§18εἰ δὴ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα συνεχῶς τις σκοποῖ καὶ ἀναλαμβάνοι, παύσαιτʼ ἂν ἴσως ἡδόμενος τῷ φλυαρεῖν.
如果有人不断地思考并领会这些及此类事情,他或许就会停止以闲聊为乐。
ἐμὲ δὲ κἀκεῖνος ὁ οἰκέτης εὖ μάλα δυσωπεῖ, τὸ προσέχειν τῷ λόγῳ καὶ κρατεῖν προαιρέσεως ἡλίκον ἐστὶν ἐνθυμούμενον.
而那个奴隶的例子也让我大为羞愧,这让我想到,注意言语并控制自己的意志是多么重大的一件事。
Πούπιος Πείσων ὁ ῥήτωρ μὴ βουλόμενος ἐνοχλεῖσθαι προσέταξε τοῖς οἰκέταις πρὸς τὰ ἐρωτώμενα λαλεῖν καὶ μηδὲν πλέον.
辩论家普皮乌斯·皮索不愿受到打扰,便命令奴隶们只针对所问之事回答,绝不多说。
εἶτα Κλώδιον ἄρχοντα δεξιώσασθαι βουλόμενος ἐκέλευσε κληθῆναι, καὶ παρεσκευάσατο λαμπρὰν ὡς εἰκὸς ἑστίασιν.
随后,他想款待执政官克洛狄乌斯,便派人去邀请,并如预料中那样准备了丰盛的宴席。
ἐνστάσης δὲ τῆς ὥρας, οἱ μὲν ἄλλοι παρῆσαν ὁ δὲ Κλώδιος;
时刻已到,其他人都已临席,但克洛狄乌斯呢?
προσεδοκᾶτο· καὶ πολλάκις ἔπεμψε τὸν εἰωθότα καλεῖν οἰκέτην, ἐποψόμενον εἰ πρόσεισιν.
大家都在等待他;皮索多次派那个习惯于召集客人的奴隶前去,看看他是否正在走来。
ὡς δʼ ἦν ἑσπέρα καὶ ἀπέγνωστο
τί δʼ;
到了黄昏,已经不抱希望时,他对奴隶说:“怎么回事?
ἔφη πρὸς τὸν οἰκέτην
ἐκάλεσας αὐτόν;
你邀请他了吗?
ἔγωγʼ
εἶπε.
”“邀请了,”奴隶说。
διὰ οὖν οὐκ ἀφῖκται;
“那他为什么没来?
κἀκεῖνος
ὅτι ἠρνήσατο.
” 奴隶回答:“因为他拒绝了。
πῶς οὖν οὐκ εὐθὺς ἔφρασας;
”“那你为什么不立刻告诉我呢?
ὅτι τοῦτὸ μʼ οὐκ ἠρώτησας.
”“因为您没有问我这个。
οὕτω μὲν Ῥωμαϊκὸς οἰκέτης, ὁ δʼ Ἀττικὸς ἐρεῖ τῷ δεσπότῃ σκάπτων
"ἐφʼ οἷς γεγόνασιν αἱ διαλύσεις.
”这便是罗马的奴隶,而雅典的奴隶则会在挖地时对主人说:“这是在达成和解的条件之下。
"
οὕτω μέγα πρὸς πάνθʼ ὁ ἐθισμός ἐστι, καὶ περὶ τούτου γʼ ἤδη λέγωμεν.
”习惯在万事中都具有如此巨大的力量,现在我们就来谈谈这个吧。
§19οὐ γὰρ ἔστιν ὡς χαλινῶν ἐφαψαμένους ἐπισχεῖν τὸν ἀδολέσχην, ἀλλʼ ἔθει δεῖ κρατῆσαι τοῦ νοσήματος.
因为我们无法像勒住缰绳那样制止多嘴者,而必须通过习惯来克服这种病症。
πρῶτον μὲν οὖν ἐν ταῖς τῶν πέλας ἐρωτήσεσι σαυτὸν ἔθιζε σιωπᾶν, μέχρι οὗ πάντες ἀπείπωνται τὴν ἀπόκρισιν· "οὐ γάρ τι βουλῆς ταὐτὸ καὶ δρόμου τέλος"
ὥς φησι Σοφοκλῆς, οὐδέ γε φωνῆς καὶ ἀποκρίσεως ἀλλʼ ἐκεῖ μὲν ἡ νίκη τοῦ φθάσαντός ἐστιν, ἐνταῦθα δέ, ἐὰν μὲν ἱκανῶς ἕτερος ἀποκρίνηται, καλῶς ἔχει; συνεπαινέσαντα καὶ συνεπιφήσαντα δόξαν εὐμενοῦς ἀνθρώπου λαβεῖν· ἐὰν δὲ μή, τότε καὶ διδάξαι τὸ ἠγνοημένον καὶ ἀναπληρῶσαι τὸ ἐλλεῖπον, ἀνεπίφθονον καὶ οὐκ ἄκαιρόν ἐστι;
首先,在别人的提问中,要习惯于保持沉默,直到所有人都放弃回答;正如索福克勒斯所说,“因为谋划与奔跑的终点并不相同”,声音与回答的终点也同样不同;在奔跑中胜利属于领先者,但在对话中,如果别人回答得足够好,那就很好了,通过赞同和首肯,可以获得友善之人的声誉;如果不然,届时再去指明未明之处、补充不足之处,既不会招致嫉恨,也非不合时宜。
. μάλιστα δὲ φυλάττωμεν ἑαυτούς, ὅπως μὴ ἑτέρου τινὸς ἐρωτηθέντος αὐτοὶ προλαμβάνωμεν ὑποφθάνοντες τὴν ἀπόκρισιν.
