Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 断食について §7-8

旧新約聖書における断食の実例と効力

4 / 11 箇所 · ラテン語

要旨

筆者は旧約聖書の様々な実例を挙げて断食が神の怒りを和らげ奇跡や啓示をもたらす力を論じ、続いて新約聖書におけるアンナの例やキリスト自身の断食、使徒たちの実践に言及して、断食が新しい人間の象徴であることを示している。

§7Processimus itaque iam ad exempla, uti reuoluamus utilitatis efficacia potestates istius officii, quod etiam iratum deum homini reconciliat.
このようにして、我々は今や実例へと進んだ。 それは、この務めが、怒れる神をも人間に和解させるという、その有益さの効力と力を繰り返し考えるためである。
deliquerat Israel in aquatione apud Maspha congregatus a Samuele, sed ita statim delictum ieiunio diluit, ut periculum proelii simul fugerit.
イスラエルは、サムエルによってミツパに集められた際、水に関することで罪を犯していた。 しかし、直ちに断食によってその罪を洗い流したので、同時に戦闘の危険をも逃れた。
cum maxime Samuel offerebat holocaustum (in nullo magis procuratam audimus dei clementiam quam in abstinentia populi) et allophyli proelio admouebant, ibidem dominus intonuit uoce magna super allophylos, et confusi sunt et corruerunt in conspectu Israelis, et processerunt uiri Israel ex Maspha et persecuti sunt allophylos et usque Bethor ceciderunt, pastos impasti, armatos inermes.
まさにサムエルが全焼の生け贄を捧げていた時(私たちは、この民の節制において以上に神の慈悲がもたらされたことを聞いたことがない)、そして他民族(ペリシテ人)が戦いを挑んできた時、まさにその場所で、主は大いなる声をもって他民族の上に雷を轟かせた。 彼らは混乱し、イスラエルの目の前で倒れた。 イスラエルの人々はミツパから進み出て、他民族を追跡し、ベト・ホルまで打ち倒した。 満腹している者を飢えている者が、武装している者を無防備な者が(打ち倒したのである)。
hae erunt uires ieiunantium deo.
これこそが、神のために断食する者たちの力となるだろう。
caelum pro eiusmodi militat.
天がこのような者たちのために戦うのだ。
habes formam praesidii etiam spiritalibus bellis necessariam.
あなたには、霊的な戦いにも必要な防壁の形が与えられている。
perinde cum rex Assyriorum Sennacherib compluribus iam ciuitatibus captis Israeli per Rapsacen blasphemias et minas intentaret, nihil aliud illum a proposito in Aethiopias auertit.
同様に、アッシリアの王センナケリブが、すでに多くの都市を奪い、ラプサケを通じてイスラエルに冒涜と脅迫を向けていた時、彼をその企てからエチオピアへと引き返させたのは、他の何ものでもなかった。
dehinc quid aliud centum et octoginta quatuor milia de exercitu eius per angelum absumpsit quam Ezechiae regis humiliatio? siquidem duritia hostis adnuntiata uestem scidit, saccum induit eodemque habitu seniores sacerdotum ad deum per Esaiam adire iussit utique ieiunio preces prosequente.
さらに、彼の軍勢から18万4千人を御使いによって滅ぼしたのは、ヒゼキヤ王のへりくだり以外の何ものであっただろうか。 というのも、敵の頑なさが告げられたとき、彼は衣を裂き、粗布をまとい、同じ姿で祭司の長老たちに、イザヤを通じて神のもとに行くよう命じた。 むろん、断食が祈りに伴う中で。
neque enim cibi tempus in periculo nec saturitatis cultus in sacco.
なぜなら、危険の最中には食事の時間などなく、粗布をまとっている時には満腹を重んじる(満腹の拝礼)などあり得ないからである。
semper inedia maeroris sequela est sicut laetitia accessio saginae.
飢えは常に悲しみの結果であり、喜びは飽食の付随物であるように。
per hanc maeroris sequelam et inediam etiam ciuitas illa peccatrix Niniue de exitio praedicato liberatur.
この悲しみの結果たる飢えによって、あの罪深い都市ニネベも、予告された滅亡から救われた。
satis enim paenitentia scelerum commendauerat ieiunium triduo functam, etiam pecudibus enectis, quibus iratus deus non erat.
実に、罪に対する悔い改めは、三日間の断食を十分に価値あるものとし、神が怒っておられなかった家畜たちをも(飢えによって)死なせた。
Sodoma quoque et Gomorra euasissent, si ieiunassent.
