Humanitext Reader

西塞罗 · 为加伊乌斯·拉比利乌斯辩护 §27-31

捍卫马略的名誉与诛杀萨图尔尼努斯的功绩

第 6 段,共 7 段 · 拉丁语

内容简介

西塞罗论证道,起诉拉比里乌斯等同于起诉包括马略在内的当时所有伟大的已故领袖和全体公民。他阐明了死后名誉的永恒性,并指出如果拉比里乌斯真的杀死了萨图尔尼努斯,这本应是值得表彰的功绩。

§27quid de illis honestissimis viris atque optimis civibus, equitibus Romanis, dicemus qui tum una cum senatu salutem rei publicae defenderunt? quid de tribunis aerariis ceterorumque ordinum omnium hominibus qui tum arma pro communi libertate ceperunt? sed quid ego de eis omnibus qui consulari imperio paruerunt loquor? de ipsorum consulum fama quid futurum est? L. Flaccum, hominem cum semper in re publica, tum in magistratibus gerendis, in sacerdotio caerimoniisque quibus praeerat diligentissimum, nefarii sceleris ac parricidi mortuum condemnabimus? adiungemus ad hanc labem ignominiamque mortis etiam C. Mari nomen? C. Marium, quem vere patrem patriae, parentem, inquam, vestrae libertatis atque huiusce rei publicae possumus dicere, sceleris ac parricidi nefarii mortuum condemnabimus?
对于那些当时与元老院一起捍卫国家安全、最体面的先贤和最优秀的公民——罗马骑士们,我们该说什么呢? 对于当时为了共同的自由而拿起武器的财务官以及所有其他阶级的人,我们又该说什么呢? 但是,我何必提及所有那些服从执政官命令的人呢? 执政官们自己的名声又将如何? 卢基乌斯·弗拉库斯,一个无论在国家事务中、在履行官职时,还是在由其主持的祭司职位和仪式中都始终极为尽责的人,难道我们要在他死后判他犯有滔天大罪和祖国杀戮罪吗? 我们还要将盖乌斯·马略的名字也加到这死亡的污辱和不名誉之中吗? 盖乌斯·马略——我们确实可以称他为祖国之父,我说,是你们的自由以及这个国家的缔造者——难道我们要在其死后判他犯有滔天大罪和祖国杀戮罪吗?
§28etenim si C. Rabirio, quod iit ad arma, crucem T. Labienus in campo Martio defigendam putavit, quod tandem excogitabitur in eum supplicium qui vocavit? ac si fides Saturnino data est, quod abs te saepissime dicitur, non eam C. Rabirius sed C. Marius dedit, idemque violavit, si in fide non stetit.
因为,如果提图斯·拉比埃努斯认为,因盖乌斯·拉比里乌斯投身武装,就应当在战神广场上为他竖起十字架,那么,对于那个发出号召的人,究竟该构想出怎样的刑罚呢? 而且,如果像你经常说的那样,当时确实向萨图尔尼努斯提供了安全保证,那保证也不是盖乌斯·拉比里乌斯给的,而是盖乌斯·马略给的;如果保证没有被遵守,破坏它的也是马略。
quae fides, Labiene, qui potuit sine senatus consulto dari? adeone hospes es huiusce urbis, adeone ignarus disciplinae consuetudinisque nostrae ut haec nescias, ut peregrinari in aliena civitate, non in tua magistratum gerere videare?
拉比埃努斯,如果没有元老院的决议,这种保证又怎么可能被提供呢? 难道你对这座城市如此陌生,对我们的规章和习俗如此一无所知,以至于不知道这些,以至于你看起来像是在外国旅行,而不是在自己的城邦里担任官职吗?
§29'quid iam ista C. Mario,' inquit, 'nocere possunt, quoniam sensu et vita caret?' itane vero? tantis in laboribus C. Marius periculisque vixisset, si nihil longius quam vitae termini postulabant spe atque animo de se et gloria sua cogitasset? at, credo, cum innumerabilis hostium copias in Italia fudisset atque obsidione rem publicam liberasset, omnia sua secum una moritura arbitrabatur.
他说:“既然盖乌斯·马略已经失去了知觉和生命,这些事情现在还能对他有什么伤害呢? ”真的是这样吗? 如果盖乌斯·马略在希望和心灵中,对自身及其荣耀的思考没有超出生命极限所要求的范围,他还会生活在如此巨大的辛劳和危险之中吗? 但是,我想,当他在意大利击溃了无数敌军,并从包围中解放了国家时,他难道认为自己的一切都会与他一同消亡吗?
non est ita, Quirites; neque quisquam nostrum in rei publicae periculis cum laude ac virtute versatur quin spe posteritatis fructuque ducatur.
不是这样的,公民们;我们当中没有一个人在国家的危难中怀着荣誉与美德活动,而不受到对后世的希望和成果的指引。
