§929Perdormisco, si resolvi árgentum cui debeo— §930qui te Iuppiter dique omnes, percontator, perduint.
如果我把我欠钱的人的账还清了,我就会睡得很香—— 愿朱庇特和所有的神明毁灭你,你这个问东问西的人!
§931Nunc homo insanire occeptat: de illis verbis cave tibi.
现在这人开始发疯了:你得提防他的那些话。
§932Immo Nestor nunc quidem est de verbis, praeut dudum fuit; §933nam dudum uxorem suam esse aiebat rabiosam canem.
不,就言语而言,他现在确实像个内斯托尔,比起刚才来;因为刚才他还说他自己的妻子是一只狂犬呢。
§934Quid, ego?
什么是,我?
§934bDixti insanus, inquam.
我说,你疯了的时候说过。
§934cEgone?
我?
就是你,你刚才还威胁要用套着四马战车把我踩扁。
§936_940egomet haec te vidi facere, égomet haec ted arguo.
我亲眼看见你做了这些事,我亲自以此指控你。
§941At ego te sacram coronam surrupuisse Iovi scio, §942et ob eam rem in carcerem ted esse compactum scio, §943et postquam es emissus, caesum virgis sub furca scio; §944tum patrem occidisse et matrem vendidisse etiam scio.
但我知道你从朱庇特那里偷走了神圣的冠冕,我知道因为那件事你被关进了监狱,我知道你被释放后,在颈木下被鞭笞;我还知道你杀了自己的父亲,卖了自己的母亲。
§945satin haec pro sano male dicta male dictis respondeo?
我作为一个清醒的人,用这些恶言回敬你的恶言,难道还不够吗?
§946Obsecro hercle, medice, propere, quidquid facturu's, face.
凭赫拉克勒斯起誓,医生,求求你快点,不管你要做什么,快做吧。
§947non vides hominem insanire?
你难道看不出这人疯了吗?
§947bScin quid facias optimum est?
你知道怎么做最好吗?
§948ad me face uti deferatur.
设法让他被送到我那里去。
§948bItane censes?
你这么认为吗?
§948cQuippini?
为什么不呢?
§949ibi meo arbitratu potero curare hominem.
在那里我可以根据我的决定来治疗这人。
§949bAge ut lubet.
就这么办吧。
§950Elleborum potabis faxo áliquos viginti dies.
我会让你喝大约二十天的嚏根草。
§951At ego te pendentem fodiam stimulis triginta dies.
但我会把你吊起来,用刺棒扎你三十天。
§952I, arcesse homines, qui illunc ad me deferant.
去,传唤些人来,把他抬到我那里去。
§952bQuot sunt satis?
多少人够?
§953Proinde ut insanire video, quattuor, nihilo minus.
鉴于我看到他疯得厉害,四个人,不能再少了。
§954Iam hic erunt.
他们马上就到。
asserva tu istunc, medice.
医生,你看着这人。
tu servos iube §956hunc ad me ferant.
你命令奴隶们把他抬到我那里。
§956bIam ego illic faxo erit.
我马上让他到那里。
§956cAbeo.
我走了。
§956dVale.
保重。
— §957Abiit socerus, abiit medicus.
—— 岳父走了,医生走了。
sólus sum.
我一个人了。
pro Iuppiter, §958quid illuc est quod med hisce homines insanire praedicant?
凭朱庇特起誓,那些人声称我发疯了,这到底是怎么回事?
§959nam équidem, postquam gnatus sum, numquam aegrotavi unum diem, §960neque ego insanio neque pugnas neque ego litis coepio.
因为自我出生以来,我甚至一天也没病过,我既没疯,也不挑起斗殴或诉讼。
§961salvus salvos alios video, novi homines, adloquor.
我很健康,我看到别人很健康,我认得人,跟他们说话。
§962an illi perperam insanire me aiunt, ipsi insaniunt?
或者他们错误地声称我疯了,而他们自己却疯了?
我现在该怎么办? 我想回家:妻子不让;但在这里又没人让我进去。
nimis proventum est nequiter.
事情变得太糟糕了。
§965hic ero usque: ad noctem saltem, credo, intromittar domum.
我就一直留在这里:我相信,至少到了晚上,我会被放进家门的。
§966Spectámen bonó servo id ést, qui rem erílem §967procurat, videt, collocat cogitatque, §968ut absente eró rem erí diligenter §969tutétur, quam si ípse adsit aút rectiús.
这是一个好奴隶的典范,他管理、照看、安排并思考主人的家务,以便在主人不在时,能勤勉地守护主人的财产,就像主人亲自在场一样,甚至更好。
对于一个心存本分的人来说,保护后背应当重于喉咙,保护双腿应当重于肚皮。
§972recordetur id, qui nihili sunt, quid eis preti §973détur ab suis eris, ignavis, improbis viris: §974verbéra compedes §975molaé, lassitudo fames frigus durum, §976haec prétia sunt ignaviae.
让那些一无是处、懒惰且邪恶的家伙们记住,他们的主人会给他们什么样的惩罚:鞭打、脚镣、磨坊、疲惫、饥饿、严寒,这些都是懒惰的代价。
§977id ego male malum metuo: propterea bonum esse certumst potius quam malum; §978nam magis multo patior facilius verba: verbera ego odi, §979nimióque edo lubéntius molitúm, quam molitum praéhibeo.
我非常害怕这种灾祸:因此我决定做好人而不是坏人;因为我能更容易地忍受言语责骂:我讨厌鞭打,而且比起提供自己去挨磨坊折磨,我更乐意吃磨好的麦粉。
因此我执行主人的命令,很好且平静地遵守它;这对我也有好处。
§982álii ita ut in rem esse ducunt, sint: ego ita ero ut me esse oportet; §983metum míhi adhibeam, culpam ábstineam, ero ut ómnibus in locis sím praesto: §984metuam haúd multum.
其他人爱怎样对自己有利就怎样吧:我会像我应该的那样;我会心存戒惧,避免过错,以便在所有地方都随时待命:我不会太害怕。
prope est quándo erus ob fácta pretium exsólvet.
主人为我的行为支付赏赐的时候近了。
§985éo ego exemplo servio, térgi ut in rem esse arbitror.
我以那个榜样来服侍,因为我认为这对我的后背有利。
在我按照他的命令,把器皿和奴隶安置在旅馆之后,我这就来迎接他。
nunc foris pultabo, adesse ut me sciat, §988† neque virum ex hoc saltu damni salvom ut educam foras.
现在我要去敲门,让他知道我在这里,好把我的主人从这损失的森林中安全地带出来。
§989séd metuo, ne sero veniam depugnato proelio.
但我担心我来得太晚,战斗已经结束了。