Humanitext Reader

阿基米德 · 引理集 §4-5

鞋刀形的面积与内切孪生圆的相等

第 2 段,共 7 段 · 希腊语

内容简介

命题4证明了被称为“鞋刀形”(阿贝尔罗)的图形面积等于特定圆的面积,命题5证明了内切于该鞋刀形的两圆彼此相等。

§4## δ΄. Εἴ κα ἐν ἁμικυκλίῳ σαμεῖόν· τι ἐπὶ τᾶς διαμέτρου ᾖ, γραφέωντι δὲ ἀπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς διαμέτρου δύο ἁμικύκλια ἐντός, ἀναστακῇ δὲ ἀπὸ τοῦ λαφθέντος σαμείου εὐθεῖα ποτὶ τᾷ περιφερείᾳ τᾷ διαμέτρῳ ποτʼ ὀρθάς, σχῆμα τὸ ὑπὸ τῶν τριῶν περιφερειῶν περιεχόμενον ἴσον ἐστὶ κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ ἀναστακεῖσα κάθετος.
## δ΄. 如果半圆的直径上任意取一点,自该直径的各分段向内画两个半圆,且自该点作垂直于直径并达圆周的直线,则由这三个圆周所围成的图形,等于以该垂线为直径的圆。
Ἔστω ἁμικύκλιον τὸ ΑΒΓ καὶ σαμεῖόν τι ἐπὶ διαμέτρου τᾶς ΑΓ τὸ △, καὶ ἀπὸ διαμέτρων τῶν Γ△, △Α ἁμικύκλια ἀναγεγράφθων ἐντός, ἀπὸ δὲ τοῦ △ σαμείου ἀνεστακέτω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΑΓ ἁ △Β φαμὶ δή, σχῆμα τὸ ὑπὸ τῶν τριῶν περιφερειῶν περιεχόμενον, τουτέστι τοῦ μείζονος ἁμικυκλίου καὶ τῶν δύο ἀναγραφέντων ἐντός, ὅπερ Et ἄρβηλος καλείσθω, κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ △Β, ἴσον ἐστίν.
设有半圆 ABΓ,其直径 AΓ 上有任意一点 Δ,自直径 ΓΔ, ΔA 向内画半圆,且自点 Δ 作 ΔB 垂直于 AΓ。 我断言,由这三个圆周围成的图形,即由较大的半圆和向内画的两个半圆所围成的图形(这被称为“鞋刀形”或“阿贝尔罗”),等于以 ΔB 为直径的圆。
Ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖαι αἱ △Α, △Β, △Γ ἑξῆς ἀνάλογόν ἐντι, ἐσσεῖται τὸ ὑπὸ τῶν Α△, △Γ τῷ ἀπὸ τᾶς Β△ ἴσον·
因为,既然直线 ΔA, ΔB, ΔΓ 连比例,所以 AΔ 与 ΔΓ 构成的矩形等于以 BΔ 为边的正方形。
κοινὸν ποτικείσθω τὸ ὑπὸ τῶν Α△, △Γ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν Α△, △Γ·
加上公共的以 AΔ, ΔΓ 构成的矩形,以及以 AΔ, ΔΓ 为边的正方形。
τὸ ἄρα ἀπὸ τᾶς ὅλας τετράγωνον, τουτέστι τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΓ, τοῖς ἀπὸ τῶν τμαμάτων τῶν ἀπὸ τῶν Α△, △Γ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς Β△ ἐστὶν ἴσον.
因此,整体(AΓ)上的正方形,等于分段 AΔ, ΔΓ 上的正方形与以 BΔ 为边的正方形的两倍之和。
Καὶ ἐπεὶ οἱ κύκλοι πρὸς ἀλλάλους ὡς τὰ ἀπὸ τᾶν διαμέτρων τετράγωνά ἐντι, ἐσσεῖται δὴ κύκλος, οὗ διάμετρος ἁ ΑΓ, δυσὶ κύκλοις, ὧν διάμετρος ἁ △Β, καὶ δυσὶ κύκλοις, ὧν διάμετροι αἱ Α△, △Γ, ἴσος, τουτέστιν ἁμικύκλιον τὸ ΑΓ ἴσον κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ △Β, καὶ δυσὶν ἁμικυκλίοις, ὧν διάμετροι αἱ Α△, △Γ·
