§10.14.1consules novi, Q. Fabius Maximus quartum et P. Decius Mus tertium, cum inter se agitarent, uti alter Samnites hostes, §10.14.2alter Etruscos deligeret quantaeque in hanc aut in illam provinciam copiae satis et uter ad utrum bellum dux idoneus magis esset, ab Sutrio et Nepete et Faleriis legati,
새 집정관들인 퀸투스 파비우스 막시무스(네 번째임)와 푸블리우스 데키우스 무스(세 번째임)가 서로 소임을 분담하여 한쪽이 삼니움인 적들을, 다른 쪽이 에트루리아인들을 택할 것인지, 그리고 이쪽 또는 저쪽 관할 지역에 어느 정도의 군대가 충분할지, 어느 전쟁에 어떤 지휘관이 더 적합할지를 논의하고 있을 때, 수트리움과 네페테와 팔레리이로부터 사절들이 도착했다.
§10.14.3auctores concilia Etruriae populorum de petenda pace haberi, totam belli molem in Samnium averterunt.
그들은 에트루리아 제부족의 평화 요청을 위한 집회가 개최되고 있다는 정보를 전함으로써, 전쟁의 모든 압력을 삼니움으로 돌려놓았다.
§10.14.4profecti consules, quo expeditiores commeatus essent et incertior hostis, qua venturum bellum foret, Fabius per Soranum, Decius per Sidicinum agrum in Samnium legiones ducunt.
출발한 집정관들은 보급을 더 신속하게 하고 적에게 전쟁이 어디서 올지 불확실하게 만들기 위해, 파비우스는 소라누스 영토를 거치고 데키우스는 시디키누스 영토를 거쳐 삼니움으로 군단을 이끌었다.
§10.14.5ubi in hostium fines ventum est, uterque populabundus effuso agmine incedit.
적의 영토로 들어섰을 때, 양자 모두 약탈을 자행하며 흩어진 대열로 전진했다.
explorant tamen latius quam populantur;
그러나 그들은 약탈을 하기보다 더 넓게 정찰을 행했다.
§10.14.6igitur non fefellere ad Tifernum hostes in occulta valle instructi, quam ingressos Romanos superiore ex loco adoriri parabant.
그리하여 티페르눔에서 은밀한 골짜기에 정렬해 있던 적들은 그들의 눈을 속이지 못했다. 적들은 그곳에 들어온 로마군을 더 높은 지대에서 급습하려고 준비하고 있었던 것이다.
§10.14.7Fabius inpedimentis in locum tutum remotis praesidioque modico inposito, praemonitis militibus adesse certamen, quadrato agmine ad praedictas hostium latebras succedit.
파비우스는 보급품을 안전한 곳으로 옮기고 적절한 수비대를 배치한 뒤, 병사들에게 전투가 임박했음을 미리 경고하고서, 방진 대열로 앞서 언급한 적의 은신처를 향해 전진했다.
§10.14.8Samnites desperato inproviso tumultu, quando in apertum semel discrimen evasura esset res, et ipsi acie iusta maluerunt concurrere.
삼니움인들은 갑작스러운 기습 작전이 수포로 돌아가고, 사태가 한 번은 공개적인 결전으로 치달을 수밖에 없게 되자, 자신들도 정규 회전으로 맞붙기를 더 원했다.
itaque in aequum descendunt ac fortunae se maiore animo quam spe committunt.
그리하여 그들은 평지로 내려왔고, 희망보다는 더 큰 용기로 운명에 자신들을 맡겼다.
§10.14.9ceterum, sive quia ex omnium Samnitium populis, quodcumque roboris fuerat, contraxerant, seu quia discrimen summae rerum augebat animos, aliquantum aperta quoque pugna praebuerunt terroris.
그러나 모든 삼니움 부족 중에서 정예병이란 정예병은 죄다 끌어모았기 때문인지, 아니면 국가의 존망을 가르는 결전의 순간이 그들의 사기를 북돋웠기 때문인지, 평지에서의 싸움에서도 그들은 상당한 공포를 불러일으켰다.
§10.14.10Fabius, ubi nulla ex parte hostem loco moveri vidit, Maximum filium et M. Valerium tribunos militum, cum quibus ad primam aciem procurrerat, ire ad equites iubet et adhortari,
파비우스는 어느 쪽에서도 적이 제자리에서 요지부동인 것을 보고, 함께 전선 선두로 달려 나갔던 군사 호민관인 아들 막시무스와 마르쿠스 발레리우스에게 기병들에게 가서 다음과 같이 격려하라고 명령했다.
§10.14.11ut, si quando umquam equestri ope adiutam rem publicam meminerint, illo die adnitantur, ut ordinis eius gloriam invictam praestent:
즉, 일찍이 기병의 도움으로 국가가 구원받은 적이 있음을 기억한다면, 그날 그 신분의 불패의 영광을 증명하기 위해 전력을 다하라는 것이었다.