ソドムとゴモラも、もし彼らが断食していたなら、逃れられたであろうに。
hoc remedium agnoscit et Achab.
この救済策をアハブも認めている。
cum illi post transgressionem et idololatriam et necem Nabuthae propter uineam interempti a Iezabel exprobrasset Helias: qualiter occidisti et hereditatem possedisti: in loco quo sanguinem Nabuthae canes delinxerant, tuum quoque delinguent, destituit semetipsum et saccum carni suae imposuit et ieiunauit et dormiuit in sacco.
彼が罪と偶像崇拝を犯し、ぶどう畑のためにイゼベルによって殺されたナボテの死の後に、エリヤが彼をこう非難した時――「あなたは殺して、その遺産を所有したのか。 ナボテの血を犬たちが舐めたその場所で、あなたの血をも犬たちが舐めるだろう」――彼は自らをうなだれ、その肉体に粗布を置き、断食し、粗布の上で眠った。
et tunc sermo domini ad Heliam: uidisti ut reueritus sit Achab a facie mea: pro eo, quod reueritus est, non superducam laesuram in diebus ipsius, sed in diebus filii eius superducam eam, qui non erat ieiunaturus.
そしてその時、エリヤに主の言葉があった。 「アハブがわたしの前で自らを低くしたのを見たか。 彼が自らを低くしたため、私は彼の時代には災いをもたらさず、その息子の時代にそれをもたらそう。 」その息子は断食しようとはしないであろうから。
ita ieiunium in deum reuerentiae opus est, per quod Anna quoque ambiens uxor Helcanae retro sterilis impetrauit facile a deo inanem cibo uentrem filio implere et quidem propheta.
このように断食は神への畏敬の御業であり、これによって、エルカナの妻で以前は不妊であったアンナも、食物の抜けた空の胎を息子(しかも預言者である息子)で満たすことを、神から容易に勝ち取ったのである。
sed non modo naturae mutationem aut periculorum auersionem aut delictorum obliterationem, uerum etiam sacramentorum agnitionem ieiunia de deo merebuntur.
しかし、単に自然の改変や危険の回避や罪の消去だけでなく、神からの奥義の認識をも断食は勝ち取ることになる。
aspice Danielis exemplum.
ダニエルの例を見よ。
circa somnium regis Babylonis omnes turbantur sophistae, negant ultra de praestantia humana posse cognosci.
バビロンの王の夢をめぐって、すべての賢者たちが混乱し、人間の卓越性を超えて知ることは不可能だと言った。
solus Daniel deo fidens et sciens, quid ad demerendam dei gratiam faceret, spatium tridui postulat, cum sua fraternitate ieiunat, atque ita orationibus commendatis et ordinem et significationem somnii per omnia instruitur, tyranni sophistis parcitur, deus glorificatur, Daniel honoratur, non minorem dei gratiam et postea quoque relaturus anno primo regis Darii, cum ex recogitatu praedicatorum temporum ab Hieremia dedit faciem suam deo in ieiuniis et sacco et cinere.
ただダニエルだけが神を信頼し、神の恵みを得るために何をなすべきかを知っており、三日の猶予を求め、仲間の兄弟たちとともに断食した。 そしてそのようにして祈りを託すことで、夢の順序とその意味のすべてを教えられ、暴君の賢者たちは救われ、神は栄光を受け、ダニエルは誉れを得た。 彼は後にも、やはり劣らぬ神の恵みを受けることになる。 ダレイオス王の元年に、エレミヤによって預言された時間が満了することを熟考した結果、断食と粗布と灰の中で神に御顔を向けた時に。
nam et angelus missus ad eum hanc statim professus est causam diuinae dignationis: ueni, inquit, demonstrare tibi, quatenus miserabilis es, ieiunando scilicet.
なぜなら、彼のもとに送られた御使いも、直ちにこの神の好意の理由を表明したからである。 御使いは言った。 「私はあなたに、あなたがどれほど憐れむべき状態にあるかを示すために来た。 」すなわち、断食によって。
si deo miserabilis, leonibus in lacu fuerat horribilis, ubi quidem illi sex diebus ieiunanti prandium angelus procurauit.
もし神に対して憐れむべき者であるなら、獅子の洞窟においては獅子たちにとって恐るべき存在であった。 そこでは、六日間断食していた彼に、御使いが食事を用意したのである。
§8Reddimus et cetera.
我々は残りのもの(新約の証拠)をも提示する。
