Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 見世物について §17-19

劇場と競技場および円形劇場の罪悪

9 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

著者は劇場における不品行や淫らな演劇、競技場での暴力や無益な肉体的修練、そして円形劇場での残酷な流血や罪なき者の犠牲を挙げ、これらがいかにキリスト教の教えや神の創造の秩序に背くものであるかを詳述する。

§17Similiter inpudicitiam omnem amoliri iubemur.
同様に、私たちはすべての不品行を退けるよう命じられている。
hoc igitur modo etiam a theatro separamur, quod est priuatum consistorium inpudicitiae, ubi nihil probatur quam quod alibi non probatur.
したがって、この方法によって私たちは劇場からも切り離される。 劇場とは不品行の私的な集会場であり、他所では承認されないことだけが承認される場所だからである。
ita summa gratia eius de spurcitia plurimum concinnata est, quam Atellanus gesticulatur, quam mimus etiam per muliebres res repraesentat, sensum sexus et pudoris exterminans, ut facilius domi quam in scaena erubescant, quam denique pantomimus a pueritia patitur ex corpore, ut artifex esse possit.
このように、劇場の最大の魅力は、汚れから最も多く構成されている。 それをアテラナ劇役者が身振りで演じ、マイム劇役者も女性的な事柄を通じて表現し、性別と羞恥の感覚を根絶やしにする。 その結果、人々は舞台の上よりも自宅において容易に赤面するようになる。 そして最後に、パントマイム役者が芸術家になり得るために、少年期からその身体で(恥ずべきことを)受忍する。
ipsa etiam prostibula, publicae libidinis hostiae, in scaena proferuntur, plus miserae in praesentia feminarum, quibus solis latebant, perque omnis aetatis, omnis dignitatis ora transducuntur;
公の情欲の生贄である娼婦たち自身も舞台に引き出される。 彼女たちだけのために身を隠していた女性たちの面前で、さらに哀れであり、あらゆる年齢、あらゆる身分の人々の視線にさらされる。
locus, stipes, elogium, etiam quibus opus non est, praedicatur, etiam (taceo de reliquis) [etiam] quae in tenebris et in speluncis suis delitescere decebat, ne diem contaminarent.
場所、料金、宣伝(罪状書き)、必要のない者にさえも公表される。 さらに(残りのことについては沈黙するが)、日の光を汚さないよう、暗闇や自分の洞窟の中に隠れているのがふさわしかった事柄までもが公表される。
erubescat senatus, erubescant ordines omnes;
元老院よ赤面せよ、すべての階級よ赤面せよ。
ipsae illae pudoris sui interemptrices de gestibus suis ad lucem et populum expauescentes semel anno erubescant.
自らの羞恥心を殺した彼女たち自身、光と民衆の前で自分たちの身振りに怯えつつ、年に一度は赤面するがよい。
quodsi nobis omnis impudicitia exsecranda est, cur liceat audire quod loqui non licet, cum etiam scurrilitatem et omne uanum uer-.
しかし、もし私たちにすべての不品行が忌むべきものであるなら、話すことが許されないことを聞くことがどうして許されようか。 卑猥な言葉やあらゆる虚しい言葉さえも、神によって裁かれると知っているのに。
bum iudicatum a deo sciamus? cur aeque liceat uidere - quae facere flagitium est? cur quae ore prolata communicant hominem, ea per aures et oculos admissa non uideantur hominem communicare, cum spiritui appareant aures et oculi nec possit mundus praestari cuius apparitores inquinantur? habes igitur et theatri interdictionem de interdictione impudicitiae.
行うことが恥辱であることを見るのが、どうして同様に許されようか。 口から出されたものが人を汚す(俗化する)とすれば、耳と目を通じて受け入れられたものが、どうして人を汚すとは見なされないのだろうか。 耳と目は霊の召使いであり、その召使いたちが汚されている者を、清い状態に保つことなどできないのに。 したがって、不品行の禁止から劇場の禁止も得られるのである。
si et doctrinam saecularis litteraturae ut stultitiae apud deum deputatam aspernamur, satis praescribitur nobis et de illis speciebus spectaculorum, quae saeculari litteratura lusoriam uel agonisticam scaenam dispungunt.
もし私たちが世俗の文学の教えをも、神の前では愚行とみなされているものとして退けるならば、世俗の文学によって戯劇的または競技的な舞台を構成する(清算する)それらの見世物の種類についても、私たちに十分な規定がなされていることになる。
quodsi sunt tragoediae et comoediae scelerum et libidinum actrices cruentae et lasciuae, impiae et prodigae, nullius rei aut atrocis aut uilis commemoratio melior est: quod in facto reicitur, etiam in dicto non est recipiendum.
そして、もし悲劇や喜劇が、犯罪や情欲を演じるものであり、血なまぐさく放縦で、不敬で不節制なものであるなら、いかなる残虐な、あるいは卑しい事柄の言及も、より良いものであるはずがない。 事実において拒絶されることは、言葉においても受け入れられるべきではない。
§18Quodsi et stadium contendas in scripturis nominari, sane obtinebis.
しかし、競技場(スタディウム)も聖書に名指しされていると主張するなら、確かにその通りである。
sed quae in stadio geruntur, indigna conspectu tuo non negabis, pugnos et calces et colaphos et omnem, petulantiam manus et quamcumque humani oris, id est diuinae imaginis, depugnationem.
しかし、競技場で行われる事柄、すなわち拳、蹴り、平手打ち、手のあらゆる乱暴、そして神の似姿である人間の顔を台無しにするいかなる行為も、あなたの目に値しないものであることを、あなたは否定しないだろう。
non probabis usquam uanos cursus et iaculatus et saltus uaniores, nusquam tibi uires aut iniuriosae aut uanae placebunt, sed nec cura facticii corporis, ut plasticam dei supergressa, et propter Graeciae otium altiles, homines oderis.
あなたは虚しい走りや、槍投げや、さらに虚しい跳躍をどこにおいても承認しないだろうし、有害な、あるいは虚しい力があなたを喜ばせることもどこにもないだろう。 また、神の創造(肉体形成)を超えようとするかのような、人工的な身体のケアも(喜ばせないだろう)。 そして、ギリシアの怠惰のために肥え太らされた人々を、あなたは憎むだろう。
et palaestrica diaboli negotium est: primos homines diabolus elisit.
格闘技(パライストラ)も悪魔の仕業である。 悪魔は最初の人間たちを打ちのめした(投げ落とした)からである。
ipse caestus colubrina uis est, tenax ad occupandum, tortuosa ad obligandum, liquida ad elabendum.
革紐自体、蛇のような力であり、掴むのに粘り強く、縛るのに曲がりくねり、すり抜けるのに滑らかである。
nullus tibi coronarum usus est;
あなたには花冠の使い道はない。
quid de coronis uoluptates aucuparis?
なぜ花冠から快楽を追い求めるのか。
§19Exspectabimus nunc ut et amphitheatri repudium de scripturis petamus? si saeuitiam, si impietatem, si feritatem permissam nobis contendere possumus, eamus in amphitheatrum.
私たちは今、円形劇場の拒絶をも聖書から求めるのを待つべきだろうか。 もし残虐さ、不敬さ、野蛮さが私たちに許されていると主張できるなら、円形劇場に行こう。
si tales sumus quales dicimur, delectemur sanguine humano.
もし私たちが言われている通りの者であるなら、人間の血を楽しもうではないか。
bonum est cum puniuntur nocentes.
罪人が罰せられるのは良いことである。
quis hoc nisi tamen nocens negabit? et tamen innocentes de supplicio alterius laetari non oportet, cum magis competat innocenti dolere, quod homo, par eius, tam nocens factus est, ut tam crudeliter impendatur.
しかし、罪人自身を除いて、誰がこれを否定しようか。 しかしそれにもかかわらず、罪のない者が他者の処刑を喜ぶべきではない。 罪のない者にとっては、自分と同等である人間が、これほど残酷に支払わねばならないほどに罪深い者となってしまったことを悲しむことの方が、よりふさわしいからである。
quis autem mihi sponsor est, nocentes semper uel ad bestias uel ad quodcumque supplicium decerni, ut non innocentiae quoque inferatur aut ultione iniudicantis aut infirmitate defensionis aut instantia quaestionis? quam melius ergo est nescire cum mali puniuntur, ne sciam et cum boni pereunt, si tamen bonum sapiunt.
だが、常に罪人だけが野獣の刑や何らかの処刑に処せられると、誰が私に保証してくれるのか。 罪のない者にもそれがもたらされることがないように、裁判官の復讐心、弁護の脆弱さ、あるいは尋問の執拗さ(拷問)によって。 それゆえ、悪人が罰せられるのを知らないでいる方が、善い者が滅ぼされるのも(もし彼らが善を理解しているならだが)知らずに済むため、いかに勝っていることか。
certe quidem gladiatores innocentes in ludum ueneunt, ut publicae uoluptatis hostiae fiant.
確かに、罪のない剣闘士たちが、公の快楽の生贄となるために養成所へと売られていく。
etiam # qui damnantur in ludum, quale est ut de leuiore delicto in homicidas emendatione proficiant? sed haec ethnicis respondi.
また、養成所へと送られる者たちにしても、より軽い罪から殺人者へと、どのような改善がなされるというのか。 しかし、これらは異教徒たちに対して答えたことである。
ceterum absit ut de istius spectaculi auersione diutius discat Christianus.
ところで、キリスト教徒がこの見世物の忌避についてこれ以上長く学ぶなどということは、あってはならない。
quamquam nemo haec omnia plenius exprimere potest nisi qui adhuc spectat.
もっとも、これらすべてをより十分に表現できる者は、未だに見世物を見ている者以外にはいない。
malo non implere quam meminisse.
私は不完全に終わらせる方を、思い出すことよりも好む。

