Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 見世物について §14-16

見世物がもたらす情動の乱れとキルクスの狂気

8 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

偶像崇拝という明白な理由だけでなく、見世物が引き起こす「快楽の欲望」や「情動の乱れ」がキリスト教の平穏な規律に反することを論じる。特にキルクス(戦車競技場)における民衆の狂気と盲目さを批判し、それが信徒にふさわしくない理由を説明する。

§14Nunc interposito nomine idololatriae, quod solum subiectum sufficere debet ad abdicationem spectaculorum, alia iam ratione tractemus ex abundanti, propter eos maxime qui sibi blandiumtur quod non nominatim abstinentia ista praescripta sit.
さて、偶像崇拝という名が提示されたが、この主題単独でも見世物を拒絶するには十分であるはずだが、別の観点から、そして念のために、とりわけこの禁欲が名指しで規定されているわけではないと自らを慰めている者たちのために、今や議論を進めよう。
quasi parum etiam de spectaculis pronuntietur, cum concupiscentiae saeculi damnantur.
あたかも、この世の欲望が断罪されるとき、見世物についても不十分にしか宣言されていないとでも言うかのようである。
nam sicut pecuniae uel dignitatis uel gulae uel libidinis uel gloriae, ita et uolupta tis concupiscentia est; species autem uoluptatis etiam spectacula.
というのも、富、地位、暴食、情欲、あるいは名誉の欲望があるように、快楽の欲望もあるからであり、そして見世物もまた快楽の一種だからである。
opinor, generaliter nominatae concupiscentiae continent in se et uoluptates, aeque generaliter intellectae uoluptates specialiter et in spectacula disseruntur.
私は思うに、一般的に指し示された欲望は快楽をもその内に含んでおり、同様に一般的に理解された快楽は、個別的にはまさに見世物へと分類されるのである。
§15Ceterum rettulimus supra de locorum condicione, quod non per semetipsa nos inquinent, sed per ea quae illic geruntur, per quae, simul inquinamentum combiberunt, tunc etiam in alteros respuunt.
ところで、場所の条件については上で述べた通り、それら自体が我々を汚すのではなく、そこで行われる事柄によって汚すのであり、それらの事柄を通じて、場所が汚れを吸い込むと同時に、今度は他者へとそれを吐き出すのである。
uiderit ergo, ut diximus, principalis titulus, idololatria;
それゆえ、主要な名目である偶像崇拝については、我々が述べた通り、脇に置いておこう。
reliquas ipsarum rerum qualitates contra ut dei omnes feramus.
これに対して、これら事柄の残りの性質について、神に属する者として我々全員が立ち向かおう。
deus praecepit spiritum sanctum, utpote pro naturae suae bono tenerum et delicatum, tranquillitate et lenitate et quiete et pace tractare, non furore, non bile, non ira, non, dolore inquietare.
神は、聖霊を――その本性の善さゆえに、繊細で壊れやすいものとして――平穏と優しさと静けさと平和をもって扱い、狂気や憤怒や怒りや悲しみによって乱さないようにと命じられた。
huic quomodo cum spectaculis poterit conuenire? omne enim spectaculum sine concussione spiritus non est.
この聖霊にとって、見世物といかにして調和し得ようか。 というのも、いかなる見世物も、霊の激動を伴わないものはないからである。
ubi enim Uoluptas, ibi et studium, per quod scilicet uoluptas sapit; ubi studium, ibi et aemulatio, per quam studium sapit.
快楽があるところには熱狂もあり、それを通じて快楽がその味わいを得るのであり、熱狂があるところには競争心もあり、それを通じて熱狂がその味わいを得るのである。
porro et ubi aemulatio, ibi et furor et bilis et ira et dolor et cetera ex his, quae cum his non conpetunt disciplinae.
さらに、競争心があるところには、狂気、憤怒、怒り、悲しみ、その他これらに由来する諸々のものがあり、それらはこれら(キリスト教の)規律とは相容れない。
nam et si qui modeste et probe spectaculis fruitur pro dignitatis uel aetatis uel etiam naturae suae condicione, non tamen immobilis animi est et sine tacita spiritus passione.
たとえ誰かが、自らの地位や年齢、あるいは本性の条件に応じて、控えめに、また適切に見世物を楽しむとしても、それでも、揺るがない心を持っているわけではなく、霊の静かな情動を免れているわけではない。
nemo ad uoluptatem uenit sine affectu, nemo affectum sine casibus suis patitur.
情動なしに快楽に至る者はなく、その情動に伴う様々な出来事なしに情動を経験する者もない。
ipsi casus incitamenta sunt affectus.
出来事そのものが情動の刺激となるのである。
ceterum si cessat affectus, nulla est uoluptas, et est reus iam ille uanitatis eo conueniens, ubi nihil consequitur.
しかし、もし情動が止むなら、快楽は存在しなくなり、その者は何も得られない場所へと赴いたことで、すでに虚しさの罪を犯している。
sed puto, [autem] etiam uanitas extranea est nobis.
しかし私は思う、虚しさもまた我々には無縁のものであると。
quid quod et ipse se iudicat inter eos positus, quorum se simul nolens utique detestatorem confitetur? nobis satis non est, si ipsi nihil tale facimus, nisi et talia factitantibus non conferamur.
さらに、好むと好まざるとにかかわらず、自分が憎んでいると告白している者たちの間に身を置くことで、彼自身が自分を裁いているという事実はどうなのか。 もし我々自身がそのようなことを行わないとしても、そのようなことを常習的に行う者たちと同じに扱われないのでなければ、我々にとっては十分ではない。
si furem, inquit, uidebas, concurrebas cum eo.
「もしあなたが盗人を見るなら」と(聖書に)ある、「あなたは彼と共に走った」。
utinam ne in saeculo quidem simul cum illis moraremur.
願わくは、この世においてさえ彼らと共に暮らすことがなければよいのだが。
sed tamen in saecularibus separamur, quia saeculum dei est, saecularia autem diaboli.
しかしながら、私たちは世俗的な事柄においては区別されている。 なぜなら、世界は神のものであり、世俗的な事柄は悪魔のものだからである。
§16Cum ergo furor interdicitur nobis, ab omni spectaculo auferimur, etiam a circo, ubi proprie furor praesidet.
それゆえ、狂気が我々に禁じられているとき、我々はすべての見世物から、とりわけ狂気が本来的に支配しているキルクス(戦車競技場)から遠ざけられる。
aspice populum ad id spectaculum iam cum furore uenientem, iam tumultuosum, iam caecum, iam de sponsionibus concitatum.
見よ、その見世物へすでに狂気とともにやって来て、すでに騒がしく、すでに盲目で、すでに賭け事によって興奮している人々を。
tardus est illi pr[aetor, semper oculi in urna eius cum sortibus uolutantur.
彼らにとってプラエトル(法務官)の動きは遅く、彼らの目は常に、抽選札の入った彼の骨壺の中でぐるぐると回っている。
dehinc ad signum anxii pendent, unius dementiae una uox est.
それから、合図を不安げに待ちわび、一つの狂気から一つの声が上がる。
cognosce dementiam de uanitate: misit, dicunt et nuntiant inuicem quod simul ab omnibus uisum est.
その虚しさから狂気を知れ。 「(布が)投げられた! 」と彼らは言い、全員に同時に見えていることを互いに告げ合うのである。
teneo testimonium caecitatis: non uident missum quid sit, mappam putant; sed est diaboli ab alto praecipitati figura.
私は盲目さの証拠を握っている。 彼らは投げられたものが何であるかを見ておらず、それをマッパだと思っているが、それは高きから投げ落とされた悪魔の象徴なのである。
ex eo itaque itur in furias et animos et discordias et quicquid non licet sacerdotibus pacis.
それゆえ、そこから、狂気や敵意、不和、そして平和の祭司たちに許されないあらゆることへと進んでいく。
inde maledicta, conuicia sine iustitia odii, etiam suffragia sine merito amoris.
そこから、正当な憎しみの理由もない罵りや悪口が、また、愛するに値する理由もない歓声が生じる。
quid enim suum consecuturi sunt, qui illic agunt, qui sui non sunt? nisi forte hoc solum, per quod sui non sunt: de aliena infelicitate contristantur, de aliena felicitate laetantur.
というのも、そこで競技を行い、もはや自分自身のものでなくなっている者たちが、自分たちのものとして何を手に入れようというのか。 もしかすると、これだけ、すなわち、彼らが自分自身のものでなくなっている原因である次のことだけかもしれない。 他人の不幸を悲しみ、他人の幸福を喜ぶということである。
quicquid optant, quicquid abominantur, extraneum ab iis est; ita et amor apud illos otiosus et odium iniustum.
彼らが望むこと、忌み嫌うことのすべては、彼らにとって無関係なことであり、このように、彼らにおける愛は無益であり、憎しみは不当である。
an forsitan sine causa amare liceat quam sine causa odisse? deus certe etiam cum causa prohibet odisse, qui inimicos diligi iubet;
それとも、理由なく憎むことが許されないように、理由なく愛することは許されるとでも言うのだろうか。 神は、敵を愛せよと命じられる方であり、たとえ理由があっても憎むことを禁じておられる。
deus etiam cum causa maledicere non sinit, qui maledicentes benedici praecipit.
神は、罵る者を祝福せよと命じられる方であり、たとえ理由があっても罵ることをお許しにならない。
sed circo quid amarius, ubi ne principibus quidem aut ciuibus suis parcunt? si quid horum, quibus circus furit, alicubi conpetit sanctis, etiam in circo licebit, si uero nusquam, ideo nec.
しかし、キルクスより苦々しいものがあろうか。 そこでは皇帝たちにさえ、あるいは自分たちの同胞市民にさえ容赦しないのだ。 もし、キルクスが狂乱するこれら(の情動)のどれかが、どこかで聖なる者たちに適合するなら、キルクスにおいても許されるだろう。
in circo.
しかし、もしどこにおいても適合しないなら、それゆえにキルクスにおいても許されないのである。