我们尤其要防备自己,免得在别人被问及的时候,我们自己抢先夺去回答。
ἴσως μὲν γὰρ οὐδʼ ἄλλο τι καλῶς ἔχον ἐστίν, αἰτηθέντος ἑτέρου, παρωσαμένους ἐκεῖνον αὐτοὺς; ἐπαγγέλλεσθαι· δόξομεν γὰρ ἅμα καὶ τοῦτον ὡς παρασχεῖν ὃ αἰτεῖται μὴ δυνάμενον, κἀκεῖνον ὡς αἰτεῖν παρʼ ὧν δύναται λαβεῖν οὐκ ἐπιστάμενον, ὀνειδίζειν μάλιστα δʼ ὕβριν φέρει περὶ τὰς ἀποκρίσεις ἡ τοιαύτη προπέτεια καὶ θρασύτης·
因为也许在任何其他事情上,当别人被请求时,推开那人而自我推荐,都不是一件体面的事;因为我们似乎同时在责备前者无法提供被要求的东西,又在责备后者不知道向能给予他的人请求;特别是,这种在回答中的急躁和厚加无礼会带来冒犯;因为那个抢在被问者之前回答的人暗中表明:“要他何用?
συνεμφαίνει γὰρ ὁ φθάνων ἐν τῷ ἀποκρίνασθαι τὸν ἐρωτώμενον τὸ
τί τούτου δέῃ;
”以及“他懂什么?
καὶ
ʽτί οὗτος οἶδε;
有我在场,关于这些事不需要问别人。
κἀμοῦ παρόντος, περὶ τούτων οὐδένα δεῖ ἄλλον ἐρωτᾶν
καίτοι πολλάκις τινὰς ἐρωτῶμεν οὐ τοῦ λόγου δεόμενοι, φωνὴν δέ τινα καὶ φιλοφροσύνην ἐκκαλούμενοι παρʼ αὐτῶν, καὶ προαγαγεῖν εἰς ὁμιλίαν ἐθέλοντες, ὡς Σωκράτης Θεαίτητον καὶ Χαρμίδην.
”然而,我们常常向某些人发问,并非因为需要言语,而是为了引出他们的一些声音和好意,并希望引导他们进行交谈,正如苏格拉底对待泰阿泰德和卡尔米德那样。
ὅμοιον οὖν τῷ τὸν ὑφʼ ἑτέρου βουλόμενον φιληθῆναι προδραμόντα φιλεῖν αὐτὸν ἢ τὸν ἑτέρῳ προσβλέποντα μεταστρέφειν εἰς ἑαυτὸν τὸ προλαμβάνειν τὰς ἀποκρίσεις καὶ τὰ ὦτα μετάγειν, καὶ τὴν διάνοιαν ἕλκειν καὶ ἀποστρέφειν πρὸς ἑαυτόν· ὅπου, κἂν ἀπείπηται τὸν λόγον ὁ αἰτηθείς, ἐπισχόντα καλῶς ἔχει καὶ πρὸς τὸ βουλόμενον τοῦ ἐρωτῶντος ἁρμοσάμενον ὡς ἐπὶ κλῆσιν ἀλλοτρίαν τὴν ἀπόκρισιν, αἰδημόνως καὶ κοσμίως ἀπαντᾶν, καὶ γὰρ οἱ μὲν ἐρωτηθέντες, ἂν σφαλῶσιν ἐν τῷ ἀποκρίνεσθαι, συγγνώμης δικαίας τυγχάνουσιν· ὁ δʼ αὐθαιρέτως ὑφιστάμενος καὶ προλαμβάνων τὸν λόγον ἀηδὴς μέν ἐστι καὶ κατορθῶν, διαμαρτάνων δὲ παντάπασιν ἐπίχαρτος γίγνεται καὶ καταγέλαστος.
因此,抢先回答、将耳朵引向自己、把心思拉向并转回自己,就如同抢先跑去亲吻一个渴望被他人亲吻的人,或者把一个正看着他人的人转向自己一样;在那种情况下,即使被问者拒绝了发言,保持克制也是很好的,并且应顺应提问者的心愿,如同应对他人的邀请一样,谦逊而端庄地提供解答;因为被问到的人如果回答出错,会得到公正的谅解;但那自愿承担并抢先发言的人,即使回答正确也令人不快,而一旦失误,则完全会成为他人的笑柄和嘲弄的对象。