Humanitext Reader

欧几里得 · 几何原本 §4.prop.10

作底角为顶角两倍的等腰三角形

第 63 段,共 316 段 · 希腊语

内容简介

介绍并证明了如何作一个等腰三角形,使其底角的每一个都等于其余角(顶角)的两倍。此作图利用了线段的外中比(黄金分割)和圆的内接弦。

§4.prop.10ἰσοσκελὲς τρίγωνον συστήσασθαι ἔχον ἑκατέραν τῶν πρὸς τῇ βάσει γωνιῶν διπλασίονα τῆς λοιπῆς.
作一个等腰三角形,使其底角的每一个都等于其余角的两倍。
Ἐκκείσθω τις εὐθεῖα ἡ ΑΒ, καὶ τετμήσθω κατὰ τὸ Γ σημεῖον, ὥστε τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον εἶναι τῷ ἀπὸ τῆς ΓΑ τετραγώνῳ· καὶ κέντρῳ τῷ Α καὶ διαστήματι τῷ ΑΒ κύκλος γεγράφθω ὁ ΒΔΕ, καὶ ἐνηρμόσθω εἰς τὸν ΒΔΕ κύκλον τῇ ΑΓ εὐθείᾳ μὴ μείζονι οὔσῃ τῆς τοῦ ΒΔΕ κύκλου διαμέτρου ἴση εὐθεῖα ἡ ΒΔ· καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΔΓ, καὶ περιγεγράφθω περὶ τὸ ΑΓΔ τρίγωνον κύκλος ὁ ΑΓΔ. καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ, ἴση δὲ ἡ ΑΓ τῇ ΒΔ, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΔ. καὶ ἐπεὶ κύκλου τοῦ ΑΓΔ εἴληπταί τι σημεῖον ἐκτὸς τὸ Β, καὶ ἀπὸ τοῦ Β πρὸς τὸν ΑΓΔ κύκλον προσπεπτώκασι δύο εὐθεῖαι αἱ ΒΑ, ΒΔ, καὶ ἡ μὲν αὐτῶν τέμνει, ἡ δὲ προσπίπτει, καί ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΒΔ, ἡ ΒΔ ἄρα ἐφάπτεται τοῦ ΑΓΔ κύκλου.
设任意直线AB,将其在点Γ处分割,使得由AB、BΓ包围的矩形等于在ΓA上所作的正方形;并以A为圆心、AB为半径作圆BΔE;又在圆BΔE中,内接一条等于直线AΓ的直线BΔ,其中AΓ不大于圆BΔE的直径;并连接AΔ、ΔΓ,在外接三角形AΓΔ周围作圆AΓΔ。 因为由AB、BΓ包围的图形等于 AΓ上的正方形,且AΓ等于BΔ,所以由AB、BΓ包围的图形等于BΔ上的正方形。 又因为在圆AΓΔ之外取了一点B,且从B向圆AΓΔ引出了两条直线BA、BΔ,其中一条割圆,另一条落在圆上,且由AB、BΓ包围的图形等于BΔ上的正方形,所以BΔ与圆AΓΔ相切。
ἐπεὶ οὖν ἐφάπτεται μὲν ἡ ΒΔ, ἀπὸ δὲ τῆς κατὰ τὸ Δ ἐπαφῆς διῆκται ἡ ΔΓ, ἡ ἄρα ὑπὸ ΒΔΓ γωνία ἴση ἐστὶ τῇ ἐν τῷ ἐναλλὰξ τοῦ κύκλου τμήματι γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΑΓ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΔΓ τῇ ὑπὸ ΔΑΓ, κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΓΔΑ· ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΔΑ ἴση ἐστὶ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΓΔΑ, ΔΑΓ. ἀλλὰ ταῖς ὑπὸ ΓΔΑ, ΔΑΓ ἴση ἐστὶν ἡ ἐκτὸς ἡ ὑπὸ ΒΓΔ· καὶ ἡ ὑπὸ ΒΔΑ ἄρα ἴση ἐστὶ τῇ ὑπὸ ΒΓΔ. ἀλλὰ ἡ ὑπὸ ΒΔΑ τῇ ὑπὸ ΓΒΔ ἐστιν ἴση, ἐπεὶ καὶ πλευρὰ ἡ ΑΔ τῇ ΑΒ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ ἡ ὑπὸ ΔΒΑ τῇ ὑπὸ ΒΓΔ ἐστιν ἴση.
既然BΔ与圆相切,且从在Δ处的切点引出了ΔΓ,所以角BΔΓ等于圆的交错弓形中的角ΔAΓ。 既然角BΔΓ等于角ΔAΓ,设公共的角ΓΔA加上去;所以,整个角BΔA等于两个角ΓΔA、ΔAΓ的和。 但是,外角BΓΔ等于两个角ΓΔA、ΔAΓ的和;所以角BΔA也等于角BΓΔ。 但是,角BΔA等于角ΓΒΔ,因为边AΔ也等于AB;从而角ΔBA也等于角BΓΔ。
αἱ τρεῖς ἄρα αἱ ὑπὸ ΒΔΑ, ΔΒΑ, ΒΓΔ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν.
所以,BΔA、ΔBA、BΓΔ这三个角互相相等。
καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΔΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΒΓΔ, ἴση ἐστὶ καὶ πλευρὰ ἡ ΒΔ πλευρᾷ τῇ ΔΓ. ἀλλὰ ἡ ΒΔ τῇ ΓΑ ὑπόκειται ἴση· καὶ ἡ ΓΑ ἄρα τῇ ΓΔ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΓΔΑ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΑΓ ἐστιν ἴση·
因为角ΔBΓ等于角BΓΔ,所以边BΔ也等于边ΔΓ。 但是,设定BΔ等于ΓA;所以,ΓA也等于ΓΔ;从而角ΓΔA也等于角ΔAΓ;所以,角ΓΔA、ΔAΓ是角ΔAΓ的两倍。
αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΔΑ, ΔΑΓ τῆς ὑπὸ ΔΑΓ εἰσι διπλασίους. ἴση δὲ ἡ ὑπὸ ΒΓΔ ταῖς ὑπὸ ΓΔΑ, ΔΑΓ· καὶ ἡ ὑπὸ ΒΓΔ ἄρα τῆς ὑπὸ ΓΑΔ ἐστι διπλῆ.
而角BΓΔ等于角ΓΔA、ΔAΓ;所以角BΓΔ也是角ΓAΔ的两倍。
ἴση δὲ ἡ ὑπὸ ΒΓΔ ἑκατέρᾳ τῶν ὑπὸ ΒΔΑ, ΔΒΑ· καὶ ἑκατέρα ἄρα τῶν ὑπὸ ΒΔΑ, ΔΒΑ τῆς ὑπὸ ΔΑΒ ἐστι διπλῆ.
而角BΓΔ等于角BΔA、ΔBA中的每一个;所以,角BΔA、ΔBA中的每一个也是角ΔAB的两倍。
ἰσοσκελὲς ἄρα τρίγωνον συνέσταται τὸ ΑΒΔ ἔχον ἑκατέραν τῶν πρὸς τῇ ΔΒ βάσει γωνιῶν διπλασίονα τῆς λοιπῆς· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
因而,作出了等腰三角形ABD,使其在底边ΔB处的每一个底角都等于其余角的两倍;这就是所要做的事。

