Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 見世物について §3-4

聖書の証言と洗礼の誓約による見世物の拒絶

3 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

テルトゥリアヌスは、聖書に見世物の禁止が明記されていないとするキリスト教徒の主張に反論し、詩編1編の言葉が見世物にも適用されることを示す。さらに、洗礼時の悪魔の拒絶の誓約が、偶像崇拝に基づく見世物の拒絶を必然的に含んでいることを論じる。

§3hac conscientia instructi aduersus opinionem ethnicorum conuertamur magis ad nostrorum detractatus.
この確信を備えた私たちは、異教徒の意見に対抗するのをやめて、むしろ私たちの身内の者たちの異論に向かうことにしよう。
quorundam enim fides aut simplicior aut scrupulosior ad hanc abdicationem spectaculorum de scripturis auctoritatem exposcit et se in incertum constituit, quod non significanter neque nominatim denuntietur seruis dei abstinentia eiusmodi.
というのも、ある人々の信仰は、より素朴であるか、あるいはより細心であるために、この見世物の拒絶に関して聖書からの権威を要求し、そのような自制が神のしもべたちに対して明確にも名指しでも宣告されていないということから、自らを不確実に置いているからである。
plane nusquam inuenimus, quemadmodum aperte positum est: non occides, non idolum coles, non adulterium, non fraudem admitt es, ita exerte definitum: non ibis in circum, non in theatrum, agonem, munus non spectabis.
確かに、どこを探しても、「殺してはならない、偶像を拝んではならない、姦淫をしてはならない、詐欺を行ってはならない」とあからさまに記されているように、「戦車競技場に行ってはならない、劇場に行ってはならない、競技や剣闘士試合を見てはならない」と、このように明示的に規定されている箇所は見出せない。
sed inuenimus ad hanc quoque speciem pertinere illam primam uocem Dauid: felix uir, inquit, qui non abiit in concilium impiorum et in uia peccatorum non stetit nec in calthe]dra pestium sedit.
しかし、私たちはダビデのあの最初の言葉が、この特定のケースにも当てはまることを見出す。 「幸いなるかな、不義なる者たちの集いに行かず、罪人たちの道に立たず、破滅をもたらす者の座に座らなかった人は」と彼は言う。
nam etsi iustum illum uidetur prał\\dicaвse, quod in] concilio et in consessu Iudaeorum de necando domino consultantium non communicauit, late tamen semper scriptura diuina diuiditur, ubicumque secundum praesentis rei sensum etiam disciplina munitur, ut hic quoque non sit aliena uox a spectaculorum interdictione.
というのも、彼がその正しい人について、主を殺害することについて謀議していたユダヤ人たちの評議会や集会に加わらなかったと称賛したように見えるとしても、神聖なる聖書は、現在の出来事の意味に即しつつ、同時に規律が補強されるところではどこでも、常に広く適用されるものであり、したがって、ここでの言葉も見世物の禁止と無関係ではないのである。
si enim pauculos tunc Iudaeos impiorum concilium uocauit, quanto magis tantum conuentum ethnici populi? minus impii ethnici, minus peccatores, minus hostes Christi quam tunc Iudaei? quid quod et cetera congruunt.
なぜなら、もし彼が当時のわずかばかりのユダヤ人たちを「不義なる者たちの集い」と呼んだのであれば、異教の民のこれほど大きな集会はなおさらのことではないか。 異教徒たちは、当時のユダヤ人たちよりも、不義ではないというのか、罪人ではないというのか、キリストの敵ではないというのか。 さらに、それ以外の点も一致している。
nam apud spectacula et in cathedra sedetur et in Uia statur;
というのも、見世物においては、座席(カテドラ)に座り、通路(ウイア)に立つからである。
uias enim et cardines uocant balteorum per ambitum et discrimina popularium per procliuum; cathedra quoque nominatur.
実際、彼らは通路の周囲を囲む帯状の通路(バルテウス)の通路や、傾斜に沿った一般席の仕切りを「通路(ウイア)」や「基軸(カルド)」と呼んでおり、「座席(カテドラ)」とも呼ばれる。
ipse in anfractu ad consessum situs.
それ自体、湾曲した観客席の配置において存在するものである。
itaque e contrario \'inf felix qui in quodcumque concilium impiorum abierit et in quacumque uia peccatorum steterit et in quacumque cathedra pestium sederit\' generaliter dictum intellegamus.
したがって、私たちは逆に、「不義なる者たちのいかなる集いに行き、罪人たちのいかなる道に立ち、破滅をもたらす者のいかなる座に座る者も、不幸である」と、これが一般的な記述として言われているのだと理解しよう。
cum quid aliud, etiam specialiter interpretari capit.
何か他の特定の事柄を特別に解釈することも可能であるときに。
nam et specialiter quaedam pronuntiata generaliter sapiunt.
というのも、特別に宣言された事柄が一般論を意味することもあるからである。
cum deus Israhelitas admonet disciplinae uel obiurgat, utique ad omnes habet;
神がイスラエル人たちに規律を諭し、あるいは非難するとき、それは当然すべての人に向けられている。
cum Aegypto et Aethiopiae exitium comminatur, utique in omnem gentem peccatricem praeiudicat.
エジプトやエチオピアに破滅を脅かすとき、それは当然すべての罪深い民に対してあらかじめ普遍的な判断を宣告しているのである。
sic omnis gens peccatrix Aegyptus et Aethiopia a specie ad genus, quemadmodum etiam omne spectaculum concilium impiorum a genere ad speciemo
このように、すべての罪深い民は種から類へと向かうことで「エジプト」や「エチオピア」となるのであり、同様に、すべての見世物は類から種へと向かうことで「不義なる者たちの集い」となるのである。
§4Ne quis argutari nos putet, ad principalem auctoritatem conuertar ipsius signaculi nostri.
私たちが言葉の揚げ足取りをしていると思われないように、私たちの印章そのものの主要な権威へと話を向けよう。
cum aquam ingressi Christianam fidem in legis suae uerba profitemur, renuntiasse nos diabolo et pompae et angelis eius ore nostro contestamur.
私たちが水に入り、キリスト教の信仰をその掟の言葉に従って告白するとき、私たちは悪魔とその華美とその天使たちを拒絶したことを、自らの口で証言しているのである。
quid erit summum atque praecipuum, in quo diabolus et pompae et angeli eius censeantur, quam idololatria? ex qua, omnis immundus et nequam spiritus ut ita dixerim, quia nec diutius, de hoc.
悪魔とその華美とその天使たちがその中に数えられる、最も重要で中心的なものは、偶像崇拝をおいてほかに何があるだろうか。 これ(偶像崇拝)から、いわばすべての汚れた悪しき霊が(生じている)。 ――これについては、これ以上長々とは話さないが。
igitur si ex idololatria uniuersam spectaculorum para; turam constare constiterit, indubitate praeiudicatum erit etiam ad spectacula pertinere renuntiationis nostrae testimonium in lauacro, quae diabolo et pompae et angelis eius sint mancipata, scilicet per idololatrian.
したがって、もし見世物のすべての構成(装置)が偶像崇拝から成り立っていることが明らかになるならば、洗礼における私たちの拒絶の証言が見世物にも及んでいることは疑いなくあらかじめ決定されている。 なぜなら、それらは偶像崇拝を通じて、当然、悪魔とその華美とその天使たちに引き渡されているからである。
commemorabimus origines singulorum, quibus in cunabulis in saeculo adoleuerint, exinde titulos quorundam, quibus nominibus nuncupentur, exinde apparatus, quibus superstitionibus instruantur, tum loca, quibus praesidibus dicentur, tum artes, quibus auctoribus deputentur.
私たちはそれら個々の起源を、どのような揺りかごの中でこの世において育ったのかを思い起こし、次にあるものの名称を、どのような名で呼ばれているのかを、次にその準備装置を、どのような迷信によって組み立てられているのかを、それから場所を、どのような保護神に捧げられているのかを、それから技能を、どのような創始者たちに帰せられているのかを思い起こすことにしよう。
si quid ex his non ad idolum pertinuerit, id neque ad idololatrian neque ad nostram eierationem pertinebit.
もしこれらの中に、偶像に関わらないものが何かあれば、それは偶像崇拝にも、私たちの拒絶にも関係しないことになるだろう。

