Humanitext Reader

柏拉图 · 蒂迈欧篇 §87-88

灵魂疾病的起因与身心平衡的调养

第 39 段,共 41 段 · 希腊语

内容简介

提迈欧指出灵魂的疾病源于身体的失调以及不良的教育与政体,并强调必须在智力活动与体育锻炼之间保持对称与平衡,以维护心身的和谐与健康。

§87ΤΙ. ὅτου γὰρ ἂν ἢ τῶν ὀξέων καὶ τῶν ἁλυκῶν φλεγμάτων καὶ ὅσοι πικροὶ καὶ χολώδεις χυμοὶ κατὰ τὸ σῶμα πλανηθέντες ἔξω μὲν μὴ λάβωσιν ἀναπνοήν, ἐντὸς δὲ εἱλλόμενοι τὴν ἀφʼ αὑτῶν ἀτμίδα τῇ τῆς ψυχῆς φορᾷ συμμείξαντες ἀνακερασθῶσι, παντοδαπὰ νοσήματα ψυχῆς ἐμποιοῦσι μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ἐλάττω καὶ πλείω, πρός τε τοὺς τρεῖς τόπους ἐνεχθέντα τῆς ψυχῆς, πρὸς ὃν ἂν ἕκαστʼ αὐτῶν προσπίπτῃ, ποικίλλει μὲν εἴδη δυσκολίας καὶ δυσθυμίας παντοδαπά, ποικίλλει δὲ θρασύτητός τε καὶ δειλίας, ἔτι δὲ λήθης ἅμα καὶ δυσμαθίας.
提:因为,无论酸性或咸性的粘液,以及所有如此痛苦和胆汁质的液汁在体内游走,却未能在体外获得宣泄,而是被封闭在内部,将其自身产生的蒸汽与灵魂的运动混杂融合,便会产生各种程度不同、范围各异的灵魂疾病。 它们被带往灵魂的三个部位,根据各人碰巧撞击到的部位,产生各种各样、形态各异的忧郁与沮丧,也产生鲁莽与懦弱,此外还同时产生遗忘与愚钝。
πρὸς δὲ τούτοις, ὅταν οὕτως κακῶς παγέντων πολιτεῖαι κακαὶ καὶ λόγοι κατὰ πόλεις ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ λεχθῶσιν, ἔτι δὲ μαθήματα μηδαμῇ τούτων ἰατικὰ ἐκ νέων μανθάνηται, ταύτῃ κακοὶ πάντες οἱ κακοὶ διὰ δύο ἀκουσιώτατα γιγνόμεθα·
除了这些之外,当在这样恶劣体质下形成的不良城邦政体,以及在各城邦私下或公开发表的坏言论盛行,加之人们从小就完全不学习任何能够医治这些病症的学问时,我们就这样通过两个最不情愿的原因而使所有坏人成为坏人。
ὧν αἰτιατέον μὲν τοὺς φυτεύοντας ἀεὶ τῶν φυτευομένων μᾶλλον καὶ τοὺς τρέφοντας τῶν τρεφομένων, προθυμητέον μήν, ὅπῃ τις δύναται, καὶ διὰ τροφῆς καὶ διʼ ἐπιτηδευμάτων μαθημάτων τε φυγεῖν μὲν κακίαν, τοὐναντίον δὲ ἑλεῖν.
对此,我们应当始终责怪栽种者多于被栽种者,责怪养育者多于被养育者;然而,人们必须尽其所能,通过抚育、习惯和学问,来逃避恶德,反之选择美德。
ταῦτα μὲν οὖν δὴ τρόπος ἄλλος λόγων.
这些确实属于另一种论述。
τὸ δὲ τούτων ἀντίστροφον αὖ, τὸ περὶ τὰς τῶν σωμάτων καὶ διανοήσεων θεραπείας αἷς αἰτίαις σῴζεται, πάλιν εἰκὸς καὶ πρέπον ἀνταποδοῦναι· δικαιότερον γὰρ τῶν ἀγαθῶν πέρι μᾶλλον ἢ τῶν κακῶν ἴσχειν λόγον.
然而,与此相反的,关于身体和思想的治疗,即它们因何种原因得以保存,再次予以回报式的论述则是合理且合宜的;因为对善的论述显然比对恶的论述更公正。
πᾶν δὴ τὸ ἀγαθὸν καλόν, τὸ δὲ καλὸν οὐκ ἄμετρον·
所有善的东西都是美的,美的东西并非无节制。
καὶ ζῷον οὖν τὸ τοιοῦτον ἐσόμενον σύμμετρον θετέον.
因此,要成为这样的活物,必须假定它是相称的。
