§23Cum igitur humana recordatio etiam obstrepente gratia uoluptatis damnandos eos censeat ademtis bonis dignitatum in quendam scopulum famositatis, quanto magis diuina iustitia in eiusmodi artifices animaduertit? an deo placebit auriga ille tot animarum inquietator, tot furiarum minister, tot *** status, ut sacerdos coronatus uel coloratus ut leno, quem curru rapiendum diabolus aduersus Elian exornauit? placebit et ille, qui uoltus suos nouacula mutat, infidelis erga faciem suam, quam non contentus Saturno et Isidi et Libero proximam facere insuper contumeliis alaparum sic obicit, tamquam de praecepto domini ludat? docet scilicet et diabolus uerberandam maxillam patienter offerre.
したがって、人間的な理性が、たとえ快楽の誘惑が逆らって騒ぎ立てるとしても、名誉という善きものを剥奪して悪名という一種の岩礁へと追いやることによって彼らを断罪されるべきと判断するならば、まして神の正義は、そのような技術者たちをどれほど厳しく処罰することだろうか。 神は、多くの魂を不安に陥れる者、多くの狂気の狂信的な奉仕者であり、……の者、すなわち、戴冠した神官のようであり、あるいはポン引きのように色を塗られたあの戦車御者を気に入られるだろうか。 悪魔はエリヤに対抗して戦車で連れ去られるように彼を飾り立てたのだ。 あるいは、剃刀で自分の顔を変えるあの者が気に入るだろうか。 彼は自分の顔に対して不実であり、その顔をサトゥルヌスやイシスやリベルに似せるだけでは満足せず、さらに平手打ちの侮辱にさらし、まるで主の命令に従って戯れているかのようである。 なるほど悪魔も、打たれるべき頬を辛抱強く差し出すよう教えているわけだ。
sic et tragoedos cothurnis extulit, quia nemo potest adicere cubitum unum ad staturam suam: mendacem facere uult Christum.
このようにして、悪魔は悲劇役者を厚底靴で高くした。 「誰も自分の身長に一キュビトを加えることはできない」からであり、彼はキリストを嘘つきにしようとしているのだ。
iam uero ipsum opus personarum quaero an deo placeat, qui omnem similitudinem uetat fieri, quanto magis imaginis suae? non amat falsum auctor ueritatis;
さて、仮面を用いること自体について尋ねたいが、それは、あらゆる類似物を作ることを禁じておられる神に気に入るだろうか。 ましてご自身の似姿を偽ることを? 真理の創始者は偽りを愛されない。
adulterium est apud illum omne quod fingitur.
偽装されるものはすべて、神のもとでは不義(姦淫)である。
proinde uocem sexus aetates mentientem, amores iras gemitus lacrimas asseuerantem non probabit: omnem enim hypocrisin damnat.
したがって、性別や年齢を偽り、愛や怒り、うめきや涙を装う声を、神は指弾し、是認されない。 なぜなら、神はすべての偽善を断罪されるからである。
ceterum cum in lege praescribit maledictum esse qui muliebribus uestietur, quid de pantomimo iudicabit, qui etiam muliebribus curuatur? sane et ille artifex pugnorum impunitus ibit.
さて、律法において「女の衣服をまとう者は呪われる」と規定しているのに、女性的な仕草で身をよじるパントマイム役者について、神はどう裁かれるだろうか。 確かに、あの拳の技術者も罰せられずに済むわけがない。
tales enim cicatrices caestuum et callos pugnorum et aurium fungos a deo cum plasmaretur accepit;
というのも、革紐による傷跡や拳のタコ、耳の腫れなどは、彼が神によって形作られたときに神から受け取ったものだというのか。
ideo illi oculos deus commodauit, ut uapulando deficiant.
神が彼に目を与えられたのは、殴られて視力を失うためだったとでもいうのか。
taceo de illo, qui hominem leoni prae se opponit, ne parum.
自分の代わりに人間をライオンに対峙させる者については語るまい。
sit homicida quam qui eundem postmodum iugulat.
後でその同じ人を屠る者より、彼が殺人犯としてより不十分であると見なされないために。
§24Quot adhuc modis probauimus, nihil ex his quae spectaculis deputantur placitum deo esse! at congruens seruo dei quod deo placitum non sit? si omnia propter diabolum institu ta et ex diaboli rebus instructa monstrauimus (nihil enim non diaboli est quicquid dei non est uel deo displicet), hoc erit pompa diaboli, aduersus quem in signaculo fidei eieramus.
