Humanitext Reader

西塞罗 · 为图利乌斯辩护 §17-26

法比乌斯袭击庄园的经过与恶意的认定

第 3 段,共 7 段 · 拉丁语

内容简介

西塞罗记述了法比乌斯的武装奴隶夜袭图利乌斯庄园并残杀其奴隶的经过,并论证由于法比乌斯承认了这一罪行,其行为就绝无法与“恶意”(dolo malo)剥离,该词在诉讼程序中是为原告利益而设的。

§17hominem appellat.
他向那个人提出交涉。
iste sane adroganter quod commodum fuit respondit.
那家伙傲慢地回答了对自己有利的话。
Nequedum finis auctor demonstraverat.
而担保人尚未指明边界。
mittit ad procuratorem litteras et ad vilicum Tullius facturum negavit;
图利乌斯写信给他的代理人和管家……拒绝这样做。
illis absentibus finis Acerronio demonstravit neque tamen hanc centuriam Populianam vacuam tradidit.
在他们缺席的情况下,他向阿塞罗尼乌斯指明了边界,但并没有交出这处空无一人的波普利亚纳百人区。
Acerronius, quo modo potuit, se de tota re ex §18mine eius modi semustilatus effugit.
阿塞罗尼乌斯尽其所能从这整件事中脱身…… ……在那种情况下,半烧焦地从[危]险中逃脱。
adducit iste interea in saltum homines electos maximis animis et viribus et eis arma quae cuique habilia atque apta essent comparat, prorsus ut quivis intellegeret non eos ad rem rusticam, verum ad caedem ac pugnam comparari.
在此期间,那家伙把选拔出来的具有极强精神和体魄的人带进山林,并为他们准备了适合每人使用的武器,以至于任何人都能明白,他们并非被准备用于农活,而是用于屠杀和战斗。
§19brevi illo tempore Q. Cati Aemiliani, hominis honesti, quem vos nostis, duo homines occiderunt; multa alia fecerunt; passim vagabantur armati, non obscure, sed ut plane intellegere viderentur ad quam rem parati essent; agros, vias denique infestas habebant.
在那极短的时间内,他们杀害了你们所熟知的高尚人士昆图斯·卡蒂乌斯·埃米利阿努斯的两个奴隶;他们还犯下了许多其他勾当;他们全副武装地到处游荡,并不隐蔽,而是显然要让人明白他们为何做好了准备;他们使田野甚至道路都变得危险。
venit in Thurinum interea Tullius.
在此期间,图利乌斯来到了图里伊。
deinde iste pater familias Asiaticus beatus, novus arator et idem pecuarius, cum ambularet in agro, animadvertit in hac ipsa centuria Populiana aedificium non ita magnum servumque M. Tulli Philinum.
接着,那位“亚洲式的富裕家长”、新晋的耕作者以及牧牛人,在田间散步时,注意到在这处波普利亚纳百人区内,有一座不太大的建筑,以及马尔库斯·图利乌斯的奴隶菲利努斯。
§20'quid vobis,' inquit, 'istic negoti in meo est?' servus respondit pudenter, at non stulte, dominum esse ad villam; posse eum cum eo disceptare si quid vellet.
他说:“你们在那儿,在我的土地上干什么? ”奴隶恭敬而又不失聪明地回答说,主人在别墅里;如果他有什么要求,可以去和主人商谈。
rogat Fabius Acerronium—nam ibi tum erat—ut secum simul veniat ad Tullium.
法比乌斯请求阿塞罗尼乌斯(因为他当时也在场)和他一起去见图利乌斯。
venitur.
人们走上前去。
ad villam erat Tullius.
图利乌斯正在别墅里。
appellat Fabius ut aut ipse Tullium deduceret aut ab eo deduceretur.
法比乌斯提出,要么他自己把图利乌斯逐出,要么他被图利乌斯逐出。
dicit deducturum se Tullius, vadimonium Fabio Romam promissurum.
图利乌斯说他愿意接受驱逐,并向法比乌斯保证去罗马的出庭誓约。
manet in ea condicione Fabius.
法比乌斯接受了这一条件。
mature disceditur.
人们随即散去。
§21proxima nocte, iam fere cum lux adpropinquaret, ad illud aedificium de quo antea dixi, quod erat in centuria Populiana, servi P. Fabi frequentes armatique veniunt; introitum ipsi sibi vi manuque patefaciunt; homines magni preti servos M. Tulli nec opinantis adoriuntur; quod facile factu fuit, neque tam multos neque repugnantis multi armati paratique occidunt tantumque odi crudelitatisque habuerunt ut eos omnis gurgulionibus insectis relinquerent, ne, si quem semivivum ac spirantem etiam reliquissent, minor eis honor haberetur; praeterea tectum villamque disturbant.
第二天夜里,在几乎快要天亮的时候,在波普利亚纳百人区内我此前提到过的那座建筑前,普布利乌斯·法比乌斯的大批武装奴隶赶到了;他们用武力和强力为自己开辟了通道;他们袭击了马尔库斯·图利乌斯那些毫无防备的宝贵奴隶;这很容易办到,众多武装好且准备充分的人,杀害了那些人数不多也未反抗的人,他们怀着极大的仇恨和残忍,竟然把所有人都割喉后弃置,因为他们害怕如果留下半死不活还有气息的人,自己所能得到的赏赐就会变少;此外,他们还拆毁了屋顶和别墅。
§22hanc rem tam atrocem, tam indignam, tam repentinam nuntiat M. Tullio Philinus, quem antea nominavi, qui graviter saucius e caede effugerat.
菲利努斯——就是我此前提到过的、受了重伤并从屠杀中逃脱的那个人——立即将这起极其残暴、极其可耻、极其突然的事件报告给马尔库斯·图利乌斯。
Tullius statim dimittit ad amicos, quorum ex vicinitate Thurina bona atque honesta copia praesto fuit.
图利乌斯立刻派人通知他的朋友们,从图里伊邻近地区很快聚集了大量善良而高尚的朋友。
§23omnibus acerba res et misera videbatur.
对所有人来说,这件事都显得痛苦而悲惨。
Cum amici in comm turbarunt.
当朋友们共同……破坏了。
§24audite, quaeso, in eas res quas commemoro hominum honestorum testimonium.
请听,我恳求你们,听听高尚的人们对我所提到的这些事情的证言。
haec quae mei testes dicunt, fatetur adversarius eos vere dicere; quae mei testes non dicunt, quia non viderunt nec sciunt, ea dicit ipse adversarius.
我的证人们所说的这些话,对手承认他们说的是真话;我的证人们没有说的话,因为他们没有看见也不知情,对手自己却说了。
nostri testes dicunt occisos homines; cruorem in locis pluribus, deiectum aedificium se vidisse dicunt; nihil amplius.
我们的证人们说有人被杀;他们说自己看到多处有血迹,以及被拆毁的建筑;仅此而已。
quid Fabius? Horum nihil negat.
法比乌斯呢? 他没有否定其中的任何一点。
quid ergo addit amplius?
那么,他在此基础上又添加了什么呢?
§25Suam familiam fecisse dicit.
他说是他自己的奴隶们干的。
quo modo? vi hominibus armatis.
怎么干的? 通过武装人员的暴力。
quo animo? Vt id fieret quod factum est.
怀着怎样的意图? 为了让已经发生的事发生。
quid est id? Vt homines M. Tulli occiderentur.
那是什么事? 为了让马尔库斯·图利乌斯的人被杀。
quod ergo eo animo factum est ut homines unum in locum convenirent, ut arma caperent, ut certo consilio certum in locum proficiscerentur, ut idoneum tempus eligerent, ut caedem facerent, id si voluerunt et cogitarunt et perfecerunt, potestis eam voluntatem, id consilium, id factum a dolo malo seiungere?
既然这是怀着这样的意图干的——即人们聚集在一处,拿起武器,怀着明确的计划向特定的地方进发,选择合适的时间,进行屠杀——如果他们确实渴望、策划并完成了这件事,你们还能把这种意图、这种计划、这种行为与“恶意”(dolo malo)割裂开吗?
§26at istuc totum ' "dolo malo" ' additur in hoc iudicio eius causa qui agit, non illius quicum agitur.
然而,在这一审判中,‘’这整个词组是为原告的缘故而添加的,而不是为了被告的缘故。
id ut intellegatis, recuperatores, quaeso ut diligenter attendatis; profecto quin ita sit non dubitabitis.
收回权利法官们,为了让你们理解这一点,我恳求你们仔细听;你们肯定不会怀疑事实就是如此。