συμμετριῶν δὲ τὰ μὲν σμικρὰ διαισθανόμενοι συλλογιζόμεθα, τὰ δὲ κυριώτατα καὶ μέγιστα ἀλογίστως ἔχομεν.
我们能够感知并推论出微小的相称,但对于最重要和最大的相称我们却毫无思虑。
πρὸς γὰρ ὑγιείας καὶ νόσους ἀρετάς τε καὶ κακίας οὐδεμία συμμετρία καὶ ἀμετρία μείζων ἢ ψυχῆς αὐτῆς πρὸς σῶμα αὐτό·
因为对于健康与疾病、美德与恶德来说,没有任何相称或不相称比灵魂自身与身体自身的相称更大的了。
ὧν οὐδὲν σκοποῦμεν οὐδʼ ἐννοοῦμεν, ὅτι ψυχὴν ἰσχυρὰν καὶ πάντῃ μεγάλην ἀσθενέστερον καὶ ἔλαττον εἶδος ὅταν ὀχῇ, καὶ ὅταν αὖ τοὐναντίον συμπαγῆτον τούτω, οὐ καλὸν ὅλον τὸ ζῷον—ἀσύμμετρον γὰρ ταῖς μεγίσταις συμμετρίαις—τὸ δὲ ἐναντίως ἔχον πάντων θεαμάτων τῷ δυναμένῳ καθορᾶν κάλλιστον καὶ ἐρασμιώτατον.
对于这些,我们完全没有观察和思考:当一个更弱和更小的形态承载着一个强壮且全面的伟大灵魂时,或者相反这两者结合时,整个活物并不美——因为它在最大的相称上是不相称的——而相反的状态,对于能够看清的人来说,是所有奇观中最美妙、最可爱的。
οἷον οὖν ὑπερσκελὲς ἢ καί τινα ἑτέραν ὑπέρεξιν ἄμετρον ἑαυτῷ τι σῶμα ὂν ἅμα μὲν αἰσχρόν, ἅμα δʼ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν πόνων πολλοὺς μὲν κόπους, πολλὰ δὲ σπάσματα καὶ διὰ τὴν παραφορότητα πτώματα παρέχον μυρίων κακῶν αἴτιον ἑαυτῷ,
例如,一个因腿过长或有其他某种不相称的过度而失调的身体,不仅丑陋,而且在共同劳作时,会带来许多疲劳、许多痉挛,并因其不稳而跌倒,从而给自己带来无数的灾祸。
§88ΤΙ. ταὐτὸν δὴ διανοητέον καὶ περὶ τοῦ συναμφοτέρου, ζῷον ὃ καλοῦμεν, ὡς ὅταν τε ἐν αὐτῷ ψυχὴ κρείττων οὖσα σώματος περιθύμως ἴσχῃ, διασείουσα πᾶν αὐτὸ ἔνδοθεν νόσων ἐμπίμπλησι, καὶ ὅταν εἴς τινας μαθήσεις καὶ ζητήσεις συντόνως ἴῃ, κατατήκει, διδαχάς τʼ αὖ καὶ μάχας ἐν λόγοις ποιουμένη δημοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ διʼ ἐρίδων καὶ φιλονικίας γιγνομένων διάπυρον αὐτὸ ποιοῦσα σαλεύει, καὶ ῥεύματα ἐπάγουσα, τῶν λεγομένων ἰατρῶν ἀπατῶσα τοὺς πλείστους, τἀναίται αἰτιᾶσθαι ποιεῖ·
提:对于这两者的结合体,即我们所称的“活物”,也必须这样思考:当在其中,灵魂强于身体而处于极度亢奋的状态时,就会从内部摇晃整个身体,使其充满疾病;当她专注地致力于某种学问和探究时,就会使身体消瘦;再次,当她在公私场合,通过因争斗和虚荣而产生的言词进行说教和辩论时,就会使身体发热而动摇,并引发卡他,从而欺骗了大多数所谓的医生,使其归咎于错误的原因。
σῶμά τε ὅταν αὖ μέγα καὶ ὑπέρψυχον σμικρᾷ συμφυὲς ἀσθενεῖ τε διανοίᾳ γένηται, διττῶν ἐπιθυμιῶν οὐσῶν φύσει κατʼ ἀνθρώπους, διὰ σῶμα μὲν τροφῆς, διὰ δὲ τὸ θειότατον τῶν ἐν ἡμῖν φρονήσεως, αἱ τοῦ κρείττονος κινήσεις κρατοῦσαι καὶ τὸ μὲν σφέτερον αὔξουσαι, τὸ δὲ τῆς ψυχῆς κωφὸν καὶ δυσμαθὲς ἀμνῆμόν τε ποιοῦσαι, τὴν μεγίστην νόσον ἀμαθίαν ἐναπεργάζονται.