これまで、見世物に割り当てられているもののうち、神に気に入るものは何一つないことを、私たちはどれほど多くの方法で証明してきたことか! しかし、神に気に入らないことが、神の僕にふさわしいだろうか。 もし、すべてのことが悪魔のために創設され、悪魔のものから備えられたことを私たちが示したなら(というのも、神のものでないもの、あるいは神に嫌われるものはすべて、悪魔のものだからである)、これこそが悪魔の行列であり、信仰の刻印において私たちはこれに対して誓絶したのだ。
quod autem eieramus, neque facto neque dicto neque uisu neque conspectu participare debemus.
私たちが誓絶したことには、行いによっても、言葉によっても、見る(観客となる)ことによっても、あるいは視界に入れることによっても、あずかってはならない。
ceterum sic nos eieramus et rescindimus signaculum rescindendo testationem eius.
そうでなければ、私たちは誓絶しておきながら、その証言を無効にすることによって、刻印をも無効にしていることになる。
numquid ergo superest, ut ab ipsis ethnicis responsum flagitemus? illi nobis iam renuntient, an liceat Christianis spectaculo uti.
では、異教徒たち自身に回答を執拗に求めることが、まだ残されているだろうか。 彼らが今や私たちに告げるがよい、キリスト教徒が見世物に参加してよいかどうかを。
atquin hinc uel maxime intelligunt factum Christianum, de repudio spectaculorum.
だが実際、彼らはまさにこのこと、すなわち見世物の拒絶によって、キリスト教徒であることを理解している。
itaque negat manifeste qu per quod agnoscitur tollit.
したがって、自分がそれによって認められる特徴を取り去る者は、明らかに否定している。
quid autem spei superest in eiusmodi homine? nemo in castra hostium transit nisi proiectis armis suis, nisi destitutis signis et sacramentis principis sui, nisi pactus simul perire.
そのような人間に、何の希望が残されているだろうか。 自分の武器を投げ捨て、自分の君主の軍旗や誓約を捨て、共に滅びることを約束するのでなければ、誰も敵の陣営に寝返ることはない。
§25An ille recogitabit eo tempore de deo positus illic ubi nihil est de deo? pacem, opinor, habebit in animo contendens pro auriga, pudicitiam ediscet attonitus in mimos.
あるいは、神についてのものが何もないその場所に置かれているその時に、あの者は神について思い起こすだろうか。 戦車御者のために応援しながら心に平和を保ち、パントマイムに圧倒されながら貞潔を学び取るのだろう、とでもいうのか。
immo in omni spectaculo nullum magis scandalum occurret quam ille ipse mulierum et uirorum accuratior cultus.
いや、すべての見世物において、あの男と女の入念な装いそのもの以上に、心を躓かせる障害はない。
ipsa consensio, ipsa in fauoribus aut conspiratio aut dissensio inter se de commercio scintillas libidinum conflabellant.
その一致、あるいは応援における一致や不一致が、交わりを通じて情欲の火花を扇ぎ立てる。
nemo denique in spectaculo ineundo prius cogitat nisi uideri et uidere.
結局のところ、見世物に入るにあたって、誰も「見られること」と「見ること」以外をまず考えることはない。
sed tragoedo uociferante exclamationes ille alicuius prophetae retractabit et inter effeminati tibicines modos psalmum secum comminiscetur, et cum athletae agent, ille dicturus est repercutiendum non esse.
しかし、悲劇役者が大声で叫んでいる時に、あの者は誰か預言者の言葉を思い返し、女性的な笛吹きの旋律の間、心の中で賛美歌を口ずさみ、格闘家たちが戦っている時に「打ち返してはならない」と言うだろうか。
poterit ergo et de misericordia moneri defixus in morsus ursorum et spongias retiariorum.
では、熊の噛みつきや網闘士の海綿を凝視しながら、憐れみについて教えられるというのだろうか。
auertat deus a suis tantam uoluptatis exitiosae cupiditatem! quale est enim de ecclesia dei in diaboli ecclesiam tendere, de caelo, quod aiunt, in caenum? illas manus quas ad deum extuleris postmodum laudando histrionem fatigare? ex ore, quo Amen in Sanctum protuleris, gladiatori testimonium reddere, εἰς αἰῶναςἀπ\' αἰῶνος alii omnino dicere nisi deo et Christo?
神がご自身の民から、このような破滅的な快楽への欲望を遠ざけてくださいますように! 神の教会から悪魔の教会へと向かうこと、ことわざに言う「天から泥沼へ」と行くことは、なんとひどいことか。 神に向かって差し上げたあの手を、その後で役者を称賛して疲れさせるのか。 聖なるものに対して「アメン」と唱えたその口から、剣闘士に賛同の証言を返し、「εἰς αἰῶνας ἀπ' αἰῶνος」を、神とキリスト以外の誰かに言うのか。