§1.86.1οἱ δὲ Πέρσαι τάς τε δὴ Σάρδις ἔσχον καὶ αὐτὸν Κροῖσον ἐζώγρησαν, ἄρξαντα ἔτεα τεσσερεσκαίδεκα καὶ τεσσερεσκαίδεκα ἡμέρας πολιορκηθέντα, κατὰ τὸ χρηστήριόν τε καταπαύσαντα τὴν ἑωυτοῦ μεγάλην ἀρχήν.
波斯人攻占了萨尔迪斯,并活捉了克罗伊斯本人。 他统治了十四年,在被围困了十四天后,正如神谕所言,终结了自己的大帝国。
λαβόντες δὲ αὐτὸν οἱ Πέρσαι ἤγαγον παρὰ Κῦρον.
波斯人抓住他后,将他带到了居鲁士面前。
§1.86.2ὁ δὲ συννήσας πυρὴν μεγάλην ἀνεβίβασε ἐπʼ αὐτὴν τὸν Κροῖσόν τε ἐν πέδῃσι δεδεμένον καὶ δὶς ἑπτὰ Λυδῶν παρʼ αὐτὸν παῖδας, ἐν νόῳ ἔχων εἴτε δὴ ἀκροθίνια ταῦτα καταγιεῖν θεῶν ὅτεῳ δή, εἴτε καὶ εὐχὴν ἐπιτελέσαι θέλων, εἴτε καὶ πυθόμενος τὸν Κροῖσον εἶναι θεοσεβέα τοῦδε εἵνεκεν ἀνεβίβασε ἐπὶ τὴν πυρήν, βουλόμενος εἰδέναι εἴ τίς μιν δαιμόνων ῥύσεται τοῦ μὴ ζῶντα κατακαυθῆναι.
居鲁士堆起一个巨大的柴堆,让戴着脚镣的克罗伊斯和身旁的十四名吕底亚少年一起登上去,他心里或是打算把这些人作为初熟之物献祭给某个神明,或是想要履行某个誓愿,又或是因为听说克罗伊斯是个敬神之人,为了这个缘故才让他登上柴堆,想要看看是否有神明会拯救他,免于被活活烧死。
§1.86.3τὸν μὲν δὴ ποιέειν ταῦτα· τῷ δὲ Κροίσῳ ἑστεῶτι ἐπὶ τῆς πυρῆς ἐσελθεῖν, καίπερ ἐν κακῷ ἐόντι τοσούτῳ, τὸ τοῦ Σόλωνος ὥς οἱ εἴη σὺν θεῷ εἰρημένον, τὸ μηδένα εἶναι τῶν ζωόντων ὄλβιον.
居鲁士确实在做着这些事;而在柴堆上站着的克罗伊斯,尽管身陷如此巨大的灾难中,却想起了梭伦那句蒙神启示般说出的话——“活着的人没有一个是幸福的”。
ὡς δὲ ἄρα μιν προσστῆναι τοῦτο, ἀνενεικάμενόν τε καὶ ἀναστενάξαντα ἐκ πολλῆς ἡσυχίης ἐς τρὶς ὀνομάσαι
Σόλων.
当他想到这一点时,在长久的沉默之后,他深吸了一口气,发出一声叹息,连呼了三次:梭伦!
§1.86.4καὶ τὸν Κῦρον ἀκούσαντα κελεῦσαι τοὺς ἑρμηνέας ἐπειρέσθαι τὸν Κροῖσον τίνα τοῦτον ἐπικαλέοιτο, καὶ τοὺς προσελθόντας ἐπειρωτᾶν·
居鲁士听到了,便命令译员去问克罗伊斯,他正在呼唤的是谁。
Κροῖσον δὲ τέως μὲν σιγὴν ἔχειν εἰρωτώμενον, μετὰ δὲ ὡς ἠναγκάζετο, εἰπεῖν
τὸν ἂν ἐγὼ πᾶσι τυράννοισι προετίμησα μεγάλων χρημάτων ἐς λόγους ἐλθεῖν.
译员们走上前去询问,被问及的克罗伊斯起初保持沉默,但后来在被迫无奈之下,他说道: “那是一个我宁愿用无数财富去换取、让世上所有僭主都能与之交谈的人。
ὡς δέ σφι ἄσημα ἔφραζε, πάλιν ἐπειρώτων τὰ λεγόμενα.
” 由于他们听不懂他的话,便再次追问他说的是什么意思。
§1.86.5λιπαρεόντων δὲ αὐτῶν καὶ ὄχλον παρεχόντων, ἔλεγε δὴ ὡς ἦλθε ἀρχὴν ὁ Σόλων ἐὼν Ἀθηναῖος, καὶ θεησάμενος πάντα τὸν ἑωυτοῦ ὄλβον ἀποφλαυρίσειε οἷα δὴ εἶπας, ὥς τε αὐτῷ πάντα ἀποβεβήκοι τῇ περ ἐκεῖνος εἶπε, οὐδέν τι μᾶλλον ἐς ἑωυτὸν λέγων ἢ οὐκ ἐς ἅπαν τὸ ἀνθρώπινον καὶ μάλιστα τοὺς παρὰ σφίσι αὐτοῖσι ὀλβίους δοκέοντας εἶναι.
在他们执意追问并多番纠缠之下,他便讲述了当初身为雅典人的梭伦如何前来,在目睹了他所有的繁荣之后却用那些话加以轻视,以及一切是如何正如梭伦所说的那样发生在他身上;而且梭伦所说的话不仅针对他,更是针对全人类,尤其是那些自以为幸福的人。
τὸν μὲν Κροῖσον ταῦτα ἀπηγέεσθαι, τῆς δὲ πυρῆς ἤδη ἁμμένης καίεσθαι τὰ περιέσχατα.
当克罗伊斯讲述这些时,柴堆已经点燃,外围已经烧了起来。
§1.86.6καὶ τὸν Κῦρον ἀκούσαντα τῶν ἑρμηνέων τὰ Κροῖσος εἶπε, μεταγνόντα τε καὶ ἐννώσαντα ὅτι καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος ἐὼν ἄλλον ἄνθρωπον, γενόμενον ἑωυτοῦ εὐδαιμονίῃ οὐκ ἐλάσσω, ζῶντα πυρὶ διδοίη, πρός τε τούτοισι δείσαντα τὴν τίσιν καὶ ἐπιλεξάμενον ὡς οὐδὲν εἴη τῶν ἐν ἀνθρώποισι ἀσφαλέως ἔχον, κελεύειν σβεννύναι τὴν ταχίστην τὸ καιόμενον πῦρ καὶ καταβιβάζειν Κροῖσόν τε καὶ τοὺς μετὰ Κροίσου.
居鲁士从译员那里听到了克罗伊斯所说的话,便改变了主意,他意识到自己也同样是个凡人,却要把另一个在幸福上曾不亚于自己的凡人活活烧死。 此外,由于害怕神罚,并考虑到人世间的事情没有什么是绝对稳固的,他命令立刻扑灭正在燃烧的烈火,把克罗伊斯和跟他在一起的人放下来。
καὶ τοὺς πειρωμένους οὐ δύνασθαι ἔτι τοῦ πυρὸς ἐπικρατῆσαι.
然而,那些试图灭火的人却已无法控制火势了。