Humanitext Reader

西塞罗 · 蒂迈欧篇 §21-26

宇宙灵魂的调配分割与两个交叉天球环

第 4 段,共 8 段 · 拉丁语

内容简介

永恒的神用“同一”与“他者”的中介原料创造了优于身体的宇宙灵魂,并按照数学比例(中项)将其分割与调和。神将灵魂塑造成两个交叉的圆环(同一之环与他者之环)以包裹身体,从而开启了宇宙的自转运动与神圣生命。

§21Sic deus ille aeternus hunc perfecte beatum deum procreavit.
如此,那位永恒的神创造了这尊完美幸福的神。
Sed animum haud ita, ut modo locuti sumus, tum denique, cum corpus ei effecisset, inchoavit; neque enim esset rectum minori parere maiorem; sed nos multa inconsiderate ac temere dicimus.
然而,他并非像我们刚才所说的那样,直到为灵魂制作好身体之后,才开始创造灵魂;因为年长(优越)者服从年幼(平庸)者是不正当的;但我们往往会轻率且毫无顾虑地说话。
Deus autem et ortu et virtute antiquiorem genuit animum eumque ut dominum atque imperantem oboedienti praefecit corpori, idque molitus tali quodam est modo: Ex ea materia, quae individua est et quae semper unius modi suique similis, et ex ea, quae in corporibus dividua gignitur, tertium materiae genus ex duobus in medium admiscuit, quod esset eiusdem naturae et quod alterius, idque interiecit inter individuum atque id, quod dividuum esset in corpore.
而神在起源和德行上都创造了更为年长的灵魂,并将其作为主人和统治者安置在顺从的身体之上。 他是以如下方式构建它的:神将那不可分割且始终单一并与自身相似的原料,与那在身体中产生的可分割的原料,在这两者之间混合出第三种原料,它兼具“同一”与“他者”的自然,并将其介于不可分割者与身体中可分割者之间。
§22Ea cum tria sumpsisset, in unam speciem temperavit naturamque illam, quam alterius diximus, vi cum eadem coniunxit fugientem et eius copulationis alienam; quae permiscens cum materia cum ex tribus effecisset unum, id ipsum in ea, quae decuit, membra partitus est.
当他取了这三种原料后,便将它们调和成一种形态,并用力量将那我们称为“他者”的自然——它本抗拒并逃避这种结合——与“同一”结合在一起;他将这些与原料混合,由三者制成一者之后,便将这整体分割成相称的部分。
Iam partis singulas ex eodem et ex altero et ex materia temperavit.
接着,他将每一个部分都由“同一”、“他者”和原料调和而成。
Fuit autem talis illa partitio: unam principio partem detraxit ex toto, secundam autem primae partis duplam, deinde tertiam, quae esset secundae sesquialtera, primae tripla, deinde quartam, quae secundae dupla esset, quintam inde, quae tertiae tripla, tum sextam octuplam primae, postremo septimam, quae septem et viginti partibus antecederet primae.
其分割方式如下:首先,他从整体中取出一份,第二份是第一份的两倍,第三份是第二份的一点五倍且是第一份的三倍,第四份是第二份的两倍,第五份是第三份的三倍,第六份是第一份的八倍,最后第七份是第一份的二十七倍。
§23Deinde instituit dupla et tripla intervalla explere partis rursus ex toto desecans; quas in intervallis ita locabat, ut in singulis essent bina media (vix enim audeo dicere medietates, quas Graeci meso/thtas appellant; sed quasi ita dixerim, intellegatur; erit enim planius), earum alteram eadem parte praestantem extremis eademque superatam, alteram pari numero praestantem extremis parique superatam.
随后,他着手用再次从整体中切下的部分去填补两倍和三倍的间距;他将这些部分安置在间距中,使得在每个间距里都有两个中间项(因为我几乎不敢用“medietates”这个词,希腊人称之为 *mesotetes*;但请当作我是这样说的来理解,因为这样更清楚),其中一个中间项在两端之间以相同的比例超出并被超出(调和中项),另一个在两端之间以相同的数值超出并被超出(算术中项)。
Sesquialteris autem intervallis et sesquitertiis et sesquioctavis sumptis ex his conligationibus in primis intervallis sesquioctavo intervallo sesquitertia omnia explebat, cum particulam singulorum relinqueret.
而在从这些结合中取得一点五倍、一点三三倍和一点一二五倍的间距后,他在最初的间距中,用一点一二五倍的间距填补了所有一点三三倍的间距,并在每一个中留下了微小的残余。
§24Eius autem particulae intervallo relicto habebat numerus ad numerum eandem proportionem conparationemque in extremis, quam habent ducenta quinquaginta sex cum ducentis quadraginta tribus, atque ita permixtum illud, ex quo haec secuit, iam omne consumpserat.
在留下该残余的间距中,两端的数值之比,正如二百五十六对二百四十三的比例与关系;至此,他已经将切出这些部分的混合原料全部消耗完毕。
Hanc igitur omnem coniunctionem duplicem in longitudinem diffidit mediaeque accommodans mediam quasi decussavit, deinde in orbem intorsit, ut et ipsae secum et inter se ex commissura, quae e regione esset, iungerentur, eoque motu, cuius orbis semper in eodem erat eodemque modo ciebatur, undique est eas circumplexus.
因此,他将这整个双重的结合体纵向剖开,将两者的中部相合,交叉成如字母X的形状,接着将其弯曲成圆环,使它们自身以及彼此在相对的接合处相连。 他以那圆环始终在同一处、以同一方式运转的运动,从四面将它们包围起来。
§25Atque ita cum alterum esset exteriorem, alterum interiorem amplexus orbem, illum eiusdem naturae, hunc alterius notavit eamque, quae erat eiusdem, detorsit a latere in dexteram partem, hanc autem citimam a mediana linea direxit ad laevam, sed principatum dedit superiori, quam solam individuam reliquit.
这样,当他包围了一个外环和一个内环时,他将外环标志为“同一”的自然,将内环标志为“他者”的自然。 他将属于“同一”的外环向右侧斜向旋转,而将较近的内环从中心线向左侧引导,但他把支配权交给了上方的环,且唯独让其保持不分裂。
Interiorem autem cum in sex partis divisisset, septem orbis dispares duplo et triplo intervallo moveri iussit contrariis inter se cursibus.
至于内环,他将其分为六个部分后,命令具有两倍和三倍间距的七个不等的圆环以彼此相反的方向运动。
Eorum autem trium fecit pares celeritates, sed quattuor et inter se dispares et dissimilis trium reliquorum.
他使其中三个的运转速度相等,而使另外四个既彼此不等,也与前三个的速度不同。
§26Animum igitur cum ille procreator mundi deus ex sua mente et voluntate genuisset, tum denique omne, quod erat concretum atque corporeum, substernebat animo interiusque faciebat atque ita medio medium accommodans copulabat.
于是,当那位世界的创造者神依照自己的心意和意志产生灵魂之后,他才终于将所有凝聚的、属肉体的事物置于灵魂之下,并将其置于内部,从而以中部对合中部的方式将它们结合起来。
Sic animus a medio profectus extremitatem caeli a suprema regione rotundo ambitu circumiecit seseque ipse versans divinum sempiternae sapientisque vitae induxit exordium.
如此,灵魂从中心出发,自最高区域以圆周外包围了天的边缘,并在自我旋转中,开启了永恒且智慧的神性生命的开端。

