Humanitext Reader

마르쿠스 툴리우스 키케로 · 티마이오스 §21-26

우주 혼의 조합과 분할 및 두 교차 원환

8개 구절 중 4번째 · 라틴어

요약

영원한 신은 몸보다 우월한 존재로서 우주의 혼을 '동일함'과 '타름'의 중간 물질로부터 창조하고, 이를 수학적 비율(중간항)에 따라 분할하고 조화시켰다. 신은 혼을 교차하는 두 원(동일함의 원과 타름의 원)으로 만들어 몸을 감싸 안게 함으로써, 우주의 자전 운동과 신성한 삶을 시작하게 했다.

§21Sic deus ille aeternus hunc perfecte beatum deum procreavit.
이와 같이 저 영원한 신은 이 완벽하게 행복한 신을 낳으셨다.
Sed animum haud ita, ut modo locuti sumus, tum denique, cum corpus ei effecisset, inchoavit;
그러나 우리가 방금 말했던 것처럼, 신이 그를 위해 몸을 만들어 마쳤을 때에야 비로소 혼의 창조를 시작한 것은 아니다.
neque enim esset rectum minori parere maiorem;
왜냐하면 더 훌륭한(연상의) 존재가 더 못한(연하의) 존재에게 복종하는 것은 올바르지 않기 때문이다.
sed nos multa inconsiderate ac temere dicimus.
하지만 우리는 많은 것을 사려 깊지 못하고 경솔하게 말하곤 한다.
Deus autem et ortu et virtute antiquiorem genuit animum eumque ut dominum atque imperantem oboedienti praefecit corpori, idque molitus tali quodam est modo: Ex ea materia, quae individua est et quae semper unius modi suique similis, et ex ea, quae in corporibus dividua gignitur, tertium materiae genus ex duobus in medium admiscuit, quod esset eiusdem naturae et quod alterius, idque interiecit inter individuum atque id, quod dividuum esset in corpore.
신은 기원에서도 덕에서도 더 오래된 존재로서 혼을 낳으셨고, 복종하는 몸 위에 그것을 지배하고 명령하는 자로서 배치하셨으니, 그것을 다음과 같은 방식으로 구축하셨다. 분할 불가능하고 항상 한결같으며 스스로와 유사한 저 본질과, 몸들 속에서 분할 가능한 상태로 생겨나는 저 본질로부터, 두 가지 속성을 중간에 섞어 제삼의 본질의 종류를 만드셨으니, 그것은 '동일함'의 성질과 '타름'의 성질을 아울러 지닌 것이었으며, 이를 분할 불가능한 것과 몸 안에서 분할 가능한 것 사이에 끼워 넣으셨다.
§22Ea cum tria sumpsisset, in unam speciem temperavit naturamque illam, quam alterius diximus, vi cum eadem coniunxit fugientem et eius copulationis alienam;
신은 이 세 가지를 취하셨을 때, 하나의 형상으로 조화롭게 버무리셨으며, 우리가 '타름'이라 불렀던, 결합을 피하고 싫어하여 달아나려 하던 저 성질을 힘으로 '동일함'과 결합시키셨다.
quae permiscens cum materia cum ex tribus effecisset unum, id ipsum in ea, quae decuit, membra partitus est.
이것들을 원래의 본질과 섞어서 세 가지로부터 하나를 만드신 뒤, 이것 자체를 알맞은 지체들로 나누셨다.
Iam partis singulas ex eodem et ex altero et ex materia temperavit.
이제 개별 부분들을 동일함과 타름과 본질의 혼합물로 조화롭게 만드셨다.
Fuit autem talis illa partitio: unam principio partem detraxit ex toto, secundam autem primae partis duplam, deinde tertiam, quae esset secundae sesquialtera, primae tripla, deinde quartam, quae secundae dupla esset, quintam inde, quae tertiae tripla, tum sextam octuplam primae, postremo septimam, quae septem et viginti partibus antecederet primae.
그런데 그 분할은 다음과 같았다. 처음에 전체로부터 한 부분을 떼어내셨고, 두 번째 부분은 첫 번째 부분의 두 배, 이어서 세 번째 부분은 두 번째 부분의 일 점 오 배이자 첫 번째 부분의 세 배, 이어서 네 번째 부분은 두 번째 부분의 두 배, 그다음 다섯 번째 부분은 세 번째 부분의 세 배, 그리고 여섯 번째 부분은 첫 번째 부분의 여덟 배, 마지막으로 일곱 번째 부분은 첫 번째 부분보다 이십칠 배 많은 부분으로 만드셨다.
§23Deinde instituit dupla et tripla intervalla explere partis rursus ex toto desecans;
그다음에 신은 다시 전체에서 부분을 잘라내어 두 배와 세 배의 간격들을 채워 넣기로 하셨다.
quas in intervallis ita locabat, ut in singulis essent bina media (vix enim audeo dicere medietates, quas Graeci meso/thtas appellant;
신은 그것들을 간격 속에 배치하여 각각에 두 개의 중간항이 있도록 하셨다(나는 그리스인들이 메소테스라고 부르는 것을 라틴어로 '메디에타스'라고 부를 용기가 도저히 나지 않지만, 그렇게 말한 셈 치고 이해해 주기를 바란다.
sed quasi ita dixerim, intellegatur;
그것이 더 명확할 것이기 때문이다).