itaque cum multis aliis de causis virorum bonorum mentes divinae mihi atque aeternae videntur esse, tum maxime quod optimi et sapientissimi cuiusque animus ita praesentit in posterum ut nihil nisi sempiternum spectare videatur.
因此,虽然由于许多其他原因,在我看来贤人们的精神是神圣且永恒的,但最主要的是,每个最优秀、最智慧之人的心灵对未来都有如此的预感,以至于他们似乎只注视着永恒的事物。
§30quapropter equidem et C. Mari et ceterorum virorum sapientissimorum ac fortissimorum civium mentis, quae mihi videntur ex hominum vita ad deorum religionem et sanctimoniam demigrasse, testor me pro illorum fama, gloria, memoria non secus ac pro patriis fanis atque delubris propugnandum putare, ac, si pro illorum laude mihi arma capienda essent, non minus strenue caperem, quam illi pro communi salute ceperunt.
因此,我确实以盖乌斯·马略以及其他最智慧、最勇敢的公民的精神(在我看来,这些精神已经从人类的生活升华到了神明的崇敬和圣洁之中)起誓,我认为必须为他们的名声、荣耀和记忆而战,如同为祖先的神庙和圣所而战一样;而且,如果为了他们的荣誉我必须拿起武器,我拿起武器的坚决程度绝不会亚于他们为了共同的安全而拿起武器的程度。
etenim, Quirites, exiguum nobis vitae curriculum natura circumscripsit, immensum gloriae.
因为,公民们,自然为我们划定了短暂的生命历程,却为荣耀划定了无尽的历程。
qua re, si eos qui iam de vita decesserunt ornabimus, iustiorem nobis mortis condicionem relinquemus.
因此,如果我们赞美那些已经离世的人,我们将为我们自己留下一个更公正的死亡条件。
sed si illos, Labiene, quos iam videre non possumus neglegis, ne his quidem quos vides consuli putas oportere?
但是,拉比埃努斯,如果你忽视了那些我们再也见不到的人,难道你认为连这些你亲眼见到的人也不应当予以考虑吗?
§31neminem esse dico ex his omnibus, qui illo die Romae fuerit, quem tu diem in iudicium vocas, pubesque tum fuerit, quin arma ceperit, quin consules secutus sit.
我说,在那个你送上法庭指控的日子里,所有当时在罗马且已达成年年龄的人,没有一个不拿起武器,没有一个不追随执政官的。
omnes ei quorum tu ex aetate coniecturam facere potes quid tum fecerint abs te capitis C. Rabiri nomine citantur.
所有那些你能够根据年龄推测其当时行径的人,现在都因对盖乌斯·拉比里乌斯的死罪指控而被你传唤。
at occidit Saturninum Rabirius.
但是,你说“拉比里乌斯杀死了萨图尔尼努斯”。
Vtinam fecisset! non supplicium deprecarer sed praemium postularem.
要是他真的杀了就好了! 我绝不会为他请求免除刑罚,而是会要求奖赏。
etenim, si Scaevae, servo Q. Crotonis, qui occidit L. Saturninum, libertas data est, quod equiti Romano praemium dari par fuisset? et, si C. Marius, quod fistulas quibus aqua suppeditabatur Iovis optimi maximi templis ac sedibus praecidi imperarat, quod in clivo Capitolino improborum civium * * *
因为,如果杀死卢基乌斯·萨图尔尼努斯的昆图斯·克罗托的奴隶斯凯瓦被赐予了自由,那么对于一位罗马骑士,给予怎样的奖赏才算合适呢? 而且,如果盖乌斯·马略,因为他曾下令切断向至高至大朱庇特神庙和神座供水的水管,因为在卡皮托林山的斜坡上,那些邪恶公民的……

词汇与语法注释

  1. §28qui — 此处的 `qui` 不是关系代名词,而是古旧的疑问副词,意为“如何、怎样”(相当于 `quomodo`),与动词 `potuit` 连用,构成反问句“怎么可能”。
  2. §29quin — 连接词 `quin` 紧跟否定主句 `neque quisquam nostrum... versatur`,表示“……而没有……”,构成双重否定:“我们中没有一个人在国家危难中活动而不受到后世希望的引导”。
  3. §31Vtinam fecisset! — 语气词 `utinam` 与虚拟式过去完成时 `fecisset` 连用,表示对过去事实相反的、无法实现的愿望(“要是他真的做了就好了!”)。这一表达基于拉比里乌斯实际上并未杀死萨图尔尼努斯这一事实。

引用这一段

西塞罗, 为加伊乌斯·拉比利乌斯辩护 §27-31. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi012.humanitext-lat2:27-31

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。