§1Principes semper Africae, viri Carthaginienses, vetustate nobiles, novitate felices, gaudeo vos tam prosperos temporum, cum ita vacat ac iuvat, habitus denotare.
始终作为阿非利加领袖的迦太基人啊,因古老而高贵,因新生而幸福。 我很高兴你们在时代中如此昌盛,在这样有闲且惬意的时刻,去端详并指责衣着。
Pacis haec et annonae otia.
这是和平与粮食丰足的闲暇。
Ab imperio et a caelo bene est.
来自帝国与上天的恩赐一切安好。
Tamen et vobis habitus aliter olim tunicae fuere, et quidem in fama de subteminis studio et luminis concilio et mensurae temperamento, quod neque trans crura prodigae nec intra genua inverecundae nec brachiis parcae nec manibus artae, sed nec cingulo sinus dividere expedito umbratae quadrata iustitia in viris stabant.
然而,曾经你们的短袍(tunica)样式也是不同的,而且在纬线的考究、色彩的调和以及尺寸的适度上都享有盛名;因为它们穿在男人身上,既不因过胫而显得奢侈,也不因未及膝而显得不逊,既不因露臂而显得吝啬,也不因紧束双手而显得局促,甚至不用轻便的腰带去划分褶皱,而是以四角的端正垂落在男子身上。
Pallii extrinsecus habitus et ipse quadrangulus ab utroque laterum regestus et cervicibus circumstrictus in fibulae morsu humeris acquiescebat.
至于外穿的长袍(pallium)样式,它本身也是四角形的,从两侧翻转,紧束在颈部,在搭扣的咬合下安放在双肩上。
Instar eius hodie Aesculapio iam vestro sacerdotium est.
今天你们的埃斯库拉皮乌斯神职人员的装束,正是这一样式的写照。
Sic et in proximo soror civitas vestiebat, et sicubi alibi in Africa Tyros.
同样地,邻近的姐妹城市过去也是这样着装的,以及阿非利加其他任何地方的泰尔殖民地也是如此。
At cum saecularium sortium variavit urna et Romanis deus maluit, soror quidem civitas suopte arbitrio mutare properavit, ut adpulsum Scipionem ante iam de habitu salutasset, Romanum praecoca.
但是,当世代命运的签筒发生变化、神明更偏爱罗马人时,姐妹城市确实急于根据自己的意愿做出改变,以至于在西庇阿登陆前,她就已经提前用罗马式的衣着向他致敬,急切地表现得像个罗马人。
Vobis vero post iniuriae beneficium, ut senium non fastigium exemptis, post Gracchi obscena omina et Lepidi violenta ludibria, post trinas Pompei aras et longas Caesaris moras, ubi moenia Statilius Taurus imposuit, sollemnia Sentius Saturninus enarravit, cum concordia iuvat, toga oblata est.
而对于你们,在遭受侵害却反得恩惠之后——仿佛只是去除了暮气而未剥夺尊严——在格拉古不祥的预兆和雷必达暴力的戏弄之后,在庞培的三座祭坛和凯撒漫长的拖延之后,当斯塔提利乌斯·陶鲁斯筑起城墙、森提乌斯·萨图尔尼努斯宣读典礼,当和睦令人愉悦之时,托加(toga)被赠予了你们。
Pro, quantum circummeavit, a Pelasgis ad Lydos, a Lydis ad Romanos, ut ab humeris sublimioris populi Carthaginienses complecteretur! Exinde tunicam longiorem cinctu arbitrante suspenditis, et pallii iam teretis redundantiam tabulata congregatione fulcitis, et si quid praeterea condicio vel dignitas vel temporalitas vestit, pallium tamen generaliter vestrum immemores etiam denotatis.
啊,它绕了多大一个圈子,从佩拉斯吉人到吕底亚人,从吕底亚人到罗马人,为了能从一个更崇高民族的双肩上,去拥抱迦太基人! 自那以后,你们用随意的腰带将较长的短袍悬吊起来,并用层叠的折叠支撑起如今已呈圆形的防寒长袍的冗余部分,且无论身份、尊严或季节让你们穿上什么,你们甚至忘记并指责起长袍——这本是你们普遍的装束。
Equidem haud miror prae documento superiore.
事实上,鉴于前述更重大的证据,我一点也不感到惊讶。
Nam et arietem (non quem Laberius reciprocicornem et lanicutem et testitrahum, sed trabes machina est, quae muros frangere militat) nemini unquam adhuc libratum illa dicitur Carthago, studiis asperrima belli, prima omnium armasse in oscillum penduli impetus, commentata vim tormenti de bile pecoris caput vindicantis.
因为,那个在战争热忱中最为勇猛的迦太基,据说在所有人中第一个将破城槌(不是拉贝里乌斯所说的‘角往复运动、身披羊皮、拖着睾丸’的那种,而是为了摧毁城墙而作战的木梁机器)装配成吊挂式钟摆冲击的形态,它是从一只保护自己头部的牲畜的愤怒中,构想出这种投石机般威力的。
Cum tamen ultimant tempora patriae et aries iam Romanus in muros quodam suos audet, stupuere illico Carthaginienses ut novum extraneum ingenium:
Tantum aevi longinqua valet mutare vetustas! Sic denique nec pallium agnoscitur.
然而,当祖国的最后时刻来临,如今罗马人的破城槌胆敢撞击可以说是他们自己的城墙时,迦太基人立刻惊呆了,仿佛那是一个新奇的外来发明:漫长的古老岁月竟有如此大的改变力量! 因此,最终连长袍(pallium)也认不出来了。