erit enim planius), earum alteram eadem parte praestantem extremis eademque superatam, alteram pari numero praestantem extremis parique superatam.
그 중간항들 중 하나는 양끝에 대해 스스로의 동일한 비율만큼 우세하고 동일한 비율만큼 열세한 것(조화중항)이었고, 다른 하나는 양끝에 대해 동등한 수만큼 우세하고 동등한 수만큼 열세한 것(산술중항)이었다.
Sesquialteris autem intervallis et sesquitertiis et sesquioctavis sumptis ex his conligationibus in primis intervallis sesquioctavo intervallo sesquitertia omnia explebat, cum particulam singulorum relinqueret.
그리하여 이 결합들로부터 일 점 오 배, 일 점 삼삼 배, 일 점 일이오 배의 간격들이 취해졌을 때, 신은 첫 번째 간격들 안에서 모든 일 점 삼삼 배의 간격을 일 점 일이오 배의 간격으로 채워 넣으셨고, 각각의 안에서 아주 미세한 수의 나머지를 남겨두셨다.
§24Eius autem particulae intervallo relicto habebat numerus ad numerum eandem proportionem conparationemque in extremis, quam habent ducenta quinquaginta sex cum ducentis quadraginta tribus, atque ita permixtum illud, ex quo haec secuit, iam omne consumpserat.
그리고 남겨진 그 나머지 간격 속에서, 한 수와 다른 수의 비율과 비교는 양끝에서 이백오십육이 이백사십삼에 대해 갖는 것과 같은 비례를 가졌으니, 이로써 신은 이러한 것들을 잘라내었던 저 혼합물을 이미 모두 소비하셨다.
Hanc igitur omnem coniunctionem duplicem in longitudinem diffidit mediaeque accommodans mediam quasi decussavit, deinde in orbem intorsit, ut et ipsae secum et inter se ex commissura, quae e regione esset, iungerentur, eoque motu, cuius orbis semper in eodem erat eodemque modo ciebatur, undique est eas circumplexus.
따라서 신은 이 결합된 전체를 길이 방향으로 둘러 쪼개어, 그것들의 중간을 또 다른 중간에 맞추어 문자 X 모양으로 교차시키셨고, 이어 그것들이 스스로의 끝에서 그리고 서로 반대편에 있는 접합부에서 결합되도록 원형으로 구부리셨으며, 그 원이 항상 같은 곳에서 같은 방식으로 구동되는 저 운동으로써 그것들을 사방에서 감싸 안으셨다.
§25Atque ita cum alterum esset exteriorem, alterum interiorem amplexus orbem, illum eiusdem naturae, hunc alterius notavit eamque, quae erat eiusdem, detorsit a latere in dexteram partem, hanc autem citimam a mediana linea direxit ad laevam, sed principatum dedit superiori, quam solam individuam reliquit.
그리하여 하나는 바깥쪽 원, 다른 하나는 안쪽 원을 감싸 안게 되었을 때, 바깥쪽을 '동일함'의 성질을 가진 원으로, 안쪽을 '타름'의 원으로 명명하셨고, '동일함'의 원을 측면에서 오른쪽 방향으로 비틀어 돌리셨으며, 이 더 가까운 안쪽 원은 중심선으로부터 왼쪽으로 향하게 하셨으나, 더 높은 곳에 있는 원에 지배권을 부여하셨고 그것만을 분할되지 않은 채로 남겨두셨다.
Interiorem autem cum in sex partis divisisset, septem orbis dispares duplo et triplo intervallo moveri iussit contrariis inter se cursibus.
한편 안쪽 원을 여섯 부분으로 나누신 뒤, 두 배와 세 배의 간격을 가진 일곱 개의 다른 원들이 서로 반대되는 행로로 움직이도록 명령하셨다.
Eorum autem trium fecit pares celeritates, sed quattuor et inter se dispares et dissimilis trium reliquorum.
그중 세 개의 원은 속도를 같게 만드셨으나, 나머지 네 개는 서로 속도가 다르고 앞서 말한 세 개의 속도와도 다르게 만드셨다.
§26Animum igitur cum ille procreator mundi deus ex sua mente et voluntate genuisset, tum denique omne, quod erat concretum atque corporeum, substernebat animo interiusque faciebat atque ita medio medium accommodans copulabat.
그리하여 세계의 창조자이신 저 신이 자신의 지성과 의지로부터 혼을 낳으셨을 때에야 비로소, 신은 응결되고 육체적인 모든 것을 혼 아래에 두셨고 그것을 내면에 배치하셨으며, 이와 같이 중간을 중간에 맞추어 결합하셨다.
Sic animus a medio profectus extremitatem caeli a suprema regione rotundo ambitu circumiecit seseque ipse versans divinum sempiternae sapientisque vitae induxit exordium.
이처럼 혼은 중심에서 출발하여 천체의 가장자리를 가장 높은 영역으로부터 둥근 회전으로 둘러쌌고, 스스로를 회전시키면서 영원하고 지혜로운 삶의 신성한 시작을 도입하셨다.

