§2.3.82danda est ellebori multo pars maxima avaris: §2.3.83nescio an Anticyram ratio illis destinet omnem.
必须给贪婪者最大份额的嚏根草(黑藜芦);我想,理性或许会把整个安提基拉都留给他们。
§2.3.84heredes Staberi summam incidere sepulcro, §2.3.85ni sic fecissent, gladiatorum dare centum §2.3.86damnati populo paria atque epulum arbitrio arri, §2.3.87frumenti quantum metit Africa.
斯塔贝里乌斯的继承人们在墓碑上刻下了他的财产总额;倘若他们不这样做,便被判罚向民众提供一百对角斗士,并由阿里乌斯全权决定举办宴会,还要提供相当于整个非洲所收获的谷物。
‘sive ego prave §2.3.88seu recte hoc volui, ne sis patruus mihi’: credo,
“无论我这样做是出于恶意还是好意,不要对我像个严厉的叔叔一样”:(斯塔贝里乌斯如是说)。
§2.3.89hoc Staberi prudentem animum vidisse.
我相信,斯塔贝里乌斯聪慧的心灵早已看穿了这一点。
quid ergo §2.3.90sensit, cum summam patrimoni insculpere saxo
那么,当他要求继承人将遗产总额刻在石头上时,他心里是怎么想的?
§2.3.91heredes voluit? quoad vixit, credidit ingens §2.3.92pauperiem vitium et cavit nihil acrius, ut, si §2.3.93forte minus locuples uno quadrante perisset, §2.3.94ipse videretur sibi nequior.
只要他活着,他就认为贫穷是一个巨大的恶德,且最极力防范它;以至于,如果他偶然因少了一个夸德兰斯(小铜币)而死去,他便会觉得自己成了个更无用的人。
‘omnis enim res, §2.3.95virtus, fama, decus, divina humanaque pulchris §2.3.96divitiis parent; quas qui construxerit, ille §2.3.97clarus erit, fortis, iustus.
“因为世间万物,美德、名声、荣耀、神圣与世俗的事物,都顺从于美丽的财富;凡是积聚了财富的人,他就会显赫、勇敢、正直。
’ ‘sapiensne?’ ‘etiam, et rex §2.3.98et quidquid volet.
”“那也会成为贤者吗? ”“正是,还会成为国王,以及任何他想成为的角色。
’ hoc veluti virtute paratum §2.3.99speravit magnae laudi fore.
”他曾指望这会给他带来极大的赞誉,仿佛这是靠美德赢得的。
quid simile isti §2.3.100Graecus Aristippus? qui servos proicere aurum §2.3.101in media iussit Libya, quia tardius irent §2.3.102propter onus segnes.
希腊人阿里斯提普斯又有什么相似之处? 他曾命令奴隶们把黄金丢弃在利比亚的沙漠中央,因为黄金太重,使他们行动迟缓。
uter est insanior horum?
这两个人,哪一个更疯?
§2.3.103nil agit exemplum, litem quod lite resolvit.
用一个争议来解决另一个争议的例证,起不到任何作用。
§2.3.104siquis emat citharas, emptas conportet in unum, §2.3.105nec studio citharae nec Musae deditus ulli, §2.3.106si scalpra et formas non sutor, nautica vela §2.3.107aversus mercaturis: delirus et amens §2.3.108undique dicatur merito.
如果有人买下许多竖琴,买来后又把它们堆在一处,却既不热心于竖琴,也不专心于任何缪斯;如果一个人不是鞋匠,却买下鞋刀和鞋楦,或者不愿经商却买下航海用的帆,他必然会在各处理所当然地被斥为疯子和狂人。
qui discrepat istis, §2.3.109qui nummos aurumque recondit, nescius uti §2.3.110conpositis metuensque velut contingere sacrum?
那有何不同呢,那些把钱币和黄金收藏起来,既不知道如何使用这些积蓄,又像对待圣物一般不敢触碰的人?
§2.3.111siquis ad ingentem frumenti semper acervum §2.3.112porrectus vigilet cum longo fuste neque illinc §2.3.113audeat esuriens dominus contingere granum §2.3.114ac potius foliis parcus vescatur amaris; §2.3.115si positis intus Chii veterisque Falerni §2.3.116mille cadis — nihil est: tercentum milibus, acre §2.3.117potet acetum; age si et stramentis incubet unde- §2.3.118octoginta annos natus, cui stragula vestis, §2.3.119blattarum ac tinearum epulae, putrescat in arca: §2.3.120nimirum insanus paucis videatur, eo quod §2.3.121maxima pars hominum morbo iactatur eodem.
如果有人一直躺在一大堆麦子旁守夜,手里拿着一根长木棒,虽然他是那堆麦子饥饿的主人,却不敢从那里拿走一粒粮食,反而吝啬地以苦叶为食;如果屋里放着一千坛奇奥斯酒和陈年的法勒纳斯酒 ——这不算什么,就算有三十万坛—— 他却喝着发酸的醋;甚至如果他已经七十八岁,却躺在麦秸上,而他那本该给蟑螂和衣鱼当美餐的被褥在箱子里烂掉:毫无疑问,在少数人看来他是疯子,那是因为大多数人类都在遭受着同一种疾病的折磨。
§2.3.122filius aut etiam haec libertus ut ebibat heres, §2.3.123dis inimice senex custodis? ne tibi desit?
