§414bDi immortales, meum sodalem hic nominat.
不朽的神明啊,他在这里提到了我挚友的名字。
§415quid hoc negoti est, Pistoclerum Lydus quod erum tam ciet?
这是怎么一回事,为什么吕杜斯如此大声地叫喊主人皮斯托克勒鲁斯的名字?
§416Paulisper, Lyde, est libido hómini suo animo obsequi; §417iam aderit tempus, cum sese etiam ipse oderit.
吕杜斯啊,在极短的一段时间内,人总会有顺从自己心意的欲望;很快就会有那么一天,连他自己也会讨厌自己。
morem geras; §418dum caveatur, praeter aequom ne quid delinquat, sine.
宽容他吧;只要注意不让他做出超越情理的越轨之事,就随他去吧。
§419Non sino, neque equidem illum me vivo corrumpi sinam.
我不答应,只要我还活着,就决不容许他堕落。
§420sed tu, qui pro tam corrupto dicis causam filio, §421eademne erat haec disciplina tibi, cum tu adulescens eras?
但是你,在为这样一个堕落的儿子申辩的你,当你年轻的时候,也是受着同样的管教吗?
§422nego tibi hoc annis viginti fuisse primis copiae, §423digitum longe a paedagogo pedem ut efferres aedibus.
我敢说,在你人生的前二十年里,你绝没有这样的自由,允许你离开家庭教师身边一指之宽,把脚迈出家门。
§424ante solem exorientém nisi in palaestram veneras, §425gymnasi praefecto haúd mediocris poenas penderes.
如果你没在太阳升起之前来到体育场,你就会受到体育场主管不轻的处罚。
§426id quom optigerat, hoc etiam ad malum accersebatur malum: §427et discipulus et magister perhibebantur improbi.
每当那种事发生时,这苦难之上便又增加了新的苦难:弟子和老师都会被认为是不端正的。
§428ibi cursu luctando hásta disco pugilatu pila §429saliendo sese exercebant magis quam scorto aut saviis: §430ibi suam aetatem extendebant, non in latebrosis locis.
在那里,他们通过跑步、摔跤、投枪、铁饼、拳击、玩球以及跳跃来锻炼身体,而不是和妓女鬼混或接吻:他们在那里度过青春时光,而不是在阴暗隐秘的角落。
§431inde de hippodromo et palaestra ubi revenisses domum, §432cincticulo praecinctus in sella apud magistrum adsideres §433cum libro: cum legeres, si unam peccavisses syllabam, §434fieret corium tam maculosum quam est nutricis pallium.
之后,当你从赛马场和体育场回到家中,你会系着小腰带,坐在老师身旁的椅子上,捧着书本:当你朗读时,哪怕只读错一个音节,你的皮肉就会变得像乳母的外套那样斑驳不堪。
§435Propter me haec nunc meo sodali dici discrucior miser; §436innocens suspicionem hanc sustinet causa mea.
可怜的我,正因为我的缘故,这些话如今却说给了我的挚友听,这让我痛苦万分;无辜的他,因我的缘故正承受着这份猜疑。
§437Alii, Lyde, nunc sunt mores.
吕杜斯啊,现在的世道变了。
§437bId equidem ego certo scio.
这一点我确实非常清楚。
§438nam olim populi prius honorem capiebat suffragio, §439quam magistro desinebat esse dicto oboediens; §440at nunc, prius quam septuennis est, si attingas eum manu, §441extemplo puer paédagogo tabula disrumpit caput.
因为过去,人们通过民众投票获得官职,都要早于…… ……他不再听从老师的教导;可如今,还不到七岁,如果你用手碰他一下,那男孩立时就会用写字板砸破家庭教师的头。
§442cum patrem adeas postulatum, puero sic dicit pater: §443noster esto, dum te poteris defensare iniuria.
