Humanitext Reader

维吉尔 · 农耕诗 §1.440-1.514

太阳的征兆与凯撒之死引发的凶兆及救世祈愿

第 7 段,共 28 段 · 拉丁语

内容简介

这一段描述了通过太阳判断天气的征兆,并历数了凯撒遇刺前后及内战时期出现的种种超自然凶兆,最后感叹世界的混乱秩序,祈求神明保佑年轻的屋大维拯救罗马。

§1.440et quae mane refert et quae surgentibus astris.
无论是他在清晨带来的征兆,还是在群星升起时给出的征兆。
§1.441Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum §1.442conditus in nubem medioque refugerit orbe, §1.443suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto §1.444arboribusque satisque Notus pecorique sinister.
当他在初升的朝日上饰以斑点,隐藏在云层中,并将圆盘的中部收缩回去时,你当防备雨水;因为对树木、庄稼和牲畜都不吉利的南风正从高空迫近。
§1.445Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese §1.446diversi rumpent radii aut ubi pallida surget §1.447Tithoni croceum linquens Aurora cubile, §1.448heu male tum mitis defendet pampinus uvas: §1.449tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.
或者当黎明前,在密云之中,射线向四方分散射出时,又或者当苍白的大地女神,离开提托诺斯的藏红花色床榻而升起时,唉,那时柔嫩的葡萄叶将难以保护葡萄:那么多可怕的冰雹在屋顶上发出噼啪声并跳跃着。
§1.450Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, §1.451profuerit meminisse magis; nam saepe videmus §1.452ipsius in voltu varios errare colores: §1.453caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros; §1.454sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni, §1.455omnia tum pariter vento nimbisque videbis §1.456fervere.
当他已经渡过奥林匹斯山而西沉时,记住这一点将会更加有益;因为我们经常看见各种颜色在他自己的脸上游移:深蓝色预示着雨水,火红色预示着东风;但如果斑点开始混入赤红的火焰之中,那么那时你会看到万物同样因风和暴雨沸腾。
Non illa quisquam me nocte per altum §1.457ire, neque a terra moneat convellere funem.
在那个夜晚,谁也别劝我行于深海,或是从陆地上解开缆绳。
§1.458At si, cum referetque diem condetque relatum, §1.459lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis §1.460et claro silvas cernes Aquilone moveri.
但是,如果当他带回白昼和将带回的白昼隐藏时,他的圆盘是明亮的,你将徒然害怕暴风雨,并且会看到森林被清澈的北风吹动。
§1.461Denique quid vesper serus vehat, unde serenas §1.462ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, §1.463sol tibi signa dabit.
总之,深夜会带来什么,风从何处驱动晴朗的云彩,潮湿的南风在谋划什么,太阳都将给你征兆。
Solem quis dicere falsum §1.464audeat.
谁敢说太阳是虚假的呢?
Ille etiam caecos instare tumultus §1.465saepe monet fraudemque et operta tumescere bella.
他甚至经常警告隐秘的骚乱正在迫近,以及欺骗和隐蔽的战争正在孕育。
§1.466Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, §1.467cum caput obscura nitidum ferrugine texit §1.468inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem.
他也在凯撒身亡时怜悯罗马,当他用阴沉的铁锈色遮蔽起自己明亮的头部,而不敬的世代害怕起永恒的黑夜。
§1.469Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti §1.470obscenaeque canes inportunaeque volucres §1.471signa dabant.
尽管在那时,大地和海洋的面,以及不祥的犬只和不合时宜的鸟类,都在给出征兆。
Quotiens Cyclopum effervere in agros §1.472vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam §1.473flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!
我们有多少次看到埃特纳火山从破裂的炉膛中翻涌着喷向独眼巨人的田野,并滚滚吐出火焰的球体和熔化的岩石!
§1.474Armorum sonitum toto Germania caelo §1.475audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes.
日耳曼听见整个天空中武器的轰鸣,阿尔卑斯山因不寻常的震动而颤抖。
§1.476Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis §1.477ingens et simulacra modis pallentia miris §1.478visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae,
在寂静的林莽中,处处可听到巨大的声音,且在夜幕低垂时,显现出面色惨白得令人惊异的幽灵,牲畜开口说话——骇人听闻!
§1.479infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt §1.480et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant.