又因为圆彼此之比等于其直径上的正方形之比,所以以 AΓ 为直径的圆,等于以 ΔB 为直径的两个圆,以及以 AΔ, ΔΓ 为直径的两个圆(之和);也就是说,半圆 AΓ 等于以 ΔB 为直径的圆,与以 AΔ, ΔΓ 为直径的两个半圆(之和)。
κοινὸν ἀφαιρήσθω ἁμικύκλια τὰ Α△, △Γ·
减去公共的半圆 AΔ, ΔΓ。
λοιπὸν ἄρα χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπὸ περιφερειῶν τᾶν ΑΓ, Α△, △Γ, ὅπερ ἄρβηλος καλεῖται, κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ △Β, ἐστὶν ἴσον·
因此,其余的由圆周 AΓ, AΔ, ΔΓ 围成的区域(这被称为阿贝尔罗),等于以 ΔB 为直径的圆。
δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.
故所求证者已毕。
§5## ε΄. Εἴ κα ἐν ἁμικυκλίῳ σαμεῖόν τι ἐπὶ τᾶς διαμέτρου ᾖ, καὶ γραφέωντι ἀπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς διαμέτρου δύο ἁμικύκλια ἐντός, ἀναστακῇ δὲ ἀπὸ τοῦ σαμείου εὐθεῖα τᾷ διαμέτρῳ ποτ᾿ ὀρθάς, καὶ δύο κύκλοι γραφέωντι ἐπʼ ἀμφότερα τᾶς ἀνεστακούσας ἐπιψαύοντες αὐτᾶς καὶ τῶν ἁμικυκλίων, οἱ γραφέντες κύκλοι ἐσσοῦνται ἀλλάλοις ἴσοι.
## ε΄. 如果半圆的直径上任意取一点,自该直径的各分段向内画两个半圆,且自该点作垂直于直径的直线,并在该垂线的两侧画两个圆,使其分别与该垂线及各半圆相切,则所画的两个圆彼此相等。
Ἔστω ἁμικύκλιον, οὗ διάμετρος ἁ ΑΒ, σαμεῖον δέ τι ἐπʼ αὐτᾶς τὸ Γ·
设有半圆,其直径为 AB,其上有任意一点 Γ。
ἀναγεγράφθω δὲ ἀπὸ τμαμάτων τῶν ΑΓ, ΓΒ ἁμικύκλια ἐντός, καὶ ἀπὸ τοῦ Γ σαμείου ἀνεστακέτω ποτʼ ὀρθὰς διαμέτρω τᾷ ΑΒ ἁ Γ△, γεγράφθων δὲ δύο κύκλοι ἐπʼ ἀμφότερα τᾶς ἀνεστακούσας εὐθείας ἐπιψαύοντες τᾶς τε ἀνεστακούσας καὶ τῶν ἁμικυκλίων·
自分段 AΓ, ΓB 向内画半圆,且自点 Γ 作 ΓΔ 垂直于直径 AB,并在垂线两侧画两个圆,使其既与该垂线相切,又与各半圆相切。
φαμὶ δή, οἱ γραφέντες κύκλοι ἴσοι ἀλλάλοις ἐντί.
我断言,所画的圆彼此相等。
Ἔστω γὰρ πρότερον κύκλος ὁ ἐπιψαύων τᾶς Γ△ κατὰ τὸ Ε σαμεῖον καὶ ἁμικυκλίου μὲν τοῦ ΑΓ κατὰ τὸ H, ἁμικυκλίου δὲ τοῦ ΑΒ κατὰ τὸ Ζ, ἄχθω δὲ διάμετρος τοῦ κύκλου ἁ ΘΕ·
因为,首先设有一个圆,在点 E 处与 ΓΔ 相切,在 H 处与半圆 AΓ 相切,在 Z 处与半圆 AB 相切,并设该圆的直径为 ΘE。
ἐπιζευχθεῖσαι δὴ αἱ ΑΘ, ΘΖ εὐθεῖαι ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας, ἐκβληθεῖσαι δὲ αἱ ΑΖ, ΓΕ εὐθεῖαι συμβαλέτωσαν κατὰ τὸ △ σαμεῖον ὁμοίως δὴ ἐπιζευχθεῖσαι αἱ ΖΕ, ΕΒ ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας, καὶ αἱ ΘΗ, ΗΓ, καὶ αἱ ΕΗ. ΗΑ, ἐκβεβλήσθω δὲ ἁ ΑΕ ἐπὶ τὸ Ι σαμεῖον, ἄχθω δὲ ἁ ΒΙ εὐθεῖα καὶ ἁ Ζ△.
