§productionADELPHI. ACTA LUDIS FUNEBRIBUS AEMILII PAULLI QUOS FECERE Q. FABIUS MAXIMUS, P. CORNELIUS AFRICANUS. EGERE L. ATTILIUS PRAENESTINUS, MINUTIUS PROTHIMUS. MODOS FECIT FLACCUS CLAUDII, TIBIIS SARRANIS. FACTA GRAECA MENANDRU L. ANICIO M. CORNELIO COSS.
《兄弟》。 在上演于路奇乌斯·埃米利乌斯·保卢斯的葬礼竞技会,由昆图斯·法比乌斯·马克西穆斯与普布利乌斯·科尔内利乌斯·阿非利加努斯主办。 由路奇乌斯·阿提利乌斯·普莱内斯蒂努斯与米努提乌斯·普罗提穆斯主演。 克劳狄乌斯的奴隶弗拉库斯作曲,以萨拉(推罗)长笛伴奏。 改编自米南德的希腊原作。 时值执政官路奇乌斯·阿尼奇乌斯与马克斯·科尔内利乌斯任内。
§1POSTQUAM Poëta sensit scripturam suam §2Ab iniquis observari, et adversarios §3Rapere in peiorem partem quam acturi sumus, §4Indicio de se ipse erit; vos eritis iudices §5Laudine an vitio duci id factum oporteat.
诗人既然察觉到自己的作品正受到心怀恶意者的监视,且对手们将我们即将上演的剧作歪曲为更坏的意思,他自己将成为关于自己的证人;而你们将是裁判,判断这一行为应当被归为荣誉还是过错。
§6Synapothnescontes Diphili comoedia est.
《同死者》是狄菲卢斯的喜剧。
§7Eam Commorientes Plautus fecit fabulam.
普劳图斯曾将该剧改编为戏剧《同死者》。
在希腊原作中,有一位青年在剧的开头从皮条客那里夺走了一个妓女。
Eum Plautus locum §10Reliquit integrum: eum hic locum sumpsit sibi §11In Adelphos; verbum de verbo expressum extulit.
普劳图斯将那一幕完好地保留了下来;而这位作者则将那一幕收录在《兄弟》中,逐字逐句地将其翻译并展现了出来。
§12Eam nos acturi sumus novam: pernoscite §13Furtumne factum existimetis, an locum §14Reprehensum qui praeteritus negligentia est.
我们即将把它作为一部新剧上演;请仔细端详,你们是认为这是一起剽窃行为,还是认为这是一幕因疏忽而被遗漏、如今被重新找回的场景。
§15Nam quod isti dicunt malevoli, homines nobiles §16Eum adiutare, assidueque una scribere; §17Quod illi maledictum vehemens esse existimant §18Eam laudem hic ducit maximam, quum illis placet §19Qui vobis universis et populo placent; §20Quorum opera in bello, in otio, in negotio, §21Suo quisque tempore usus est sine superbia.
因为至于那些心怀恶意者所说的,显贵人物在协助他,并经常与他一同写作;尽管他们认为这是一种严厉的诽谤,本剧作者却将其视为极大的赞美,因为他取悦了那些同样取悦了你们全体和人民的人;他们的协助,无论是在战争中、闲暇里还是公务上,每个人都在各自需要的时候享用过,且他们毫无傲慢之态。
§22Dehinc ne exspectetis argumentum fabulae: §23Senes qui primi venient ii partem aperient; §24In agendo partem ostendent.
从今往后,请不要期待剧本的梗概:最先登场的长者们会透露一部分;在演出过程中他们会展现一部分。
Facite, aequanimitas §25Poëtae ad scribendum augeat industriam.
愿你们的公正态度能增加诗人写作的积极性。
斯托拉克斯! ——埃斯基努斯今晚没有从晚宴上回来,那些前去迎接他的年轻奴隶也一个都没回来。
§28Profecto hoc vere dicunt: si absis uspiam, §29Aut ubi si cesses, evenire ea satius est §30Quae in te uxor dicit et quae in animo cogitat §31Irata quam illa quae parentes propitii.
