Humanitext Reader

普劳图斯 · 三文钱 §1015b-1071

斯塔西穆斯的哀叹与哈尔米德斯的重逢

第 17 段,共 19 段 · 拉丁语

内容简介

沙尔米德斯发现奴隶斯塔西穆斯在街上慌乱奔跑,并在暗中观察他的自言自语。斯塔西穆斯哀叹在酒馆丢失指环之事,痛陈世风日下与道德堕落,但最终被主人沙尔米德斯叫住,两人戏剧性地重逢。

§1015bHuic, quisquis est, §1016gurguliost exercitór: is hunc hóminem cursuram docet.
这个家伙,不管他是谁,喉咙就是他的训练师:正是它在教这个家伙跑步。
§1017Quid, homo nihili, non pudet te? tribusne te poteriis §1018memoriam esse oblitum? an vero, quia cum frugi hominibus §1019ibi bibisti, qui ab alieno facile cohiberent manus?
怎么,你这个没用的东西,不觉得羞耻吗? 难道仅仅喝了三杯,你就忘记了记忆? 还是说,确实是因为你当时和那些正经人一起喝酒,他们会轻易克制自己不去碰别人的东西?
§1020Truthus fuit, Cerconicus, Crinnus, Cercobulus, Collabus, §1021oculicrepidae cruricrepidae, ferriteri mastigiae:
托鲁图斯、凯尔科尼库斯、克林努斯、凯尔科布鲁斯、科拉布斯都在那里,那些眼神和腿脚都因锁链而作响、磨损铁器、常挨鞭子的恶棍们!
§1022inter eosne homines condalium te redipisci postulas?
难道你还指望从这些人中间找回你的指环吗?
§1023quorum eorum únus surrupuit currenti cursori solum.
他们中的任何一个,都能在跑步的信使奔跑时偷走他的鞋底。
§1024Ita me di ament, graphicum furem.
愿神明保佑我,真是不折不扣的神偷!
§1024bQuid ego quod periit petam?
我干嘛要去寻找失去的东西?
§1025nisi etiam laborem ad damnum ápponam epithecam insuper.
除非我还想在损失之上,再加上一份徒劳的辛劳作为赠礼。
§1026quin tu quod periit periisse ducis? cape vorsoriam, §1027recipe te ad erum.
你为什么不把失去的东西当作已经失去了呢? 转过舵来,回到主人身边去。
§1027bNon fugitivost hic homo, commeminit domi.
这个人不是逃跑的奴隶,他还记得家。
§1028Vtinam veteres hominum mores, veteres parsimoniae §1029potius in maiore honore hic essent quam mores mali.
但愿人们古老的风尚、古老的节俭,在这里比那些坏风气更受尊崇!
§1030Di immortales, basilica hic quidem facinora inceptat loqui.
不朽的神明啊,这家伙居然开始说起大快人心的宏伟言论了。
§1031vetera quaerit, vetera amare hunc more maiorum scias.
他在追寻往昔,你可以看出他正遵循祖辈的风尚热爱着过去。
§1032Nam nunc mores nihili faciunt quod licet, nisi quod lubet: §1033ambitio iam more sanctast, liberast a legibus; §1034scuta iacere fugereque hostis more habent licentiam: §1035petere honorem pro flagitio more fit.
因为现在的风气根本不把法律允许的事放在眼里,除非那符合他们的心愿:野心如今已被风气视为神圣,免受法律约束;扔掉盾牌临阵脱逃,在风气下成了理所当然的特权;靠作恶来谋求官职,竟成了风气。
§1035bMorem improbum.
真是卑劣的风气。
§1036Strenuiores praeterire more fit.
贤能之士被弃置不用,也成了风气。
§1036bNequam quidem.
的确下流。
§1037Mores leges perduxerunt iam in potestatem suam, §1038magisque is sunt obnoxiosae quam parentes liberis.
各种风气如今已将法律置于自己的控制之下,法律对它们的顺从,甚至超过了父母对子女的顺从。
§1039eae miserae etiam ad parietem sunt fixae clavis ferreis, §1040ubi malos mores adfigi nimio fuerat aequius.
那些可怜的法律甚至被铁钉钉在墙上,而实际上,把坏风气钉在那里要公道得多。
§1041Lubet adire atque appellare hunc; verum ausculto perlubens §1042et metuo, si compellabo, ne aliam rem occipiat loqui.
我想上去跟他搭话;但我听得津津有味,又担心如果我打断他,他会开始说别的事情。
§1043Neque istis quicquam lege sanctumst: leges mori serviunt, §1044mores autem rapere properant qua sacrum qua publicum.
对那些人来说,法律规定的神圣之物毫无分量:法律沦为风气的奴隶,而风气则急于去掠夺神圣之物和公共财产。
§1045Hercle istis malam rem magnam moribus dignumst dari.
凭赫拉克勒斯起誓,给那些风气一个巨大的教训是理所应当的。
§1046Nonne hoc publice animum advorti? nam id genus hominum omnibus
难道这不该由公众来惩处吗?