相反,当一个庞大且压倒灵魂的身体与微小而虚弱的理智结合时,由于人类天生有两种欲望,因身体而产生的对食物的欲望,以及因我们之中最神圣部分而产生的对智慧的欲望,更强的一方的运动便会主导并增加其自身的力量,使灵魂的运动变得迟钝、难学和健忘,从而在内部产生最大的疾病——无知。
μία δὴ σωτηρία πρὸς ἄμφω, μήτε τὴν ψυχὴν ἄνευ σώματος κινεῖν μήτε σῶμα ἄνευ ψυχῆς, ἵνα ἀμυνομένω γίγνησθον ἰσορρόπω καὶ ὑγιῆ.
对于这两者,唯一的救赎就是:既不要离开身体去活动灵魂,也不要离开灵魂去活动身体,以便使两者在相互对抗中保持平衡与健康。
τὸν δὴ μαθηματικὸν ἤ τινα ἄλλην σφόδρα μελέτην διανοίᾳ κατεργαζόμενον καὶ τὴν τοῦ σώματος ἀποδοτέον κίνησιν, γυμναστικῇ προσομιλοῦντα, τόν τε αὖ σῶμα ἐπιμελῶς πλάττοντα τὰς τῆς ψυχῆς ἀνταποδοτέον κινήσεις, μουσικῇ καὶ πάσῃ φιλοσοφίᾳ προσχρώμενον, εἰ μέλλει δικαίως τις ἅμα μὲν καλός, ἅμα δὲ ἀγαθὸς ὀρθῶς κεκλῆσθαι.
因此,用理智进行数学或任何其他强烈研究的人,也必须通过从事体育锻炼来回报身体的运动;同样,精心塑造身体的人,也必须通过运用文艺和一切哲学来回报灵魂的运动,如果一个人想要真正且正确地被称为“美且善”的话。
κατὰ δὲ ταὐτὰ ταῦτα καὶ τὰ μέρη θεραπευτέον, τὸ τοῦ παντὸς ἀπομιμούμενον εἶδος.
而且必须按照这些同样的原则来治疗各个部分,模仿宇宙的形态。
τοῦ γὰρ σώματος ὑπὸ τῶν εἰσιόντων καομένου τε ἐντὸς καὶ ψυχομένου, καὶ πάλιν ὑπὸ τῶν ἔξωθεν ξηραινομένου καὶ ὑγραινομένου καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα πάσχοντος ὑπʼ ἀμφοτέρων τῶν κινήσεων, ὅταν μέν τις ἡσυχίαν ἄγον τὸ σῶμα παραδιδῷ ταῖς κινήσεσι, κρατηθὲν διώλετο, ἐὰν δὲ ἥν τε τροφὸν καὶ τιθήνην τοῦ παντὸς προσείπομεν μιμῆταί τις, καὶ τὸ σῶμα μάλιστα μὲν μηδέποτε ἡσυχίαν ἄγειν ἐᾷ, κινῇ δὲ καὶ σεισμοὺς ἀεί τινας ἐμποιῶν αὐτῷ διὰ παντὸς τὰς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς ἀμύνηται κατὰ φύσιν κινήσεις, καὶ μετρίως σείων τά τε περὶ τὸ σῶμα πλανώμενα παθήματα καὶ μέρη κατὰ συγγενείας εἰς τάξιν κατακοσμῇ πρὸς ἄλληλα, κατὰ τὸν πρόσθεν λόγον ὃν περὶ τοῦ παντὸς ἐλέγομεν, οὐκ ἐχθρὸν παρʼ ἐχθρὸν τιθέμενον ἐάσει πολέμους ἐντίκτειν τῷ σώματι καὶ νόσους, ἀλλὰ φίλον παρὰ φίλον τεθὲν ὑγίειαν ἀπεργαζόμενον παρέξει.
因为身体既然在内部被引入的东西加热和冷却,又在外部被干燥和湿润,并且因这两种运动而遭受随之而来的影响,所以当有人让身体处于静止状态并任由这些运动支配时,身体就会被制服而灭亡。 但如果有人模仿我们称之为宇宙的养育者和乳母的东西,并且最重要的是,绝不让身体保持静止,而是不断运动并总是通过产生某种震动来全面抵御自然内部和外部的运动,并通过适度摇晃,将身体周围游荡的受动状态和部分按照亲缘关系整理成相互间的秩序,正如我们以前关于宇宙所说的论述那样,他将不会允许敌对的东西放在敌对的东西旁边在体内滋生战争和疾病,而是通过将友好的东西放在友好的东西旁边来产生健康并提供它。

