Humanitext Reader

普劳图斯 · 三文钱 §288-342

坚守古训的劝诫与救济穷困友人的请求

第 5 段,共 19 段 · 拉丁语

内容简介

父亲菲尔托批判随波逐流的青年,训诫儿子吕西特勒斯坚守古老道德。儿子在表白自己一贯顺从之后,请求帮助一位出身高贵却穷困潦倒的朋友,父亲虽痛斥该友人的挥霍,但仍倾听了儿子的陈情。

§288haec égo doleo, haec súnt quae me excruciánt, haec dies §289noctésque tibi canto út caveas.
我为这些事感到悲伤,这些事折磨着我,这些事我日夜向你念叨,好让你警惕。
§290quod mánu non queunt tangére tantum fas hábent quo manus abstíneant, §291cetéra: rape trahe, fuge láte—lacrumas §292haec míhi quom video elíciunt, §293quia ego ád hoc genus hominum dúravi.
他们只把手无法触及的东西,视为应该缩手不取的正义之事;其余的则是:抢夺、拖曳、逃跑、潜藏——这些事当我看到时,便勾起了我的眼泪,因为我竟然活到了这个时代的人群中。
§294quin príus me ad plures pénetravi?
为什么我没有早点走向大多数人(阴间)呢?
§295nam hi móres maiorúm laudant, eosdém lutitant quos cónlaudant.
因为他们赞美祖先的道德,却又把他们所赞美的这些道德抹上泥土。
§296hisce égo de artibus gratiám facio, ne cólas neve imbuas íngenium.
我免除你这些行为,免得你尊奉它们或以此熏染本性。
§297meo módo et moribus vivito ántiquis, §298quae ego tíbi praecipio, ea fácito.
照我的方式和古老的道德生活,我所吩咐你的,你就去做。
§299nihil égo istos moror faeceós mores, turbidós, quibus boni dedécorant se.
我绝不在意那些污浊的、混乱的道德,好人们因其而使自己蒙羞。
§300haec tíbi si mea imperiá capesses, multá bona in pectore cónsident.
如果你听从我的这些命令,许多美好的品质就会在你的心中安顿下来。
§301Sémper ego usque ad hanc aetatem ab ineunte adulescentia §302tuis servivi servitutem imperiis praeceptis, pater.
我始终直到我现在的年龄,从青春时代的开始起,就一直像奴隶般服从您的命令和教诲,父亲。
§303pro ingenio ego me liberum esse ratus sum, pro imperio tuo §304meum animum tibi servitutem servire aequom censui.
论天性,我认为自己是自由的;但论您的权威,我认为我的心灵向您尽奴仆之役是理所应当的。
§305Quí homo cum animo inde ab ineunte aetate depugnat suo, §306utrum itane esse mavelit ut eum animus aequom censeat, §307an ita potius ut parentes eum esse et cognati velint: §308si animus hominem pepulit, actumst: animo servit, non sibi; §309si ipse animum pepulit, dum vivit victor victorum cluet.
一个从小就与自己心灵搏斗的人,究竟是更希望成为自己心灵认为合宜的样子,还是更希望成为父母和亲属期望他成为的样子:如果心灵打败了这个人,那就完了:他服从的是心灵,而不是他自己;如果他自己打败了心灵,只要他活着,就被称为胜者之胜者。
§310tu si animum vicisti potius quam animus te, est quod gaudeas.
如果你战胜了心灵,而不是心灵战胜了你,你就有理由感到高兴。
§311nimio satiust, ut opust té ita ésse, quam ut animo lubet: §312qui animum vincunt, quam quos animus, semper probiores cluent.
成为你应当成为的样子,远比顺从心灵的喜好要好得多:战胜心灵的人,比被心灵征服的人,总是被称为更正直的人。
§313Istaec ego mi semper habui aetati integumentum meae; §314ne penetrarem me usquam ubi esset damni conciliabulum §315neu noctu irem obambulatum neu suom adimerem alteri §316neu tibi aegritudinem, pater, párerem, parsi sedulo: §317sarta tecta tua praecepta usque habui mea modestia.
我始终将这些教诲作为我青春时代的保护屏障;免得我自己走到任何有损德之聚集地的地方,也不在夜间徘徊,不夺取他人的财物,也不给您,父亲,带来忧伤,我一直在十分用心地克制:我以我的克制,始终使您的教诲完好无损(如修缮并覆顶的房屋)。
§318Quid exprobras? bene quod fecisti tibi fecisti, non mihi; §319mihi quidem aetas actast ferme: tua istuc refert maxime.
你为什么责怪我? 你做的好事是为你自己做的,不是为我;对我来说生命已快走到尽头:这与你最有关联。
§320is probus est quem paenitet quam probus sit et frugi bonae; §321qui ipsus sibi satis placet, nec probus est nec frugi bonae:
真正正直的人,是那些对自己有多么正直和本分感到不满足的人;对自己感到十分满意的人,既不正直,也不本分。
§323bene facta bene factis aliis pertegito, ne perpluant.
用其他的好行为把好行为遮盖好,免得它们漏雨。
§324Ob eam rem haec, pater, autumavi, quia res quaedamst quam volo §325ego me abs te exorare.
父亲,我之所以说这些,是因为有一件事我希望能够通过恳求获得您的允准。
§325bQuid id est? dare iam veniam gestio.
那是什么? 我早就渴望应允了。
§326Adulescenti hinc genere summo, amico atque aequali meo, §327minus qui caute et cogitate suam rem tractavit, pater, §328bene volo ego illi facere, si tu non nevis.
对于这附近的一位出身最高贵、作为我的朋友和同龄人的青年,他在处理自己的财产时不够谨慎和周密,父亲,我希望对他做好事,如果您不反对的话。
§328bNempe dé tuo?
当然是用你自己的财产?
§329De meo: nam quod tuomst meumst, ómne meumst autem tuom.
用我自己的:因为属于您的是我的,而我所有的一切也是您的。
§330Quid is? egetne?
他怎么了? 他匮乏吗?
§330bEget.
匮乏。
§330cHabuitne rem?
他曾经有财产吗?
§330dHabuit.
有过。
§330eQuí eam perdidit?
他是怎么失去它的?
§331publicisne adfinis fuit an maritumis negotiis?
他是参与了国家公共事务,还是参与了海上贸易?
§332mercaturan, an venales habuit ubi rem perdidit?
他是在经商中,还是在贩卖奴隶时失去了财产?
§333Nihil istorum.
这些都不是。
§333bQuid igitur?
那是什么原因?
§333cPer comitatem edepol, pater; §334praeterea aliquantum animi causa in deliciis disperdidit.
以波鲁克斯起誓,父亲,是因为慷慨好客;此外,他还为了寻欢作乐,在奢侈中挥霍了一些。
§335Edepol hominem praemandatum ferme familiariter, §336qui quidem núsquam per virtutem rem confregit, atque eget; §337nil moror eum tíbi esse amicum cum eius modi virtutibus.
以波鲁克斯起誓,这可真是一个被推荐得极其“亲切”的人啊,确实,他绝非因德行而败光家产,却又落得贫困;只要他具有那样的“美德”,我绝不赞成他做你的朋友。
§338Quia sine omni malitiast, tolerare eius égestatem volo.
因为他毫无恶意,我想帮他渡过难关。
§339De mendico male meretur qui ei dat quod edit aut bibat; §340nam et illud quod dat perdit ét illi prodit vitam ad miseriam.
给乞丐食物或饮料的人,其实是在害他;因为他既失去了自己施舍的东西,又把乞丐的生命推向了更深沉的痛苦。
§341non eo haec díco, quin quae tu vis ego velim et faciam lubens: §342sed ego hoc verbum quom illi quoidam dico, praemonstro tibi,
我并非因为这个才说这话,以至于我不愿意做你所希望的事,我还是乐意去做的:但是,当我对某个人说这话时,我也在预先指引你。

