Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 見世物について §5-6

競技の起源と偶像崇拝への奉仕

4 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

著者は異教の文献をもとにローマの見世物(競技)の起源がエトルリアやリベラリア祭、コンスアリア祭などの偶像崇拝にあることを歴史的に証明し、現代の競技の名称や種類(神聖なるものと葬礼のもの)もすべて同じ偶像崇拝という悪魔の霊への奉仕に帰着すると主張する。

§5De originibus quidem ut secretioribus et ignotis penes plures nostrorum † artis nec aliunde inuestigandum fuit quam de instrumentis ethnicalium litterarum.
その起源については、実際、私たちの人の大半にとって、より隠され、知られていないものであるため、異教徒の文献という手段のほかに探求の道はなかったのである。
extaut auctores multi, qui super ista re commentarios ediderunt.
この件について論考を公表した多くの著作家が存在している。
ab his ludorum origo sic traditur: Lydos ex Asia transuenas in Etruria consedisse Timaeus refert duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione.
彼らによれば、競技(ルディ)の起源は次のように伝えられている。 ティマイオスが伝えるところでは、アジアからの移住者であるリュディア人たちが、王位をめぐる争いにおいて兄弟に地位を譲ったテュレノスに率いられて、エトルリアに定住した。
igitur in Etruria inter ceteros ritus supers titionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituunt.
そこで彼らはエトルリアにおいて、自分たちの迷信の他の様々な儀礼に混じって、宗教の名のもとに見世物をも創設したのである。
inde Romani arcessitos artifices mutuantur, tempus, enuntiationem, ut ludii a Lydis uocarentur.
そこからローマ人は、招き入れた芸人たちや、その開催時期、名称を借用した。 こうして、芸人(ルディイ)はリュディア人(リュディ)にちなんで呼ばれるようになったのである。
sed etsi Varro ludios a ludo id est a lusu interpretatur, sicut et Lupercos ludios appellabant quod ludendo discurrant tamen eum lusum iuuenum et die,. bus festis et templis et religionibus reputat.
しかし、たとえウァロが芸人を「競技(ルドゥス)」すなわち「遊び(ルスス)」から解釈し、ルペルクス祭の仕え手たちも、遊び戯れながら走り回ることから「芸人」と呼んでいたとしても、彼はその若者たちの遊びを、祝日や神殿、宗教儀礼に帰しているのである。
nihil iam de caussa uocabuli, cum! rei caussa idololatria sit.
言葉の由来についてはこれ以上言う必要はない。 なぜなら、その物事自体の原因は偶像崇拝だからである。
nam et cum promiscue ludi Liberalia uocarentur, honorem Liberi patris manifeste sonabant.
実際、競技が一般に「リベラリア祭」と呼ばれていたときも、それは明らかに父なるリベルの栄誉を響かせていた。
Libero enim a rusticis primo fiebant ob beneficium quod ei adscribunt demonstrati gratia uini.
というのも、リベルに対しては、ブドウ酒を教えてくれたという彼に帰せられる恩恵のゆえに、最初、田舎の人々によって祭りが執り行われたからである。
exinde ludi Consualia dicti, qui initio Neptunum honorabant.
その後、「コンスアリア祭」と呼ばれる競技があったが、これは当初ネプトゥヌスを崇めていた。
eundem enim et Consum uocant.
というのも、彼らは同じ神をコンススとも呼ぶからである。
| dehinc Ecurria ab equis Marti Romulus dixit;
さらにロムルスは、馬にちなんでマルスに捧げる「エクルリア祭」を名付けた。
quamquam et Consualia Romulo defendunt, quod ea Conso dicauerit deo, ut uolunt, consilii, eius scilicet, quo tunc Sabinarum uirginum rapinam militibus suis in matrimonia excogitauit.
もっとも、「コンスアリア祭」もロムルスに帰するものと主張する者たちもいる。 それは、彼らが望むように、彼がそれを「計画(コンシリウム)」の神コンススに捧げたからだという。 すなわち、当時サビニ人の乙女たちを誘拐し、自らの兵士たちの妻とすることを彼が考案した、あの計画のことである。
probum plane consilium et nunc quoque inter ipsos Romanos iustum et licitum, ne dixerim penes deum.
実に見事な計画であり、今やローマ人自身の間でも、神のもとでは言わずもがな、正当かつ合法とされているものである。
facit enim et hoc ad originis maculam, ne bonum existimes quod initium a malo accepit, ab impudentia a uiolentia ab odio, a fratricida institutore, a filio Martis.
というのも、このこともまた起源の汚れに寄与しており、悪から、すなわち恥知らず、暴力、憎悪から、また兄弟殺しの創設者、マルスの子から始まったものを、あなたが善いものと考えないようにするためである。
et nunc ara Conso illi in circo demersa est ad primas metas sub terra cum inscriptione eiusmodi: CONSUS CONSILIO MARS DUELLO LARES † COILLO POtentes.
そして現在も、あのコンススの祭壇は、戦車競技場の第一の折り返し点の近くの地中に埋められており、次のような碑文が刻まれている。 『コンススは計画において、マルスは戦争において、ラレスは天において力あり』。
sacrificant apud eam nonis Iuliis sacerdotes publici, XII. Kalend. Septembres flamen Quirinalis et uirgines.
国家の神官たちが 7月7日に、クィリナリスの祭司と処女たちが8月21日に、その祭壇の傍らで犠牲を捧げる。
dehinc idem ROmulus Ioui Feretrio ludos instituit in Tarpeio, quos Tarpeios dictos et Capitolinos Piso tradit;
その後、同じロムルスがタルペイアの丘においてユピテル・フェレトリウスに捧げる競技を創設したが、ピソの伝えるところでは、これらはタルペイヤ競技あるいはカピトリウム競技と呼ばれた。
post hunc Numa Pompilius Marti et Robigini fecit (nam et robiginis deam finxerunt);
彼の後、ヌマ・ポンピリウスがマルスとロビグス(麦角病の神)のために競技を行った(というのも、彼らは麦角病の女神をも捏造したからである)。
dehinc Tullus Hostilius, dehinc Ancus Martius et ceteri.
その後はトゥッルス・ホスティリウス、その次はアンクス・マルキウス、そして他の王たちと続く。
qui quos quem per ordinem et quibus idolis ludos instituerint, positumum est apud Suetonium Tranquillum uel a quibus Tranquillus accepit.
誰がどの順序で、どのような競技を、どの偶像のために創設したかは、スエトニウス・トランクィッルス、あるいはトランクィッルスが依拠した著者たちの著書に記されている。
sed haec satis erunt ad originis de idololatria reatum.
しかし、偶像崇拝に関する起源の罪を証明するためには、これらで十分であろう。
§6Accedit ad testimonium antiquitatis subsecuta posteritas formam originis de titulis huius quoque temporis praeferens, per quos signatum est, cui idolo et cui superstitioni utriusque generis ludi notarentur.
古代の証言に加えて、後代の歴史がその後に続き、今日の様々な名称からも起源のあり方を示している。 それらの名称を通じて、いずれの種類の競技が、どの偶像に、どのような迷信に捧げられているのかが示されているのである。
Megalenses enim et Apollinares, item Cereales et Neptunales et Latiares et Florales in commune celebrantur;
実際、メガレ(大母神)祭やアポロン祭、同様にケレス祭、ネプトゥヌス祭、ラティウム祭、フローラ祭が一般に祝われている。
reliqui ludorum de natalibus et sollemnibus regum et publicis prosperitatibus et municipalibus festis superstitionis causas habent.
それ以外の競技は、王たちの誕生日や記念行事、国家の繁栄、地方都市の祝祭などに由来し、いずれも迷信に基づいている。
inter quos etiam priuatorum memoriis legatariae editiones parentant, id quoque secundum institutionis antiquitatem.
それらの中には、個人の追悼のために遺贈によって催される興行もあり、これもまた創設の古さに従っている。
nam et a primordio bifariam ludi censebantur, sacri et funebres id est deis nationum et mortuis.
というのも、最初から競技は二通りに分類されていたからである。 すなわち、聖なる競技と葬礼の競技、言い換えれば、国々の神々のためのものと、死者のためのものである。
sed de idololatria nihil differt apud nos, sub quo nomine et titulo, dum ad eosdem spiritus perueniat, quibus renuntiamus.
しかし、偶像崇拝という点に関して、私たちにとってどのような名称や名目のもとで行われるかは何の違いもない。 私たちが拒絶するあの同じ霊たちに行き着くのであるならば。
licebit mortuis, licebit deis suis faciant, perinde mortuis suis ut diis faciunt;
彼らが死者たちに捧げようと、自分たちの神々に捧げようと構わない。 彼らは自分たちの死者たちを、まるで神々であるかのように扱っているのだから。
una condicio partis utriusque est, una idololatria, una renuntiatio nostra aduersus idololatrian.
両者の条件は一つであり、偶像崇拝も一つであり、偶像崇拝に対する私たちの拒絶も一つである。