确实,人们这话说的很对:如果你出门在外,或者在某处耽搁了,那么发生以下这些事倒还更好:即一个愤怒的妻子对你的责骂和在心里对你的端倪,也好过那些慈爱的父母(为你担惊受怕)所想的事情。
§32Uxor si cesses aut te amare cogitat, §33Aut tete amari, aut potare, aut animo obsequi; §34Et tibi bene esse soli quum sibi sit male.
妻子的话,如果你耽搁了,她要么认为你恋爱了,要么认为你被爱着,要么在喝酒,要么在寻欢作乐;并且认为只有你一个人过得快活,而她自己却在受苦。
§35Ego quia non rediit filius quae cogito, et §36Quibus nunc sollicitor rebus! ne aut ille alserit, §37Aut uspiam ceciderit, aut perfregerit §38Aliquid.
而我呢,因为儿子没回来,我想了些什么,现在又在为何事焦虑啊! 生怕他受了凉,或者在什么地方摔倒了,或者摔断了骨头。
Vah, quemquamne hominem in animum instituere aut §39Parare quod sit carius quam ipse est sibi?
唉! 怎么会有人在心里确立或准备起一个比自己对他还要珍贵的东西呢?
§40Atqui ex me hic non natus est, sed ex fratre.
可是,这孩子并不是我生的,而是我兄弟生的。
Is adeo §41Dissimili studio est iam inde ab adolescentia.
他确实从小时候起就有着完全不同的志趣。
§42Ego hanc clementem vitam urbanam atque otium §43Secutus sum; et, quod fortunatum isti putant, §44Uxorem numquam habui.
我追求的是这温和的城市生活与清闲,而且,正如人们认为幸运的那样,我从未娶妻。
Ille contra haec omnia: §45Ruri agere vitam; semper parce ac duriter §46Se habere: uxorem duxit; nati filii §47Duo: inde ego hunc maiorem adoptavi mihi; §48Eduxi a parvulo; habui, amavi pro meo; §49In eo me oblecto; solum id est carum mihi.
而他则与这一切相反:在乡下生活;总是过得极其节俭和艰苦;他娶了妻子,生了两个儿子:从中我收养了这个大儿子;从小把他抚养大;视如己出,疼爱他;在他身上我找到了乐趣;只有他是我的心头肉。
§50Ille ut item contra me habeat facio sedulo: §51Do, praetermitto: non necesse habeo omnia §52Pro meo iure agere.
我尽心竭力使他也同样这样对待我:我给予,我宽容:我不认为有必要事事凭我的特权行事。
Postremo alii clanculum §53Patres quae faciunt, quae fert adolescentia, §54Ea ne me celet consuefeci filium; §55Nam qui mentiri aut fallere insuerit patrem, aut §56Audebit, tanto magis audebit caeteros.
最后,其他年轻人瞒着父亲所做的事,以及青春期所带来的那些行为,我已让我的儿子习惯于不瞒着我;因为凡是习惯于对父亲撒谎或欺骗,或者胆敢这样做的人,他就更胆敢这样对待其他人。
我相信,用羞耻心和宽容体贴来约束孩子,比用恐惧来约束更为妥当。
§59Haec fratri mecum non convenient neque placent.
这些观点我与我兄弟意见不合,他也不喜欢这些。
§60Venit ad me saepe clamitans, "Quid agis, Micio?
他经常来到我面前大喊大叫:“你在干什么,米基奥?
§61Cur perdis adolescentem nobis? cur amat?
你为什么要把我们的年轻人毁掉? 他为什么要谈恋爱?
§62Cur potat? cur tu his rebus sumtum suggeris?
他为什么要喝酒? 你为什么要为这些事情提供资金?
§63Vestitu nimio indulges; nimium ineptus es.
你让他穿得过于华丽,你太愚蠢了。