然而,说实在的,我们这些食客更是名副其实的「未被邀请者」,因为从来没有人邀请我们,也没有人呼唤我们。
§77quasi mures semper edimus alienum cibum; §78ubi res prolatae sunt, quom rus homines eunt, §79simul prolatae res sunt nostris dentibus.
我们就像老鼠一样,总是吃着别人的食物;当休庭期到来、人们前往乡下时,与此同时,我们的牙齿也同样进入了休业期。
§80quasi, cum caletur, cocleae in occulto latent, §81suo sibi suco vivont, ros si non cadit, §82item parasiti rebus prolatis latent §83in occúlto miseri, victitant suco suo, §84dum ruri rurant homines quos ligurriant.
正如天气炎热时,蜗牛会躲在暗处一样,如果没有露水落下,它们就靠自己的水分活下去;同样,在休庭期,可怜的食客们也躲在暗处,靠着他们自己的水分度日,当那些可以让他们讨好蹭饭的人在乡下务农时。
§85prolatis rebus parasiti venatici §86sumus, quando res redierunt, molossici §87odiosicique et multum incommodestici.
休庭期间,我们食客是猎犬;当事务恢复时,我们成了莫洛苏斯猛犬、令人讨厌之犬,以及极其麻烦之犬。
§88et hic quidem hercle, nisi qui colaphos perpeti §89potest parasitus frangique aulas in caput, §90ire extra portam Trigeminam ad saccum licet.
而在这里,说实在的,如果一个食客不能忍受拳打脚踢,不能忍受瓦罐在头上砸碎,那他就只能去特里杰米纳门外扛口袋了。
§91quod mihi ne eveniat, non nullum periculum est.
而我,并非没有可能会落到那种境地。
§92nam postquam meus rex est potitus hostium— §93ita nunc belligerant Aetoli cum Aleis; §94nam Aetolia haec est, illic est captus in Alide, §95Philopolemus, huius Hegionis filius
因为自从我的恩主落入敌手之后—— 就像现在,埃托利亚人同埃利斯人发生战争;这里是埃托利亚,而在那里的埃利斯被俘的,则是住在这里的老人赫吉奥的儿子菲洛波勒姆斯。
§96senis, qui hic habitat, quae aedes lamentariae §97mihi sunt, quas quotienscumque conspicio fleo; §98nunc hic occepit quaestum hunc fili gratia §99inhonestum et maxime alienum ingenio suo: §100homines captivos commercatur, si queat §101aliquem invenire, suom qui mutet filium.
这栋房子对我来说是个悲伤之地,每当我看到它都会哭泣;现在,赫吉奥为了儿子的缘故,开始了这种不体面、且与他的品性极不相符的买卖:他收购战俘,以便能找到谁来交换他的儿子。
§102quod quidem ego nimis quam cupio ut impetret; §103nam ni illum recipit, nihil est quo me recipiam.
对此,我真的无比迫切地希望他能如愿以偿;因为如果他带不回他的儿子,我也就无处可去了。
§104nam nulla est spes iuventútis, sese omnis amant; §105ille démum antiquis est adulescens moribus, §106cuius númquam voltum tranquillavi gratiis.
因为现在的年轻人毫无希望,他们都只爱自己;唯有他是一个具有古风的青年,我从未免费让他展露过笑颜。
§107condigne pater est eius moratus moribus.
他的父亲也同样具备与其相称的优良品格。
§108nunc ad eum pergam.
现在我要去找他了。
sed aperitur ostium, §109unde sáturitate saepe ego exii ebrius.
不过,门开了,以前我经常满腹饱胀地从那扇门里走出来。
§110Advorte animum sis tu: istos captivos duos, §111heri quos emi de praeda a quaestoribus, §112eis indito catenas singularias §113istas, maiores, quibus sunt iuncti, demito; §114sinito ambulare, si foris si intus volent, §115sed uti adserventur magna diligentia.
赫吉奥:请你注意:那两个俘虏,就是我昨天从财务官那里从战利品中买来的那两个人,给他们套上单人锁链,把现在连着他们的那些更重的锁链解下来;让他们走动走动,如果他们想去室外或留在室内都行,但必须以极大的警惕来监管他们。
§116liber captivos avis ferae consimilis est: §117semel fugiendi si data est occasio, §118satis est, numquam postilla possis prendere.
自由的俘虏就像是一只野鸟:只要有一次逃跑的机会,那就足够了,此后你再也别想抓住它。
§120bNon videre ita tu quidem.
赫吉奥:至少你看上去并不这么想。
§121Si non est quod dem, mene vis dem ipse—in pedes?
监管:如果没有什么可以给你的,你难道想让我把自己给——我的双脚吗?
§122Si dederis, erit extemplo mihi quod dem tibi.
赫吉奥:如果你逃跑了,我立刻就有东西可以给你。
§123Avis mé ferae consimilem faciam, ut praedicas.
监管:我会像你所说的那样,让自己变成一只野鸟。
§124Ita ut dícis: nam si faxis, te in caveam dabo.
赫吉奥:就按你说的办:因为如果你真的做了,我会把你关进笼子里。
§125sed satis verborumst.
但闲话少说。
cura quae iussi atque abi.
办好我的嘱托,去吧。
我要去我兄弟那里看我的其他俘虏,看看昨晚他们有没有闹出什么乱子。
§128inde mé continuo recipiam rursum domum.
之后,我便会立刻回家。
埃尔加西路斯:我感到难过,这位可怜的老人为了儿子的痛苦,竟然在做这种看守监狱的营生。
但如果能以任何方式把他的儿子带回来,即使他去做刽子手,我也能忍受。
§133Quis hic lóquitur?
赫吉奥:是谁在这里说话?
§133bEgo, qui tuo maerore maceror, §134macesco, consenesco et tabesco miser; §135ossa atque pellis sum miser a macritudine; §136neque umquam quicquam me iuvat quod edo domi: §137foris aliquantillum etiam quod gusto, id beat.
埃尔加西路斯:是我,被你的悲伤折磨得焦心、可怜地日渐消瘦、衰老和萎靡不振的人;我因为消瘦,已经可怜得只剩下皮包骨头了;在家里吃的任何东西都无法让我高兴:即使在外面尝到一丁点儿东西,那也会让我感到幸福。
§138Ergasile, salve.
赫吉奥:埃尔加西路斯,你好。
§138bDi te bene ament, Hegio.
埃尔加西路斯:愿神明保佑你,赫吉奥。
§139Ne fle.
赫吉奥:别哭了。
§139bEgone illum non fleam? égon non defleam
埃尔加西路斯:我怎能不为他哭泣?
§140Talem adulescentem?
我怎能不哀悼这样一位青年?
赫吉奥:我一直觉得,你是我儿子的朋友,我也明白他对你同样如此。
埃尔加西路斯:人们往往只有在失去了掌握在手中的好东西时,才终于懂得珍惜。
自从你的儿子落入敌手之后,我切身体会到他有多么珍贵,现在无比想念他。