河流停滞,大地裂开,神庙里悲哀的象牙流泪,青铜出汗。
§1.481Proluit insano contorquens vertice silvas §1.482fluviorum rex Eridanus camposque per omnis §1.483cum stabulis armenta tulit.
众河之王埃里达努斯以狂暴的漩涡卷走森林并将其冲刷,并席卷了所有的平原,将牲口连同圈棚一同带走。
Nec tempore eodem §1.484tristibus aut extis fibrae adparere minaces §1.485aut puteis manare cruor cessavit et altae §1.486per noctem resonare lupis ululantibus urbes.
在同一时期内,阴郁的内脏中既不曾停止出现不祥的纹路,井水也不曾停止流出鲜血,而高耸的城市整夜因群狼的嚎叫而回荡。
§1.487Non alias caelo ceciderunt plura sereno §1.488fulgura nec diri totiens arsere cometae.
在晴朗的天空中,从未有如此多的雷电落下,凶兆的彗星也不曾如此频繁地燃烧。
§1.489ergo inter sese paribus concurrere telis §1.490Romanas acies iterum videre Philippi; §1.491nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro §1.492Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.
因此,腓立比再次看到罗马的军队用彼此相同的武器相互交锋;天神也并不认为,让埃马提亚和海摩斯的广阔平原两次用我们的鲜血来肥沃,是不妥当的。
§1.493Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis §1.494agricola incurvo terram molitus aratro §1.495exesa inveniet scabra robigine pila §1.496aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis §1.497grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris.
确实,那个时刻终将来临:在那些边界上,用弯曲的犁耕作土地的农夫,将会发现被粗糙铁锈腐蚀的投枪,或者用沉重的耙子敲击空洞的头盔,并对掘开的坟墓中巨大的骨骸惊叹不已。
§1.498Di patrii, Indigetes, et Romule Vestaque mater, §1.499quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas, §1.500hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo
祖先的神明啊,土著的保护神,以及罗穆路斯和母亲维斯塔,您守护着托斯卡纳的台伯河和罗马的帕拉蒂尼,至少不要阻止这位年轻人去拯救这颠覆的时代!
§1.501ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro §1.502Laomedonteae luimus periuria Troiae; §1.503iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, §1.504invidet atque hominum queritur curare triumphos; §1.505quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem, §1.506tam multae scelerum facies; non ullus aratro §1.507dignus honos, squalent abductis arva colonis §1.508et curvae rigidum falces conflantur in ensem.
我们早已用我们的鲜血偿清了拉奥墨冬之特洛伊的背信弃义;凯撒啊,天上的殿堂早已嫉妒我们拥有你,并抱怨你仍在关心人间的凯旋;因为在这里正义与邪恶被颠倒:世上有如此多的战争,如此多样的犯罪面目;犁头得不到任何应有的尊崇,农夫被带走,田野荒凉,弯曲的镰刀被熔铸成坚硬的利剑。
§1.509Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum; §1.510vicinae ruptis inter se legibus urbes §1.511arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; §1.512ut cum carceribus sese effudere quadrigae, §1.513addunt in spatia et frustra retinacula tendens §1.514fertur equis auriga neque audit currus habenas.
这边幼发拉底河,那边日耳曼激起战火;邻近的城市撕毁了彼此的契约,拿起武器;不敬的战神在全世界肆虐;就像四马战车从起跑处冲出,它们在赛道上不断加速,而御者徒劳地拉紧缰绳,却被马匹带走,战车不再听从缰绳的控制。

词汇与语法注释

  1. §1.448male — 副词 male 既可修饰 mitis(形容词,“柔和的,成熟的”),也可修饰 defendet(动词,“保护”)。此处修饰 defendet,表示“难以保护”、“不能充分防范”之意。
  2. §1.454inmiscerier — 古典诗歌中保留的古体被动/异动现在不定式形式(以 -ier 结尾),等同于古典时期的 inmisceri(“混合,介入”)。
  3. §1.484adparere — 此处的 adparere 与接下来的 manare 和 resonare 一样,是历史不定式。它带有名格主语(fibrae, cruor, urbes),在功能上等同于直说法的未完成过去时(即 adparebant, manabant, resonabant),用以生动地描绘过去的连串异象。
  4. §1.513addunt in spatia — 字面意思是“它们向空间里增加”,这是一个非常省略的表达。此处通常理解为省略了 se(“它们自身”)或 gradum(“步伐、速度”),用以形容战车在赛道(spatia)上圈数越多、速度越快的状态。

引用这一段

维吉尔, 农耕诗 §1.440-1.514. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:1.440-1.514

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。