語釈・文法注

  1. §3detractatus — 属格の `nostrorum`(我らの人々、すなわちキリスト教徒)に係る目的格的属格。名詞 `detractatus, -us` は「非難、難癖、異論」を意味し、キリスト教徒の内部から提起される「聖書に見世物を禁止する明文がない」という異議申し立てを指す。
  2. §3late tamen semper scriptura diuina diuiditur — `diuidere`(分ける、分配する)の受動態。聖書の文言が、特定の歴史的文脈(主を殺害しようとするユダヤ人の密謀)に限定されず、道徳的規律(`disciplina`)が要請されるいかなる状況にも「広く分配(適用)される」ことを示す表現。
  3. §3a specie ad genus, quemadmodum etiam omne spectaculum concilium impiorum a genere ad speciemo — 修辞学的・論理学的な推論の方向を指す。「エジプトやエチオピア」という具体的な対象(種)に対する神の判定が、すべての罪深い民という普遍概念(類)へと拡張され(種から類へ)、逆に「不義なる者の集い」という一般概念(類)に対する警告が、見世物という具体的対象(種)に適用される(類から種へ)論理を示す。なお、`speciemo` は転写ミスによる `speciem` の異形。
  4. §4quia nec diutius, de hoc — テルトゥリアヌスに特徴的な緊密な省略構文。主動詞(`loquar` や `dicendum est` など)が省略されており、「これについては長く語るつもりはないので(語る必要はないので)」という意味になる。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 見世物について §3-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa027.humanitext-lat2:3-4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。