語釈・文法注

  1. 14ex abundanti — 「過剰に」「余分に」を意味する慣用句。ここでは、偶像崇拝という決定的な理由があるにもかかわらず、念のためにさらに別の観点(情欲や快楽)から議論を補強することを示す。
  2. 15uiderit ergo, ut diximus, principalis titulus, idololatria — 動詞 uiderit は未来完了形(または接続法完了)で、三人称単数。「〜については(それ自体に)判断させよう」「〜のことは放っておこう、脇に置こう」というラテン語の慣用的表現。ここでは「偶像崇拝という主要な名目については、我々がすでに論じた通りとして、今は脇に置いておこう」の意。
  3. 16mappam putant; sed est diaboli ab alto praecipitati figura — mappam(競技開始の合図として落とされる白い布)を「高天から落とされた悪魔の象徴」と結びつける比喩。ab alto praecipitati は属格分詞句で diaboli を修飾しており、天から堕とされた悪魔のイメージとマッパが落とされる動作を二重に重ね合わせている。
  4. 16qui sui non sunt — 関係節 qui sui non sunt(直訳:自分自身のものでない者たち)は、正気や理性を失い、興奮によって自己管理ができなくなっている人々を指す。sui は所有代名詞(あるいは属格)で、自己への支配を意味する。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 見世物について §14-16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa027.humanitext-lat2:14-16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。