因此,连结的直线 AΘ, ΘZ 将在同一直线上,并令延长的直线 AZ, ΓE 相交于点 Δ。 同样地,连结的 ZE, EB 将在同一直线上,且 ΘH, HΓ,以及 EH, HA 亦然。 令 AE 延长至点 I,并作直线 BI 与 ZΔ。
Ἐπεὶ οὖν αἱ Α△, ΑΒ εὐθεῖαί ἐντι καὶ ἀπὸ τοῦ △ σαμείου τᾷ ΑΒ ἆκται ποτʼ ὀρθὰς ἁ △Γ, καὶ ἀπὸ τοῦ Β ποτʼ ὀρθὰς τᾷ △Α ἁ ΒΖ τέμνουσα τὰν △Γ Bl, κατὰ τὸ Ε, εὐθεῖα δὲ ἁ ΑΕΙ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΒΙ ἐστίν, ἐσσοῦνται ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΒΙ, Ι△ ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας, ὡς παῤ ἡμῶν ἐν τοῖς Περὶ ὀρθογωνίων τριγώνων δέδεικται Καὶ ἐπεὶ εὐθεῖα ἁ Β△ παρὰ τὰν ΓΗ ἐστίν, τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ἁ Α△ ποτὶ τὰν △Θ, ὃν ἔχει ἁ ΑΓ ποτὶ τὰν ΘΕ, τουτέστιν ἁ ΑΒ ποτὶ τὰν ΒΓ τὸ ἄρα ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΓΒ τῷ ὑπὸ τᾶν ΑΒ, ΘΕ ἐστὶν ἴσον·
既然 AΔ, AB 是直线,且自点 Δ 已作 ΔΓ 垂直于 AB,并自 B 作 BZ 垂直于 ΔA,在 E 处切断 ΔΓ(Bl),且直线 AEI 垂直于 BI,因此直线 BI, IΔ 将在同一直线上,如我们在《论直角三角形》中所证明的那样。 又因为直线 BΔ 平行于 ΓH,所以 AΔ 对 ΔΘ 的比等于 AΓ 对 ΘE 的比,即等于 AB 对 BΓ 的比。 因此,由 AΓ, ΓB 围成的矩形等于由 AB, ΘE 围成的矩形。
ὅμοίως δὴ δείξομες ὅτι ἐν κύκλῳ τῷ ΛΜΝ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΓΒ τῷ ὑπὸ ΑΒ καὶ τᾶς διαμέτρου τοῦ ΛΜΝ κύκλου ἴσον ἐστίν·
同理,我们将证明,在圆 ΛΜΝ 中,由 AΓ, ΓB 围成的矩形等于由 AB 与圆 ΛΜΝ 的直径围成的矩形。
αἱ διάμετροι ἄρα κύκλων τῶν ἴσαι ἐντί, τουτέστιν οἱ δύο κύκλοι ἴσοι ἐντί·
所以,这些圆的直径相等,即这两个圆相等。
δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.
故所求证者已毕。

词汇与语法注释

  1. p.140ὅπερ Et ἄρβηλος καλείσθω — 希腊语文本中的“Et”很可能是抄本传承过程中混入的拉丁语连词“et”(以及),或者是近代印刷中的排版错误。
  2. p.140τὸ ὑπὸ τῶν Α△, △Γ — 希腊数学中的标准表达,表示以线段 AΔ 与 ΔΓ 为相邻两边所构成的矩形面积(即积)。
  3. p.143Bl — “Bl”很可能是抄本损坏或印刷错误。由于语境上与“κατὰ τὸ Ε”(在点 E 处)相连,在理解时予以忽略。
  4. p.143ὡς παῤ ἡμῶν ἐν τοῖς Περὶ ὀρθογωνίων τριγώνων δέδεικται — 作者在此提及了他本人的著作《论直角三角形》(现已轶失)。这一提及被认为是将该论著归入阿基米德著作体系的重要证据之一。
  5. p.143τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ... ὅν — 希腊数学中表示比例关系的句式:“……与……拥有相同的比”。

引用这一段

阿基米德, 引理集 §4-5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg0552.tlg011.humanitext-grc1:4-5

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。