§71Si sperat fore clam rursum ad ingenium redit.
如果他期望事情能隐瞒下去,他就又会回到原本的性情。
§72Ille quem beneficio adiungas ex animo facit; §73Studet par referre: praesens absensque idem erit.
你用恩惠拉拢过来的人,他是真心实意去做的;他渴望予以回报:你在与不在,他都是一个样。
这才是做父亲的本分,宁可让儿子习惯于自愿地行事正确,而不是出于对别人的恐惧。
在这一点上,父亲和主人有别:无法做到这一点的人,就承认自己不懂得如何管教自由的儿女吧。
§78Sed estne hic ipsus de quo agebam? et certe is est.
不过,这不就是我刚才说的那个人吗? 确实是他。
Salvum te advenire, Demea, §81Gaudemus.
德美亚,我们很高兴你平安归来。
§81bEhem, opportune: te ipsum quaerito.
哎呀,来得正好:我正找你呢。
§82Quid tristis es?
你为什么发愁?
§83bDixine hoc fore?
没说错吧,这事迟早会发生?
§84Quid fecit?
他做了什么?
§84bQuid ille fecerit? quem neque pudet §85Quicquam; nec metuit quemquam; neque legem putat §86Tenere se ullam: nam illa quae antehac facta sunt §87Omitto: modo quid designavit!
他做了什么? 他这个人对任何事都既不感到羞耻,也不惧怕任何人,也不认为有任何法律能约束他:因为在此之前所发生的事,我就不提了:刚才他干了什么好事!
§87bQuidnam id est?
那到底是什么事?
§88Fores effregit atque in aedes irruit §89Alienas: ipsum dominum atque omnem familiam §90Mulcavit usque ad mortem: eripuit mulierem §91Quam amabat.
他砸开大门,闯入别人的住宅:把主人自己和所有的奴隶揍得奄奄一息:抢走了那个他所爱的女人。
Clamant omnes indignissime §92Factum esse.
所有人都在愤怒地叫嚷着,说这是最无耻的恶行。
Hoc advenienti quot mihi, Micio, §93Dixere! in ore est omni populo.
我一到这里,有多少人,米基奥,对我这么说! 这已经成了所有人的口头禅。
Denique, §94Si conferendum exemplum est, non fratrem videt §95Rei dare operam, ruri esse parcum ac sobrium?
总之,如果有必要对比榜样,他难道看不见自己的弟弟致力于家业,在乡下过着节俭而清醒的生活吗?
§96Nullum huius simile factum.
弟弟绝没有做出过类似的事情。
Haec quum illi, Micio, §97Dico tibi dico: tu illum corrumpi sinis.
米基奥,我跟你说这些,是在对你说:是你放任他被毁掉的。
没有什么比无知的人更不公道的了,他除了自己做过的事,认为什么都不对。
§100Quorsum istuc?
这话怎么说?
§100bQuia tu Demea haec male iudicas.
因为你,德美亚,对这些事情判断错误。
§101Non est flagitium, mihi crede, adolescentulum §102Scortari neque potare; non est; neque fores §103Effringere.
相信我,年轻人寻花问柳、饮酒纵欲并不是什么罪过,绝对不是;砸开大门也不是。
Haec si neque ego neque tu fecimus, §104Non siit egestas facere nos.
如果这些事你我当年都没有做过,那是因为贫困不容许我们去做。
Tu nunc tibi §105Id laudi ducis quod tum fecisti inopia?
难道你现在要把当年因贫困而没做这些事,当成你自己的骄傲吗?
§106Iniurium est; nam si esset unde id fieret, §107Faceremus: et tu illum tuum, si esses homo, §108Sineres nunc facere, dum per aetatem licet, §109Potius quam, ubi te exspectatum eiecisset foras, §110Alieniore aetate post faceret tamen.
这不公平;因为如果有钱可以做这些,我们当时也会做的:而你,如果你还是个通情达理的人,现在趁他年龄还允许,也会放手让你那个儿子去做的,而不至于等到他盼着你死而把你赶出家门之后,在更不合适的年纪最终还是会去做。
§111Pro Iupiter! tu homo adigis me ad insaniam.
凭着朱庇特起誓! 你这家伙简直要逼疯我。
§112Non est flagitium, facere haec adolescentulum?
年轻人做出这些事,难道不是罪过吗?
§114Tuum filium dedisti adoptandum mihi: §115Is meus est factus: si quid peccat Demea, §116Mihi peccat: ego illi maximam partem feram.
你把你的儿子交给我收养:他成了我的儿子:如果他犯了什么错,德美亚,他是得罪了我:我会承担最大部分的费用。
§117Obsonat, potat, olet unguenta; de meo.
他大吃大喝、纵酒、浑身散发香水味;这都花我的钱。
他谈恋爱;只要方便,钱就由我来出:等不方便的时候,也许他就会被拒之门外。
Est, Dis gratia, §122Et unde haec flant, et adhuc non molesta sunt.
感谢神明,我有这些开销的来源,而且目前还不成负担。
最后,要么你别再烦我,要么随便找个裁判:我会证明,在这件事上你错得更多。
§124bHei mihi!
唉!
§125Pater esse disce ab illis qui vere sciunt.
去向那些真正懂得的人学习如何做父亲吧。
§126Natura tu illi pater es, consiliis ego.
按天性你是他的父亲,按指导我是。
§127Tun consulis quicquam?
你指导什么?
§127bAh, si pergis abiero.
哎呀,如果你再这样,我就走了。
§129Curae est mihi.
我是在替他操心。
§129bEt mihi curae est: verum Demea §130Curemus aequam uterque partem: tu alterum, §131Ego item alterum; nam ambos curare propemodum §132Reposcere illum est quem dedisti.
我也在操心:但,德美亚,让我们各自操心平等的一半:你管你的那一个,我同样管我的这一个;因为两个人都去操心,几乎就是把你已经给出去的孩子要回来。
§132bAh, Micio.
唉,米基奥。
§133Mihi sic videtur.
在我看来就是这样。
§133bQuid istic? tibi si istic placet,
随你便吧!
§134Profundat, perdat, pereat: nihil ad me attinet.
如果你喜欢那样,让他去挥霍、败家、毁灭吧:与我毫不相干。
§136bAn non credis? repeto quem dedi?
难道你不相信? 我是要把我已经给出去的孩子要回来吗?
§137Aegre est: alienus non sum: si obsto, hem, desino.
真是痛心:我不是外人:如果我碍事了,好,我闭嘴。
Iste tuus ipse sentiet §140Posterius—nolo in illum gravius dicere.
你那一个,他自己会明白的,迟早——我不想对他口出恶言。
§141Nec nihil neque omnia haec sunt quae dicit; tamen
他的这些话,既非毫无根据,也非完全正确;然而