語釈・文法注

  1. 100communicant — ラテン語 `communicare`(通常は「伝達する」「共有する」)は、ここでは新約聖書(マタイ伝15章11節「口に入るものは人を汚さないが、口から出るものが人を汚す」など)のギリシア語 `κοινόω`(汚す、俗化する)の直訳(古ラテン語訳)として用いられており、「汚す(defile)」の意味で解釈される。
  2. p.20plasticam — ギリシア語 `πλαστική`(粘土細工、造形美術)からの借用語で、ここでは神が人間を土から形作った創造の業(肉体の本来のデザイン)を指す。人工的な肉体改造がその神聖な造形を「超えようとする(supergressa)」ものとして非難されている。
  3. p.20altiles — 「肥育された」「太らされた」を意味する形容詞 `altilis` の複数対格形で、ここでは競技のために不自然に肉体を肥大化させられたアスリート(あるいはギリシアの怠惰な生活によって肥えた人々)を軽蔑的に指す名詞として機能している。`homines` に係っている。
  4. 100dispungunt — 元来は会計用語で「(帳簿を)清算する」「抹消する」の意だが、ここでは世俗文学(劇作家の作品など)を用いて舞台を「構成する」「演じ終える」の意味で使われており、比喩的な用法である。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 見世物について §17-19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa027.humanitext-lat2:17-19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。