§1Hos quos videtis stare hic captivos duos, §2†illi qui astant, hi stant ambo, non sedent; §3hoc vos mihi testes estis me verum loqui.
你们看到站在这里的这两名俘虏, †那些站着的人,他们两个都站着,没有坐下;关于这一点,你们是我的证人,证明我说的是真话。
§4senex qui hic habitat Hegio est huius pater.
住在这里的老人是赫吉奥,是这一位的父亲。
但是,他是如何侍奉他自己的父亲的,如果你们愿意倾听,我将在这里向你们说明。
§7seni huic fuerunt filii nati duo; §8alterum quadrimum puerum servos surpuit §9eumque hínc profugiens vendidit in Alide §10patri huius.
这位老人曾有两个亲生儿子;其中一个在四岁孩童时,被一个奴隶拐走了,并且从这里逃走,在埃利斯将他卖给了这一位的父亲。
iam hoc tenetis? optume est.
现在你们明白了吗? 太好了。
§11negát hercle ille ultimus.
哎呀,最后面的那个人说不明白。
accedito.
你走近点。
如果没有给你坐的地方,那总有给你散步的地方,既然你强迫演员来乞求。
§14ego me tua causa, ne erres, non rupturus sum.
我可不想为了你的缘故(别搞错了)累破肚皮。
你们这些有能力凭自己的财产申报财产登记的人,请收下剩下的部分:我可一点也不想欠债。
§17fugitivos ille, ut dixeram ante, huius patri §18domo quém profugiens dominum abstulerat vendidit.
那个逃亡奴隶,如我之前所说,向这一位的父亲卖掉了自己从家里逃跑时偷走的那个主人。
那父亲买下他之后,把他送给了自己的这个儿子,作为专属奴隶,因为他们的年龄相仿。
他现在在家里侍奉自己的父亲,而父亲却不知道;的确,神明把我们人类当成皮球一样对待。
§23rationem habetis, quo modo unum amiserit.
现在你们明白了他是如何失去一个儿子的过程了。
§24postquam belligerant Aetoli cum Aleis, §25ut fit in bello, capitur alter filius: §26medicus Menarchus emit ibidem in Alide.
后来,埃托利亚人与埃利斯人发生战争,正如战争中常发生的那样,另一个儿子被俘虏了:医生梅纳库斯就在那里的埃利斯买下了他。
§27coepit captivos commercari hic Aleos, §28si quem reperire possit qui mutet suom, §29illum captivom: hunc suom esse nescit, qui domist.
这里的赫吉奥开始收买埃利斯人的俘虏,看看能不能找到人来交换自己的儿子,那个被俘的儿子:他不知道在家里这一位就是他自己的儿子。
§30et quoniam heri indaudivit, de summo loco §31summoque genere captum esse equitem Aleum, §32nil pretio parsit, filio dum parceret: §33reconciliare ut facilius posset domum, §34emít hosce e praeda ambos de quaestoribus.
而且因为他昨天隐约听说,一位地位极高、出身极其高贵的埃利斯骑士被俘了,只要能救出他的儿子,他就毫不吝惜金钱:为了能更容易地把他带回家,他从财务官那里,从战利品中买下了这两个人。
§35hisce autem inter sese hunc confinxerunt dolum, §36quo pacto hic servos suom erum hinc amittat domum.
然而,这两个人之间设计了这样一个计谋,也就是让这个身为奴隶的人,如何能让自己的主人从这里回到家里。
§37itaque inter se commutant vestem et nomina; §38illic vocatur Philocrates, hic Tyndarus: §39huius íllic, hic illius hodie fert imaginem.
于是,他们互相交换了衣服和名字;那位被称为菲洛克拉特斯,这位被称为廷达罗斯:今天,那一面扮演着这一位的角色,这一面扮演着那一位的角色。
§40et hic hódie expediet hanc docte fallaciam, §41et suom erum faciet libertatis compotem, §42eodemque pacto fratrem servabit suom §43reducemque faciet liberum in patriam ad patrem, §44imprudens: itidem ut saepe iam in multis locis §45plus insciens quis fecit quam prudens boni.
并且这一位今天将巧妙地实行这个骗局,使他自己的主人获得自由,并以同样的方式救出他自己的兄弟,使其作为自由人返回祖国回到父亲身边,无意之中:正像在许多地方已经经常发生的那样,一个人无意中做出的善事,往往比刻意去做的还要多。
§46sed inscientes sua sibi fallacia §47ita compararunt et confinxerunt dolum §48itaque hi commenti, de sua sententia §49ut in sérvitute hic ad suom maneat patrem:
但是,他们无意之中,用他们自己的骗局,如此安排和设计了计谋,并且他们如此筹划,凭着自己的心意,使得这一位作为奴隶留在自己父亲身边。
这样,他现在在不知情中侍奉着他自己的父亲;仔细想想,我们这些渺小的人类是多么微不足道啊!
§52haec res agetur nobis, vobis fabula.
这件事将由我们来演,对你们来说是一出戏。
§53sed etiam est, paucis vos quod monitos voluerim.
不过还有一件事,我想用几句话向你们提醒。
§54profecto expediet fabulae huic operam dare.
关注这出戏确实会对你们有益。
§55non pertractate facta est neque item ut ceterae: §56neque spurcidici insunt versus, immemorabiles; §57hic neque periurus leno est nec meretrix mala §58neque miles gloriosus; ne vereamini, §59quia bellum Aetolis esse dixi cum Aleis: §60foris íllic extra scaenam fient proelia.
这出戏的创作并不落俗套,也不像其他戏那样:其中既没有粗俗、不便提及的台词;这里既没有背信弃义的拉皮条者,也没有恶毒的妓女,也没有吹牛的军人;你们不用担心,因为我说过埃托利亚人同埃利斯人有战争:战斗将在外面,舞台之外进行。
因为用喜剧的道具和人员,让我们突然尝试去演一出悲剧,这几乎是不公道的。
§63proin si quis pugnam expectat, litis contrahat: §64valentiorem nactus adversarium §65si erit, ego faciam ut pugnam inspectet non bonam, §66adeo ut spectare postea omnis oderit.
因此,如果有人期待着打斗,那就让他去挑起诉讼吧:如果他碰到了一个更强悍的对手,我保证会让他目睹一场绝不好受的恶斗,以至于他以后会讨厌看所有的打斗。
§67abeo.
我走了。
valete, iudices iustissimi §68domi duellique duellatores optumi.
再见,最公正的评判官们,无论在内还是在外都是最优秀的战士们。
年轻人们给我起名叫斯克图姆,理由是在宴会上我经常是不请自来的。
nam scortum in convivio §73sibi amator, talos quom iacit, scortum invocat.
因为在宴会上,斯克图姆情人在掷骰子时,会为自己呼唤斯克图姆。
§74estne invocatum an non est? est planissume;
这是被呼唤还是不是? 显然是的。