“我听了很久,想对您说几句话,但作为奴隶,我又有些害怕。
’ ‘Davusne?’ ‘ita, Davus, amicum §2.7.3mancipium domino et frugi quod sit satis, hoc est, §2.7.4ut vitale putes.
”“是达乌斯吗? ”“正是,达乌斯,一个对主人忠诚且足够实用的家奴——也就是说,好到让您觉得他活不长的那种。
’ ‘age libertate Decembri, §2.7.5quando ita maiores voluerunt, utere: narra. ’
” “来吧,利用十二月的自由,既然祖先们如此期望,那就说吧。
§2.7.6‘pars hominum vitiis gaudet constanter et urget §2.7.7propositum; pars multa natat, modo recta capessens, §2.7.8interdum pravis obnoxia.
” “一部分人一贯沉溺于恶德,并执着于他们的追求;而大部分人则在摇摆,时而向往正道,时而屈服于邪恶。
saepe notatus §2.7.9cum tribus anellis, modo laeva Priscus inani §2.7.10vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas, §2.7.11aedibus ex magnis subito se conderet unde §2.7.12mundior exiret vix libertinus honeste; §2.7.13iam moechus Romae, iam mallet doctus Athenis §2.7.14vivere, Vertumnis quotquot sunt natus iniquis.
普里斯库斯常常被注意到戴着三个戒指,而有时他又光着左手,过着极不连贯的生活,以至于他每个小时都要更换宽幅托加;他会突然从豪宅中隐退到某个连体面的解放奴隶都难以体面地走出来的地方;他时而在罗马做通奸者,时而又渴望在雅典当学者度日,他出生在世上所有不悦的韦尔图姆努斯神的敌视下。
§2.7.15scurra Volanerius, postquam illi iusta cheragra §2.7.16contudit articulos, qui pro se tolleret atque §2.7.17mitteret in phimum talos, mercede diurna §2.7.18conductum pavit: quanto constantior isdem §2.7.19in vitiis, tanto levius miser ac prior illo §2.7.20qui iam contento, iam laxo fune laborat. ’
寄食者沃拉内里乌斯,在公正的痛风摧毁了他的指关节后,雇佣了一个拿日薪的人,替他捡起并将骰子投进骰盅里:他对自己那相同的恶德越是一贯,他就越没有那么痛苦,并且比那个时而在拉紧、时而在放松的绳索下受折磨的人处境要好。
§2.7.21‘non dices hodie, quorsum haec tam putida tendant,
” “你这无赖,今天不打算告诉我这些废话到底指向哪里吗?
§2.7.22furcifer?’ ‘ad te, inquam.
” “指向您,我是说。
’ ‘quo pacto, pessime?’ ‘laudas §2.7.23fortunam et mores antiquae plebis, et idem, §2.7.24siquis ad illa Deus subito te agat, usque recuses, §2.7.25aut quia non sentis, quod clamas, rectius esse, §2.7.26aut quia non firmus rectum defendis et haeres §2.7.27nequiquam caeno cupiens evellere plantam.
”“怎么会这样,你这最坏的家伙? ”“您赞美古昔平民的命运和美德,而一旦有什么神明突然把您带回那个时代,您又会百般拒绝,要么是因为您没有真心觉得您所高呼的东西更好,要么是因为您未能坚定地捍卫正道,您深陷泥潭中,徒劳地渴望拔出脚来。
在罗马时,您渴望田野;在田野时,您这轻浮的人又把不在眼前的城市捧上天。
si nusquam es forte vocatus §2.7.30ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam §2.7.31vinctus eas, ita te felicem dicis amasque, §2.7.32quod nusquam tibi sit potandum.
如果偶然间您没有被任何地方邀请去赴宴,您就赞美安稳的蔬菜,仿佛您是被戴着锁链押解去什么地方似的,您说自己很幸福,并暗自庆幸自己不用在任何地方喝酒。
iusserit ad se §2.7.33Maecenas serum sub lumina prima venire
但如果梅塞纳斯命令您在黄昏初现时作为晚客去他那里赴宴: ‘怎么没有人快点把灯油拿来?
§2.7.34convivam: “nemon’ oleum fert ocius? ecquis
有人在听着吗?
§2.7.35audit?” cum magno blateras clamore fugisque.
’您就会大声叫嚷着跑出门去。
穆尔维乌斯和那些寄食者们,在对您发出了不可复述的诅咒之后,离去了。
“etenim fateor me” dixerit ille §2.7.38“duci ventre levem, nasum nidore supinor, §2.7.39inbecillus, iners, siquid vis, adde, popino.
‘事实上,我承认我’那个人会说, ‘很容易被肚子牵着鼻子走,一闻到香气鼻子就耸起来,软弱、懒惰,如果您愿意,还可以加上:是个小酒馆的常客。
§2.7.40tu cum sis quod ego et fortassis nequior, ultro §2.7.41insectere velut melior verbisque decoris
而既然您和我一样,甚至可能比我更卑劣,您凭什么摆出一副高人一等的样子来斥责我,并用体面的辞藻掩盖自己的恶德呢?
§2.7.42obvolvas vitium?” quid, si me stultior ipso §2.7.43quingentis empto drachmis deprenderis? aufer
’如果我这个花五百德拉克马买来的自己,被发现比您还要聪明,您该怎么办?
别再用您的脸色来吓唬我了;请按捺住您的手和怒气,听我道出克里斯皮努斯的门房教给我的东西。
§2.7.46te coniunx aliena capit, meretricula Davum:
别人的妻子俘获了您,而一个普通的妓女俘获了达乌斯:我们俩谁的罪过更配得上被钉上十字架?
§2.7.47peccat uter nostrum cruce dignius? acris ubi me §2.7.48natura intendit, sub clara nuda lucerna §2.7.49quaecumque excepit turgentis verbera caudae §2.7.50clunibus aut agitavit equum lasciva supinum, §2.7.51dimittit neque famosum neque sollicitum, ne §2.7.52ditior aut formae melioris meiat eodem.
当强烈的天性驱使我时,在明亮的灯光下,赤身裸体,无论是谁用臀部承受了我那膨胀的情欲鞭打,还是放荡地像骑马一样骑在我仰卧的身体上,她离去时,既不会名誉扫地,也不会焦虑是否有更富有或更英俊的人在同一个地方小便。
§2.7.53tu cum proiectis insignibus, anulo equestri §2.7.54Romanoque habitu, prodis ex iudice Dama, §2.7.55turpis odoratum caput obscurante lacerna,
而您,当您抛弃了身份的徽章、骑士的指轮和罗马市民的装束,从一个法官变作奴隶达马走出来时,用一件肮脏的外套遮住涂过香膏的脑袋,您不就是您所假装的那个人吗?
§2.7.56non es quod simulas? metuens induceris atque §2.7.57altercante libidinibus tremis ossa pavore.
您战战兢兢地被引进去,在欲望的交战中,您浑身的骨头都在因恐惧而颤抖。
§2.7.58quid refert, uri virgis ferroque necari
这与您作为签约的角斗士,去承受皮鞭的抽打和铁器的杀戮,或者被关进一个肮脏的箱子里 ——被那个知悉女主人罪行的女仆塞进其中,有什么区别呢?