词汇与语法注释

  1. 18habilia atque apta essent — 动词 essent 为虚拟式未完成过去时。在此关系从句(quae... essent)中采用虚拟式,用以表示法比乌斯的主观目的,或所选武器具备的特征(“适合于每个人的武器”)。
  2. 20ut aut ipse Tullium deduceret aut ab eo deduceretur — 此处的动词 deducere 指的是罗马私法中针对财产所有权纠纷的“形式性驱逐”(*deductio*)。这是双方为了在法庭上确立诉讼基础而进行的一种模拟武力驱逐的程式化行为。
  3. 21ut eos omnis gurgulionibus insectis relinquerent, ne, si quem semivivum ac spirantem etiam reliquissent, minor eis honor haberetur — 短语 gurgulionibus insectis 为夺格绝对结构(“在喉咙被割断的情况下”)。从句 ne... haberetur 为否定目的从句,其中虚拟式过去完成时 reliquissent 表示站在过去视角的将来完成条件(“如果他们留下了……”)。
  4. 25quod ergo eo animo factum est ut... id si voluerunt... — 这是一种复指结构,句首的关系从句 quod... factum est 在后文主句的条件分句中被代词 id 重新承接。这种倒装构造(hyperbaton)有助于在多个嵌套从句中理清句子主干的层级关系。
  5. 26eius causa qui agit, non illius quicum agitur — 法庭专业术语:qui agit 指代原告(提起诉讼的人),quicum agitur 指代被告(被提起诉讼的人)。属格 eius 和 illius 均修饰后方的介词短语 causa(意为“为了……的利益/缘故”)。

引用这一段

西塞罗, 为图利乌斯辩护 §17-26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi006.humanitext-lat2:17-26

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。