Humanitext Reader

普劳图斯 · 三文钱 §667-721

嫁妆争论决裂与斯塔西姆斯的哀叹

第 11 段,共 19 段 · 拉丁语

内容简介

莱西特勒斯和莱斯博尼库斯就无嫁妆的婚姻展开辩论。莱斯博尼库斯担心无嫁妆赠妹会落得纳妾而非成婚的恶名,而莱西特勒斯则指责他企图借此逃避并流亡海外。两人不欢而散后,独自留下的斯塔西姆斯哀叹自己的前途,准备去当随军仆役。

§667pectus opscurasse; atque ipse Amoris teneo omnis vias.
蒙蔽了你的心胸;而我自己也深知爱情的一切道路。
§668ita est amor, ballista ut iacitur: nihil sic celere est neque volat; §669atque is mores hominum moros et morosos efficit: §670minus placet magis quód suadetur, quod dissuadetur placet; §671quom inopiast, cupias, quando eius copiast, tum non velis;
爱情便是如此,如同发射出去的弩炮:没有什么如此迅速,也没有什么如此飞疾;它使人们的品性变得愚蠢又乖戾:越是被劝告的事越是不喜欢,越是被劝阻的事反而越是喜欢;匮乏时,你极度渴望;充裕时,你却又不想要了。
§673insanum malumst in hospítium devorti ad Cupidinem.
投宿到丘比特那里,真是一场疯狂的灾难。
§674sed te moneo hoc etiam atque etiam, ut reputes quid facere expetas.
但我一次又一次地警告你,要你仔细考虑你渴望做什么。
§675si istuc, ut conare, facis † indicium tuom incendes genus; §676tum igitur tibi aquae érit cupido, genus qui restinguas tuom, §677atque sí eris nactus, proinde ut corde amantes sunt cati— §678ne scintillam quidem relinques, genus qui congliscat tuom.
如果你照你所尝试的那样去做,你就会烧毁你的家族;那么到那时,你就会渴望水,用来扑灭你家族的火焰,即便你得到了水——正如恋爱中的人们在心里极度精明一样—— 你连一颗能让你的家族重新燃起星火的火花都不会留下。
§679Facilest inventu: datur ignis, tametsi ab inimico petas.
这很容易找到:哪怕你向敌人求火,火也会被给予。
§680sed tu obiurgans me a peccatis rapis deteriorem in viam.
但你责备我,却要把我从错误中拉向一条更坏的道路。
§681meam sororem tibi dem suades sine dote.
你建议我把妹妹无嫁妆地嫁给你。
aha, non convenit §682me, qui abusus sum tantam rem patriam, porro in ditiis §683esse agrumque habere, egere illam autem, ut me merito oderit.
啊,这不合适:像我这样挥霍了如此巨大的父辈财产的人,居然能继续享有富贵、占有土地,而她却要挨饿受穷,以至于她理所当然地恨我。
§684numquam erit alienis gravis qui suis se concinnat levem.
一个在自己人面前显得轻浮的人,在陌生人面前决不会有威信。
§685sicut dixi, faciam: nolo te iactari diutius.
我会照我说的去做:我不希望你再受折磨了。
§686Tanto meliust te sororis causa egestatem exsequi §687atque eum agrum me habere, quam te, tua qui toleres moenia?
难道你为了妹妹的缘故去追求贫困,而由我来拥有那块本可以让你维持生计的土地,这样要好得多吗?
§688Nolo ego mihi te tam prospicere, qui meam egestatem leves, §689sed ut inops infamis ne sim, ne mi hanc famam differant, §690me germanam meam sororem in concubinatum tibi, §691si sine dote dem, dedisse magis quam in matrimonium.
我不希望你为我考虑那么多,来减轻我的贫困,我只求自己虽穷但不至于声名狼藉,免得人们四处传播关于我的这种流言:如果我不给嫁妆,我就是把自己的亲妹妹送给你当情妇,而不是嫁给你当妻子。
§692quis me improbior perhibeatur esse? haec famigeratio
谁会被说成比我更无耻?
§693té honestet, me conlutulentet, si sine dote duxeris: §694tibi sit emolumentum honoris, mihi quod obiectent siet.
这种传言如果你无嫁妆娶了她,会使你显得高尚,却会让我满身泥泞:对你来说这是荣誉的收益,对我来说却是别人指责的把柄。
§695Quid? te dictatorem censes fore, si aps té agrum acceperim?
什么? 你以为如果我接受了你的土地,你就会成为独裁官吗?
§696Neque volo neque postulo neque censeo, verum tamen
我既不想,也不要求,也不这么认为。
§697is est honos homini pudico, meminisse officium suom.
然而,对于一个知耻的人来说,记住自己的职责就是最大的荣誉。
§698Scio equidem te animatus ut sis; video, subolet, sentio: §699id agis, ut, ubi adfinitatem inter nos nostram adstrinxeris §700atque eum agrum dederis nec quicquam hic tibi sit qui vitam colas, §701effugias ex urbe inanis; profugus patriam deseres, §702cognatos, adfinitatem, amicos factis nuptiis: §703mea opera hinc proterritum te meaque avaritia autument.
我确实知道你是怎么想的;我看得见,闻得出来,感觉得到:你打着这个算盘:一旦你在我们之间结成了姻亲关系,把那块土地送掉,在这里再也没有任何维持生计的东西,你就会两手空空地逃离这座城市;作为一个亡命之徒,你将背弃祖国、亲戚、姻亲和朋友,一旦婚礼办完:好让人们认为,你是因我的所作所为和我的贪婪而被从这里吓跑的。
§704id me commissurum ut patiar fieri, ne animum induxeris.
千万别以为我会允许这种事情发生。
§705Non enim póssum quin exclamem euge.
我简直忍不住要大喊:好啊!
euge, Lysiteles, πάλιν.
好啊,莱西特勒斯,再来一次!
§706facile palmam habes: hic victust, vicit tua comoedia.
你轻松夺魁:这人被打败了,你的喜剧赢了。
§707hic agit magis ex argumento et versus melioris facit.
这位更符合剧本设定,写的诗句也更好。
§708etiam ob stultitiam tuam te † curis multabo mina.
而且,因为你的愚蠢,我还要罚你一米纳。
§709Quid tibi intérpellatio aut in consilium huc accessio est?
你凭什么插嘴,或者跑到这里来参与我们的商议?
§710Eodem pacto, quo huc accessi, apscessero.
我怎么来的,就怎么退下。
§710bI hac mecum domum, §711Lysiteles, ibi de istis rebus plura fabulabimur.
跟我走这条路回家吧,莱西特勒斯,我们在那里可以多谈谈这些事。
§712Nil ego in occulto agere soleo.
我从不习惯暗中行事。
meus ut animust, eloquar: §713si mihi tua soror, ut ego aequom censeo, ita nuptum datur, §714sine dote, neque tu hinc abituru's, quod meum erit id erit tuom; §715sin aliter animatus es, bene quod agas eveniat tibi, §716ego amicus numquam tibi ero alio pacto.
心里怎么想,我就怎么说明白:如果你的妹妹按照我认为公平的方式嫁给我,不带嫁妆,而你也不离开这里,那么我的就是你的;但如果你另有打算,愿你所做的事情对你顺利,在任何其他条件下,我都绝不会做你的朋友。
sic sententia est.
我的决定就是这样。
§717Abiit ille quidem.
—— 他确实走了。
ecquid audis, Lysiteles? ego te volo.
你能听到吗,莱西特勒斯? 我有话对你说。
§718hic quoque hinc ábiit.
这位也从这里走了。
Stasime, restas solus.
斯塔西姆斯,只剩下你一个人了。
quid ego nunc agam, §719nisi uti sarcinam constringam et clupeum ad dorsum accommodem, §720fulmentas iubeam suppingi soccis? non sisti potest.
我现在该怎么办呢,除了收拾好我的行囊,把盾牌挂在背上,命令人在我的轻便鞋上钉上鞋底? 在这里是待不下去的。
§721video caculam militarem me futurum haud longius:
我看得出,不久之后我就会成为一个随军仆役:

词汇与语法注释

  1. 667pectus opscurasse — 承接前一节 §666 "sed amorem tibi" 的带对格不定式结构,作为间接引语从属于主句动词 "scio",意为“我知道爱情蒙蔽了(你的)心胸”。"opscurasse" 为 "obscuravisse" 的缩略形式。
  2. 669mores hominum moros et morosos — 这里利用了拉丁语 "mores"(品性、习俗)、源自希腊语的 "moros"(愚蠢的)以及拉丁语 "morosos"(乖戾的、易怒的)进行的双关语游戏。语法上为双重对格结构,"mores" 为直接宾语,"moros et morosos" 为宾语补足语。
  3. 675πάλιν. — 第二人称单数现在时被动/异动动词的古体词尾 "-re",等同于古典时期的 "conaris"。"ut conare" 意为“正如你所尝试的那样”。
  4. 681convenit — 无人称动词 "convenit"(合适、相符),其主语是 §682-683 中接续的整个带对格不定式从句 "me... porro in ditiis esse agrumque habere, egere illam autem..."。整体结构表示“像我这样……而她却……,这是不体面的”。
  5. 703autument — 动词 "autumo"(断言、说)的现在时虚拟式第三人称复数形式。它作为并列从属成分,位于依赖于 §699 "id agis, ut..."(你打着算盘,为了使……)的 "ut" 虚拟式从句中,意为“好让人们认为(说)……”。
  6. 720non sisti potest — 使用不及物动词 "sisto"(停下、支撑)的被动不定式 "sisti" 构成的无人称被动结构。直译为“停下来是不可能的”,是一个习惯用法,表示“事情无法维持下去了”或“无法在这里待下去了”。

引用这一段

普劳图斯, 三文钱 §667-721. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi019.humanitext-lat2:667-721

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。