§1047univorsis est advorsum atque omni populo male facit: §1048male fidem servando illis quoque abrogant etiam fidem, §1049qui nil meriti; quippe eorum ex ingenio ingenium horum probant.
因为那种人与所有人为敌,并伤害了全体民众:由于他们不守信用,他们也剥夺了那些毫无过错之人的信用;因为人们根据前者的品行来评判后者的品行。
§1050hoc qui in mentem venerit mihi? re ipsa modo commonitus sum.
我怎么会想到这个? 我刚才被事实本身提醒了。
§1051si quoi mutuom quid dederis, fit pro proprio perditum: §1052quom repetas, inimicum amicum beneficio invenias tuo.
如果你借给某人什么东西,它就不再属于你,而是丢失了:当你讨要时,你会发现你的善意反倒让朋友变成了仇人。
§1053si mage exigere occupias, duarum rerum exoritur optio: §1054vel illud quod credideris perdas, vel illum amicum amiseris.
如果你开始更严厉地催债,就会出现二选一的局面:要么你损失掉借出去的钱,要么你失去那个朋友。
§1055Meus est hic quidem Stasimus servos.
这确实是我的仆人斯塔西穆斯。
§1055bNam ego talentum mutuom §1056quoi dederam, talento inimicum mi emi, amicum vendidi.
因为我借出去的一个塔兰同,本是借给他的,结果用这一个塔兰同给自己买了个仇人,卖了个朋友。
§1057sed ego sum insipientior, qui rebus curem publicis §1058potius quam, id quod proxumumst, meo tergo tutelam geram.
但我更糊涂,居然去操心国家的事,而不去管那最迫切的事——保护我自己的脊梁。
§1059eo domum.
我要回家了。
§1059bHeus tu, asta ilico.
喂,你,站住!
audi.
听着。
§1059cHeús tu, non sto.
喂,你,我不站住。
§1059dTe volo.
我找你有事。
§1060Quid si ego me te velle nolo?
如果我不想让你找我呢?
§1060bAha nimium, Stasime, saeviter.
哎呀,太粗暴了,斯塔西穆斯。
§1061Emere meliust cui imperes.
你最好去买一个你能命令的人。
§1061bPol ego emi atque argentum dedi; §1062sed si non dicto audiens est, quid ago?
凭波鲁克斯起誓,我已经买下了,也付了钱;但如果他不听话,我该怎么办?
§1062bDa magnum malum.
给他一顿好打。
§1063Bene mones, ita facere certumst.
建议得好,我决定就这样办。
§1063bNisi quidem es obnoxius.
除非你对他心存顾忌。
§1064Si bonus es, obnoxius sum; sin secus es, faciam ut iubes.
如果你是好样的,我就听你的;但如果你不听话,我就按你说的办。
§1065Quid id ad me attinet, bonisne servis tu utare an malis?
这跟我有什么关系,你用好仆人还是坏仆人?
§1066Quia boni malique in ea re pars tibi est.
因为在那件事里,好与坏都有你的一份。
§1066bPartem alteram §1067tibi permitto; illam alteram ápud me, quod bonist, apponito.
坏的那一部分我留给你;至于好的那一部分,请记在我的名下。
§1068Sí eris meritus, fiet.
如果你配得上,就会实现。
respice huc ad me.
回头看看我。
ego sum Charmides.
我是沙尔米德斯。
§1069Hem quis est qui mentionem homo hominis fecit optumi?
哎呀,是谁提到了这位大好人?
§1070Ipsus homo optumus.
就是那位大好人本人。
§1070bMare terra caelum, di vestram fidem,
海洋、大地、苍天啊,神明作证!
§1071satin ego oculis plane video? estne ipsus an non est? is est,
我的眼睛真的看清楚了吗? 是他本人,还是不是? 就是他!

词汇与语法注释

  1. 1016cursuram docet — 双宾格结构,及物动词 docere(教)同时带了两个宾格对象:hunc hominem(人)和 cursuram(事物/同族宾格)。
  2. 1017memoriam esse oblitum — 引导不定式从句作为非人称动词 pudet(羞耻)的原因。这里的 "te" 既是 pudet 的宾格对象,也是 "oblitum esse"(异态动词 obliviscor 的不定式完成式)的逻辑主语。
  3. 1023quorum eorum — 关系代名词属格 quorum 与指示代名词属格 eorum 的冗余重复,体现了普劳图斯口语化的冗赘风格,用以加强语气“在他们之中,就在他们之中有一人”。
  4. 1038obnoxiosae — 形容词 obnoxiosus(服从的、顺从的)的阴性复数主格形式,在性、数、格上与主语 leges(法律)一致,并支配与格的 "is"(指示代词 iis/eis 的古体缩略形式,指代 mores)。
  5. 1062dicto audiens — 意为“顺从的、听话的”(字面意思是“听从言语”)的习语表达。与格的 dicto(源于 dictum)修饰现在分词 audiens。

引用这一段

普劳图斯, 三文钱 §1015b-1071. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi019.humanitext-lat2:1015b-1071

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。