词汇与语法注释

  1. 87aὅτου γὰρ ἂν — ὅτου 是不定关系代词 ὅστις 的单数属格形式(等同于 οὗτινος),与 ἂν 及虚拟式动词(λάβωσιν 与 ἀνακερασθῶσι)连用,引导一个条件性关系从句。该属格在此用作所有格或关联属格,修饰那些体液在其体内游走并最终受到影响的人的身体。
  2. 87bὧν αἰτιατέον — 这是动形容词 αἰτιατέον(源自 αἰτιάομαι)的无人称句构。在无人称动形容词句中,动作的承受目标(应受谴责者)用宾格表示(τοὺς φυτεύοντας 与 τοὺς τρέφοντας)。而 τῶν φυτευομένων 与 τῶν τρεφομένων 则是跟在比较级 μᾶλλον 后面的比较属格。
  3. 87dὅτι ψυχὴν ἰσχυρὰν καὶ πάντῃ μεγάλην ἀσθενέστερον καὶ ἔλαττον εἶδος ὅταν ὀχῇ — 在此 ὅτι 从句中,主语是中性名词短语 ἀσθενέστερον καὶ ἔλαττον εἶδος(较弱且较小的形态,即身体),而宾语是宾格短语 ψυχὴν ἰσχυρὰν καὶ πάντῃ μεγάλην(强壮且全面的伟大灵魂)。由于宾语被置于句首,语序发生了倒装(hyperbaton),阅读时需注意避免混淆动词 ὀχῇ(承载、搭载)的主语和宾语。
  4. 88bἵνα ἀμυνομένω γίγνησθον ἰσορρόπω — 此处系统性地使用了双数形式来指代灵魂与身体这两者。包括中动因动双数分词 ἀμυνομένω(相互防卫/抵抗)、双数动词 γίγνησθον 以及双数形容词 ἰσορρόπω。这强调了两者在相互制约和支持中达到平衡的状态。

引用这一段

柏拉图, 蒂迈欧篇 §87-88. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg031.humanitext-grc2:87-88

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。