ad noua enim nunc documenta properamus.
というのは、今や我々は新しい証拠へと急ぐからである。
in limine euangelii Anna prophetis, filia Phanuelis, quae infantem dominum et agnouit et multa super eo praedicauit expectantibus redemptionem Israelis, post egregium titulum ueteris et uniuirae uiduitatis ieiuniorum quoque testimonio augetur, ostendens, in quibus officiis adsideri ecclesiae debeat, et a nullis magis intellegi Christum quam semel nuptis et saepe ieiunis.
福音の入り口において、ファヌエルの娘である女預言者アンナは、幼子の主を認め、またイスラエルの贖いを待ち望む人々に対して彼について多くを語り伝えたが、かつて一度だけ結婚した古い未亡人という優れた肩書きの後に、断食の証言によっても高められている。 彼女は、教会においてどのような務めをもって仕えるべきかを示し、また一度だけ結婚し、しばしば断食する人々ほどキリストをよく理解する者はいないということを示している。
ipse mox dominus baptisma suum, et in suo omnium, ieiuniis dedicauit habens efficere panes ex lapidibus, etiam Iordanem uino fortasse manare, si ita uorator et potator fuisset.
やがて主ご自身も、ご自身の(ひいては、ご自身のそれにおいてすべての人の)バプテスマを断食によって奉献された。 もし彼が大食漢であり大酒飲みであったなら、石からパンを作り、ヨルダン川から葡萄酒を流すこともできただろうに。
immo nouum hominem in ueteris sugillationem uirtute fastidiendi cibi initiabat, ut eum diabolo rursus per escam temptare quaerenti fortiorem fame tota ostentaret.
それどころか、食物を退ける力によって、古い人間を辱めるために新しい人間を開始させていた。 それは、食物を通して再び誘惑しようとする悪魔に対して、飢えの全体を乗り越えてより強い人間として彼を指し示すためであった。
prae- - stituit exinde ieiuniis legem sine tristitia transigendis.
それ以来、彼は断食を憂いなく過ごすべきという規則を定めた。
cur enim triste, quod salutare? docuit etiam aduersus diriora daemonia ieiuniis proeliandum.
なぜなら、救いとなるものが、どうして憂わしいものであり得ようか。 彼はまた、より凶悪な悪霊に対しては断食をもって戦うべきだと教えた。
quid enim mirum, si eadem operatione spiritus iniquus educitur, qua sanctus inducitur? denique, ut in centurionem Cornelium necdum tinctum dignatio spiritus sancti cum charismate insuper prophetiae festinasset, ieiunia eius legimus exaudita.
なぜなら、聖霊が招き入れられるのと同じ働きによって不義の霊が追い出されるとしても、何の不思議があろうか。 最後に、まだ洗礼を受けていなかった百卒長コルネリウスの上に、聖霊の好意が預言の賜物とともに速やかに臨んだのも、彼の断食が聞き届けられたからであると我々は読んでいる。
puto autem et apostolus in secunda Corinthiorum inter labores suos et pericula et incommoda post famem ac sitim ieiunia quoque plurima enumerat.
また、使徒もコリント人への第二の手紙において、自らの労苦や危険や苦難の中に、飢えと渇きの後に、非常に多くの断食をも数え上げていると私は思う。

語釈・文法注

  1. 7.25in aquatione — サムエル記上7章6節の「彼らは水を汲んで主の前に注ぎ、その日断食した」という記述を指す。この箇所では「水に関することで(神に対して)罪を犯した」と解釈されているが、文脈的にはミツパでの集会全体における民の罪の自覚とそれに伴う断食の儀式を指している。
  2. 7.25pastos impasti, armatos inermes — 対格と主格が対比される極めて簡潔な非対称構文。先行する他民族(対格 *allophylos*)に対して主格のイスラエル人(主格複数 *uiri Israel*)が作用することを、「満腹している者たち(対格)を飢えている者たち(主格)が、武装している者たち(対格)を無防備な者たち(主格)が」追撃・撃破したという形で補足的に対比している。
  3. 7.p.283pro eo, quod — 後期ラテン語でしばしば「〜であるから、〜のゆえに」という理由・因果関係を表す接続詞的表現(古典期の *propterea quod* や *quoniam* に相当)として用いられている。ここでは神がアハブのへりくだりを理由に災いを延期する因果関係を直接的に示している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 断食について §7-8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa018.humanitext-lat2:7-8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。