词汇与语法注释

  1. §290quod manu non queunt tangere... quo manus abstineant — 关系代词 `quo` 引导带有虚拟语气 `abstineant` 的关系从句,表示目的或结果(意为“由此得以缩手”)。与前面的 `tantum fas habent` 连用,构成了一句极具讽刺意味的话:他们只把物理上无法触及、因而不得不放手的东西,视为不该染指的正义法则。
  2. §294ad plures — `ad plures`(走向更多的人)是古典时期常用的委婉表达,意指“归于死者之列”或“去往阴间”。与 `me penetravi` 结合,意为“前往死者的世界(即死去)”。
  3. §318tua istuc refert maxime — 无人称动词 `refert`(对……有关系、重要)在表示相关的行为主体时,不接属格,而是接物主代词的夺格单数阴性形式(此处为 `tua`)。指示代词中性形式 `istuc`(那件事)在句中充当主语。
  4. §320quem paenitet quam probus sit — 无人称动词 `paenitet`(使……不满足/后悔)接表示主体的对格(`quem`)以及表示不满足原因的间接疑问从句(`quam probus sit...`)。在此处,`paenitet` 并非指通常的后悔,而是指“不满足于自己目前的正直程度”,强调一种谦逊的自我反省。
  5. §341non eo haec dico, quin — `non eo... quin` 是一种双重否定结构,意为“我并非因为那个原因而不……”。其中 `eo` 是表示原因的夺格(“为此”),`quin` 引导接虚拟语气的从句。整句旨在申明,父亲并非因为不想顺从儿子的心愿才说这番话(他最终仍乐意成全儿子)。

引用这一段

普劳图斯, 三文钱 §288-342. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi019.humanitext-lat2:288-342

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。