviso ante signa evecti praebuerunt tumultus.
在护民官的带领下,骑兵突然冲到军旗前方,这给敌军造成的混乱并不比给己方造成的混乱大多少。
§10.14.16adversus incitatas turmas stetit inmota Samnitium acies nec parte ulla pelli aut perrumpi potuit; et postquam inritum inceptum erat, recepti post signa proelio excesserunt.
面对疾驰而来的骑兵中队,萨姆奈特人的防线岿然不动,任何部分都无法被击退或突破;在尝试徒劳无功后,他们退回到军旗后方,退出了战斗。
§10.14.17crevit ex eo hostium animus, nec sustinere frons prima tam longum certamen increscentemque fiducia sui vim potuisset, ni secunda acies iussu consulis in primum successisset.
敌人的士气因此大振,若不是第二列士兵在执政官的命令下接替了第一列,最前线是不可能支持住如此长久的战斗以及因自信而不断增强的敌军攻势的。
ibi integrae vires sistunt invehentem se iam Samnitem; §10.14.18et in tempore visa ex montibus signa clamorque sublatus non vero tantum metu terruere Samnitium animos.
在那里,新生力量阻挡住了正在冲锋的萨姆奈特人;此时,在关键时刻从山上显现的军旗和爆发出的呐喊声,以并非虚妄的恐惧吓破了萨姆奈特人的胆。
§10.14.19nam et Fabius Decium collegam adpropinquare exclamavit et pro se quisque miles adesse alterum consulem, adesse legiones gaudio alacres fremunt,
因为法比乌斯大声高呼同僚德基乌斯正在逼近,而每个士兵也因喜悦而活跃,纷纷喧嚷着:另一位执政官到了,军团到了!
§10.14.20errorque utilis Romanis oblatus fugae formidinisque Samnites inplevit, maxime territos, ne ab altero exercitu integro intactoque fessi opprimerentur.
这一对罗马人有利的误会使萨姆奈特人陷入了溃逃与惊恐,他们极度害怕疲惫不堪的自己会被另一支完整无缺的新型军队所消灭。
§10.14.21et quia passim in fugam dissipati sunt, minor caedes quam pro tanta victoria fuit.
由于他们四处溃散,因此伤亡人数与如此巨大的胜利相比并不算多。
tria milia et quadringenti caesi, capti octingenti ferme et triginta, signa militaria capta tria et viginti.
共有三千四百人被杀,近八百三十人被俘,缴获军旗二十三面。