词汇与语法注释

  1. 21minori parere maiorem — 此句为不人称表达 `rectum esset`(“本是正当的”,虚拟式未完成过去时)的主语,是一个“对格+不定式”结构。其中 `maiorem`(更优越/年长者,即灵魂)作不定式的主语对格,`minori`(较平庸/年幼者,即身体)作与格补足语,`parere`(服从)为不定式。上下文旨在指出人类在叙述时将灵魂置于身体之后创造这一顺序的荒谬性。
  2. 23vix enim audeo dicere medietates — 西塞罗为其创造拉丁语新词 `medietas` 以翻译希腊语数学术语 μεσότης(中项、比例中项)而作出的解释与自谦。插入句 `quasi ita dixerim, intellegatur`(“且当作我是这样说的来理解吧”)是向读者的请求,其中 `dixerim` 为虚拟式完成时,`intellegatur` 为祈使/愿望虚拟式。
  3. 25illam eiusdem naturae, hunc alterius notavit — 动词 `notavit`(“命名”、“标志”)隐含地以 `orbem`(圆环,源自前文的 `in orbem`)为宾语。`illam`(那一个,外环)与 `hunc`(这一个,内环)为对格。`eiusdem naturae` 与 `alterius`(即 `alterius naturae`)为性质属格,分别表示“属于同一之自然的(圆环)”与“属于他者之自然的(圆环)”。

引用这一段

西塞罗, 蒂迈欧篇 §21-26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi072.humanitext-lat1:21-26

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。