词汇与语法注释

  1. 4.prop.10ἔχον ἑκατέραν τῶν πρὸς τῇ βάσει γωνιῶν διπλασίονα τῆς λοιπῆς — 中性单数宾格分词 `ἔχον` 修饰 `τρίγωνον`,并带宾语补足语 `διπλασίονα`(阴性单数宾格,与 `ἑκατέραν` 一致)。`τῆς λοιπῆς`(其余的角,即顶角)是比较属格,由形容词 `διπλασίονα` 支配。
  2. ¦5¦τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον — 希腊数学中的公式化表达,意为“由直线AB和BΓ包围的矩形”。介词 `ὑπό` 接属格以表示两条边。名词 `ὀρθογώνιον` 经常被省略,仅剩下 `τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ`(如第14-15行)。
  3. ¦10¦τῇ ΑΓ εὐθείᾳ μὴ μείζονι οὔσῃ τῆς τοῦ ΒΔΕ κύκλου διαμέτρου — 现在分词与格 `οὔσῃ` 及其表语比较级形容词 `μείζονι` 与与格的 `τῇ ΑΓ εὐθείᾳ` 一致。`τῆς ... διαμέτρου`(直径)是比较属格,由比较级 `μείζονι` 所支配。
  4. ¦35¦διπλασίους — 形容词 `διπλάσιος` 的主格复数形式,与复数主语 `αἱ ὑπὸ ΓΔΑ, ΔΑΓ`(角ΓΔA与角ΔAΓ两者)一致。这一复数表达表示这两个角之和等于角ΔAΓ的两倍。

引用这一段

欧几里得, 几何原本 §4.prop.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:4.prop.10

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。