当你去找父亲告状时,父亲却对男孩这样说: “只要你能保护自己免受伤害,你就是我的好儿子。
§444provocatur paedagogus: “eho senex minimi preti, §445ne attigas puerum istac causa, quando fecit strenue. ”
” 接着家庭教师反而被挑衅:“喂,你这个一钱不值的糟老头子,别因为那种事碰我儿子,他做得很勇敢。
§447itur illinc iure dicto.
” 道理讲完,人们便散去。
hócine hic pacto potest §448inhibere imperium magister, si ipsus primus vapulet?
在这种情况下, ……如果老师自己先挨了打,还能保持住自己的权威吗?
§449Acris postulatio haec est.
这抗议真是激烈。
cum huius dicta intellego, §450mira sunt ni Pistoclerus Lydum pugnis contudit.
听了他的这番话,要是皮斯托克勒鲁斯没有用拳头痛揍吕杜斯一顿,那才奇怪呢。
§451Sed quis hic est, quem astantem video ante ostium? o Philoxene,
不过,我看到站在门前的这个人是谁?
§452deos propitios me videre quam illum haud mavellem mihi.
噢,菲洛克塞努斯,相比于看到神明对我垂青,我同样渴望见到他。
§453Quis illic est?
那是谁?
§453bMnesilochus, gnati tui sodalis. §454haud consimili ingenio atque ille est qui in lupanari accubat.
姆内西洛库斯,你儿子的挚友,他的品行可不像躺在妓院里的那家伙。
§455fortunatum Nicobulum, qui illum produxit sibi.
培育了这孩子的尼科布鲁斯真是幸运啊!
§456Salvos sis, Mnesiloche, salvom te advenire gaudeo.
你好,姆内西洛库斯,我很高兴看到你平安归来。
§457Di te ament, Philoxene.
愿神明保佑你,菲洛克塞努斯。
§457bHic enim rite productust patri: §458in mare it, rem familiarem curat, custodit domum, §459obsequens oboediensque est mori atque imperiis patris.
因为这孩子确实是为他的父亲走正道养大的:他出海经商,管理家业,看守家门,顺从并听从他父亲的教诲与号令。
§460hic sodalis Pistoclero iam puer puero fuit; §461triduom non interest aetatis úter maior siet: §462verum ingenium plus triginta ánnis maiust quam alteri.
这孩子从小就已经是皮斯托克勒鲁斯的玩伴了;无论谁大谁小,他们年龄相差都不到三天:但他的心智却比另一个成熟了三十多岁。
§463Cave malo et compesce in illum dicere iniuste.
避开灾祸吧,克制一下自己,不要对他进行不公的指摘。
§463bTace,
住口!
§464stultus es qui illi male aegre patere dici qui facit.
对于作恶之人,人家说他坏话你倒觉得难受,你真是糊涂。
§467Quid sodalem meum castigas, Lyde, discipulum tuom?
吕杜斯,你为什么要责备我的挚友、也就是你的弟子呢?
§468Periit tibi sodalis.
你的挚友已经完蛋了。
§468bNe di sirint.
愿神明不容许此事。
§468cSic est ut loquor.
事实正如我所说。
§469quin ego cum peribat vidi, non ex audito arguo.
事实上,我亲眼看见了他堕落的过程,而不是凭道听途说指责他。
§470Quid factum est?
发生什么事了?
§470bMeretricem indigne deperit.
他无可救药地迷恋上了一个妓女。
§470cNon tu taces?
你就不能闭嘴吗?
§471Atque acerrume aestuosam: absorbet ubi quemque attigit.
而且是极其贪婪的一个:碰着谁就把谁吞噬。
§472Vbi ea mulier habitat?
那个女人住在哪里?
§472bHic.
就在这里。
§472cVnde eam esse aiunt?
听说她是从哪儿来的?
§472dEx Samo.
来自萨摩斯。
§473Quae vocatur?
叫什么名字?
§473bBacchis.
巴基斯。
tu Pistoclerum falso atque insontem arguis.
你在错误地指责无辜的皮斯托克勒鲁斯。