語釈・文法注

  1. 20secretioribus et ignotis penes plures nostrorum — 比較級 `secretioribus` が絶対比較級(「かなり隠された」)として用いられており、これに並置される `ignotis` とともに、`nostrorum`(人称代名詞属格複数、ここでは「私たちの信者たち」の意)にかかる。また、† が付されている `artis` はテキストの破損(crux)を示しており、ここでは見世物の「技術」や「起源」に関連する語が崩れたものと考えられるが、構文的には `De originibus... inuestigandum fuit`(起源について探求せねばならなかった)が骨格となる。
  2. p.7nihil iam de caussa uocabuli — 非人称表現の省略(おそらく `nihil iam <dicendum est>` または `nihil <attinet dicere>` などの動詞句の省略)。直後に `cum` 節が理由を導いており、「名称の由来についてはこれ以上(語ることは)ない、なぜなら…」という論理構成を形作っている。
  3. 10in matrimonia excogitauit — 前置詞 `in` +対格(`matrimonia`)は、行為の「目的」または「結果」(「結婚(の相手)とするために」)を表す。`excogitauit`(考案した)の目的語である `rapinam Sabinarum uirginum`(サビニ人の乙女たちの掠奪)にかかり、誘拐が婚姻関係を結ばせる目的で行われたことを示している。
  4. 15licebit mortuis, licebit deis suis faciant — 非人称動詞 `licebit` に、接続法現在 `faciant` が直接(接続詞 `ut` を伴わずに)接続している。「彼らが〜することは許されるだろう/構わない」という譲歩の意。文脈上、異教徒が死者や神々のために競技(ludi)を行うことを許容する仮定的な表現である。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 見世物について §5-6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa027.humanitext-lat2:5-6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。