招神怨恨的老头子啊,你守着这些,是为了让你的儿子甚至获得自由的奴隶继承人把它们喝光吗? 是怕你不够用吗?
§2.3.124quantulum enim summae curtabit quisque dierum, §2.3.125unguere si caules oleo meliore caputque §2.3.126coeperis inpexa foedum porrigine? quare,
每天能从你的总资产中扣除多少呢,如果你开始用更好的油凉拌圆白菜,用油涂抹你那蓬乱且满是脏头屑的脑袋?
§2.3.127si quidvis satis est, peiuras, surripis, aufers
既然任何东西都足够了,为什么你还要说假话发誓、偷窃、并从各处抢夺?
§2.3.128undique? tun sanus? populum si caedere saxis §2.3.129incipias servosve tuos, quos aere pararis, §2.3.130insanum te omnes pueri clamentque puellae;
你健全吗? 如果你开始用石头砸民众,或者用石头砸你用钱买来的奴隶,所有的男孩女孩都会大喊你是疯子。
§2.3.131cum laqueo uxorem interimis matremque veneno, §2.3.132incolumi capite es? quid enim? neque tu hoc facis Argis §2.3.133nec ferro ut demens genetricem occidis Orestes.
当你用绳索勒死妻子、用毒药毒死母亲时,你的脑袋是健全的吗? 为什么? 因为你没有在阿尔戈斯做这事,也没有像发疯的奥雷斯特斯那样用剑杀死母亲。
§2.3.134an tu reris eum occisa insanisse parente §2.3.135ac non ante malis dementem actum Furiis quam §2.3.136in matris iugulo ferrum tepefecit acutum?
难道你认为他是杀了母亲之后才发疯的,而不是在他用锋利的剑在母亲的喉咙里刺热之前,就已经被邪恶的复仇女神驱使而发了疯?
§2.3.137quin, ex quo est habitus male tutae mentis Orestes, §2.3.138nil sane fecit quod tu reprehendere possis: §2.3.139non Pyladen ferro violare aususve sororem §2.3.140Electran, tantum maledicit utrique vocando §2.3.141hanc furiam, hunc aliud, iussit quod splendida bilis.
的确,自奥雷斯特斯被公认为心智不健全以来,他其实没做过任何你能指责的事:他不敢用剑伤害皮拉德斯,也不敢伤害他的妹妹埃勒克特拉,他只是咒骂两人,称呼她为复仇女神,称呼他为别的,这都是由他激荡的胆汁所指使的。
§2.3.142pauper Opimius argenti positi intus et auri, §2.3.143qui Veientanum festis potare diebus §2.3.144Campana solitus trulla vappamque profestis,
守着满箱金银却依旧穷酸的奥皮米乌斯,平时过节只用坎帕尼亚的小瓢喝维伊酒,寻常日子则喝变质的酸酒。
§2.3.145quondam lethargo grandi est oppressus, ut heres §2.3.146iam circum loculos et clavis laetus ovansque §2.3.147curreret.
有一次他突然陷入重度昏睡,以至于继承人已经兴高采烈、得意洋洋地在他的钱箱和钥匙周围跑来跑去。
hunc medicus multum celer atque fidelis §2.3.148excitat hoc pacto: mensam poni iubet atque §2.3.149effundi saccos nummorum, accedere pluris §2.3.150ad numerandum: hominem sic erigit;
一位极其敏捷而忠诚的医生用这种方法唤醒了他:医生让人摆上桌子,把几袋钱币倒在上面,让好几个人围过来数钱。
addit et illud: §2.3.151‘ni tua custodis, avidus iam haec auferet heres.
如此便唤醒了这人,医生又补充道: “如果你不守护自己的东西,贪婪的继承人马上就会把这些拿走。
’ §2.3.152‘men’ vivo?’ ‘ut vivas igitur, vigila.
” “在我活着的时候? ”“为了能活下去,快醒来。
hoc age.
照做吧。
’ ‘quid vis?’
”“你要我做什么?
” “你如此虚弱,要是不赶紧进食,给快要衰竭的胃部提供有力的支撑,你的脉搏就要衰竭了。
§2.3.155tu cessas? agedum sume hoc tisanarium oryzae. ’
你还在犹豫? 来,喝了这碗米粥。
§2.3.156‘quanti emptae?’ ‘parvo.
” “买这个花了多少钱? ”“很少。
’ ‘quanti ergo?’ ‘octussibus.
”“到底多少? ”“八个阿斯。
’ ‘eheu,
”“哎呀!
§2.3.157quid refert, morbo an furtis pereamque rapinis?’
那么我死于疾病,还是死于偷盗和抢夺,又有什么区别呢?
§2.3.158quisnam igitur sanus? qui non stultus.
” “那么到底谁是健全的? ”“不是愚者的人。
quid avarus?
”“贪婪者呢?
§2.3.159stultus et insanus.
” “是愚者,也是疯子。
quid, siquis non sit avarus, §2.3.160continuo sanus? minime.
”“如果一个人不贪婪,那他马上就是健全的吗? ”“绝非如此。
cur, Stoice? dicam.
”“为什么,斯多葛派学者? 我会告诉你。
recte est igitur surgetque? negabit.
” 那他就是好了,可以起床了吗? 医生会否定。 因为他的肾脏或肺部正遭受急性疾病的折磨。