어휘·문법 주석

  1. 21minori parere maiorem — 비인칭 표현 `rectum esset`('올바른 일이었을 것이다', 접속법 미완료과거)의 주어가 되는 대격 부정사구이다. `maiorem`(더 훌륭한/연상의 존재, 즉 혼)이 대격 주어이고, `minori`(더 못한/연하의 존재, 즉 몸)가 여격 보어이며, `parere`(복종하는 것)가 부정사이다. 우주 창조 순서에 있어서 혼이 몸보다 나중에 만들어진 것처럼 말하는 인간 측의 불합리함을 지적하는 맥락이다.
  2. 23vix enim audeo dicere medietates — 키케로가 그리스어 수학 용어인 μεσότης(비례중간항, 중간항)에 대응하는 라텐어 신조어 `medietas`를 도입하면서 덧붙인 해명이다. 삽입절 `quasi ita dixerim, intellegatur`('내가 그렇게 말한 셈 치고 이해되기를 바란다')는 독자에 대한 양해 구하기이며, `dixerim`은 접속법 완료, `intellegatur`는 명령/기원 접속법이다.
  3. 25illam eiusdem naturae, hunc alterius notavit — 동사 `notavit`('명명했다', '표시했다')는 앞 문장의 `in orbem`으로부터 `orbem`(원)을 목적어로 암묵적으로 보충한다. `illam`(저것, 바깥쪽 원)과 `hunc`(이것, 안쪽 원)은 대격이다. `eiusdem naturae`와 `alterius`(= `alterius naturae`)는 성질의 속격으로, 각각 '동일함의 성질을 가진 원', '타름의 성질을 가진 원'이라는 속성을 나타낸다.

이 구절 인용하기

마르쿠스 툴리우스 키케로, 티마이오스 §21-26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi072.humanitext-lat1:21-26

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.