§10.14.12peditum certamine inmobilem hostem restare; omnem reliquam spem in impetu esse equitum.
보병의 싸움에서 적은 꼼짝 않고 버티고 있으며, 남은 모든 희망은 기병의 돌격에 달려 있다고 했다.
et ipsos nominatim iuvenes, pari comitate utrumque, nunc laudibus nunc promissis onerat.
그리고 젊은이들 자신에게도 동일하게 친근한 태도로, 때로는 찬사로, 때로는 약속으로 각자를 고무했다.
§10.14.13ceterum quando, ne ea quoque temptata vis proficeret parum, timeri posset, consilio grassandum, §10.14.14si nihil vires iuvarent, ratus, Scipionem legatum hastatos primae legionis subtrahere ex acie et ad montes proximos quam posset occultissime circumducere iubet;
그러나 시도된 그 힘조차도 소용이 없을까 두려워할 수 있는 상황이었기에, 힘이 아무런 도움이 되지 않는다면 책략을 써서 나아가야 한다고 생각하여, 그는 부관인 스키피오에게 제1군단의 하스타티(전열병)를 전선에서 철수시켜 가장 가까운 산으로 가능한 한 은밀하게 우회시키라고 명령했다.
inde ascensu abdito a conspectu erigere in montes agmen aversoque hosti ab tergo repente se ostendere.
그곳에서 시야에서 가려진 오르막을 통해 대열을 산 위로 올린 뒤, 등을 돌린 적의 배후에서 갑자기 모습을 드러내도록 한 것이었다.
§10.14.15equites ducibus tribunis haud multo plus hostibus quam suis ex inproviso ante signa evecti praebuerunt tumultus.
호민관들의 인도를 받은 기병들은 불시에 군기 앞으로 돌진해 나갔으나, 적 못지않게 아군에게도 적잖은 혼란을 안겨다 주었다.
§10.14.16adversus incitatas turmas stetit inmota Samnitium acies nec parte ulla pelli aut perrumpi potuit;
달려드는 기병대들에 맞서 삼니움인의 전선은 요지부동이었고, 어느 쪽도 밀려나거나 돌파당하지 않았다.
et postquam inritum inceptum erat, recepti post signa proelio excesserunt.
시도가 무위로 돌아간 뒤, 그들은 군기 뒤로 물러나 전투에서 빠져나왔다.
§10.14.17crevit ex eo hostium animus, nec sustinere frons prima tam longum certamen increscentemque fiducia sui vim potuisset, ni secunda acies iussu consulis in primum successisset.
이로 인해 적의 사기가 올라갔고, 만약 집정관의 명령에 따라 제2열이 제1열의 지원에 나서지 않았더라면, 전선 선두는 이토록 장시간의 전투와 자만심으로 가득 차 증폭되는 적의 위세를 견뎌내지 못했을 것이다.
ibi integrae vires sistunt invehentem se iam Samnitem;
그곳에서 새로운 병력이 이제 돌격해 오는 삼니움인을 멈춰 세웠다.
§10.14.18et in tempore visa ex montibus signa clamorque sublatus non vero tantum metu terruere Samnitium animos.
그리고 제때에 산 위에서 보인 군기들과 터져 나온 함성은 결코 헛되지 않은 두려움으로 삼니움인들의 마음을 위축시켰다.
§10.14.19nam et Fabius Decium collegam adpropinquare exclamavit et pro se quisque miles adesse alterum consulem, adesse legiones gaudio alacres fremunt,
왜냐하면 파비우스가 동료 집정관인 데키우스가 접근하고 있다고 외쳤고, 병사들도 저마다 기쁨에 차서 다른 집정관이 도착했다, 군단들이 도착했다고 우렁차게 소리쳤기 때문이다.
§10.14.20errorque utilis Romanis oblatus fugae formidinisque Samnites inplevit, maxime territos, ne ab altero exercitu integro intactoque fessi opprimerentur.
그리고 로마인들에게 유용하게 나타난 이 오해는 삼니움인들에게 도망과 공포를 가득 채웠는데, 그들은 지친 자신들이 상처 하나 없이 온전한 또 다른 군대에 의해 압도당할까 봐 극도로 두려워했다.
§10.14.21et quia passim in fugam dissipati sunt, minor caedes quam pro tanta victoria fuit.
또한 그들이 사방으로 흩어져 도망쳤기 때문에, 이토록 큰 승리에 비해서 살상된 수는 적었다.
tria milia et quadringenti caesi, capti octingenti ferme et triginta, signa militaria capta tria et viginti.
3,400명이 전사하고, 약 830명이 포로로 잡혔으며, 23개의 군기가 탈취되었다.