Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 断食について §12-13

迫害への備えとしての断食と教会の慣習

8 / 11 箇所 · ラテン語

要旨

テルトゥリアヌスは、不自由な牢獄や迫害に備えて肉体を鍛える断食の重要性を説き、対敵側の偽りの殉教者プリスティヌスの自堕落さを批判するとともに、公会議など教会が伝統的に行う集団的断食を挙げて自派の正当性を主張する。

§12Iam enim et in ista specie ditati saturatique regnatis, non delicta incursantes, quae ieiuniis elimentur, nec reuelationum scientia indigentes, quae xerophagiis extorqueantur, nec bella propria metuentes, quae stationibus discutiantur.
すでにあなた方は、この点(断食を軽視すること)においても富まされ、満ち足りて、王のように支配している。 断食によって消し去られるべき罪に陥ることもなく、乾食によって力ずくで引き出されるべき黙示の知識を必要とすることもなく、断食祈祷によって追い散らされるべき自分自身の戦いを恐れることもない。
ut ab Iohanne paracletus obmutuisset, et ipsi nobis prophetae in hanc maxime causam extitissemus, iam non dico ad exorandam dei iram nec ad impetrandam tutelam eius aut gratiam, sed ad praemuniendam per nosmet ipsos nouissimorum temporum condicionem indicentes omnem Tonueivoippovrjariv, cum carcer ediscendus et fames ac sitis exercendae et tam inediae quam anxii uictus tolerantia usurpanda sit, ut in carcerem talis introeat Christianus, qualis inde prodisset, non poenam illic passurus, sed disciplinam, nec saeculi tormenta, sed sua officia, eoque fidentior processurus ad certamen e custodia abusus nihil habens carnis, sic ut nec habeant tormenta materiam, cum sola et arida sit cute loricatus, et contra ungulas corneus, praemisso iam sanguinis suco tamquam animae impedimentis, properante iam et ipsa, quae iam saepe ieiunans mortem de proximo norit.
仮にヨハネ以降、パラクレトスが沈黙してしまい、私たち自身がまさにこの目的のために預言者となったのだとしても、――私はもはや、神の怒りを宥めるためでも、神の保護や恵みを得るためでもなく、私たち自身の手によって最後の時代の境遇に備えるために、あらゆる「自己卑下」を命じているのだと言おう。 牢獄に慣れ、飢えと渇きを訓練し、食物の欠乏や不自由な食事への忍耐を身につけなければならないからこそ、クリスチャンが牢獄に入るときに、そこから出ていくときと同じような状態で入り、そこにおいて罰を受けるためではなく、訓練を受けるためであり、この世の拷問を受けるためではなく、自らの義務を果たすためであり、そして、肉を全く持たないことで、保管場所から戦闘へと、より大きな確信をもって進み、拷問さえもその材料を持たないようにするためである。 彼は乾いた皮膚だけで武装し、爪に対して角質のようになり、魂の障害物であるかのような血の水分はあらかじめ送り出され、しばしば断食することによってすでに死を間近に知っている魂自体も、いまや急いで旅立とうとしているのだから。
plane uestrum est in carceribus popinas exhibere martyribus incertis, ne consuetudinem quaerant, ne taedeat uitae, ne noua abstinentiae disciplina scandalizentur, quam nec ille Pristinus uester non Christianus martyr adtigerat, quem ex facultate custodiae liberae aliquamdiu fartum, omnibus balneis quasi baptismate melioribus et omnibus luxuriae secessibus quasi ecclesia secretioribus et omnibus uitae istius inlecebris quasi aeterna dignioribus hoc puto obligatum mori uellet, postremo ipso tribunalis die luce summa condito mero tamquam antidoto praemedicatum ita eneruastis, ut paucis ungulis titillatus (hoc enim ebrietas sentiebat) quem dominum confiteretur interroganti praesidi respondere non potuerit amplius, atque ita de hoc iam extortus, cum singultus et ructus solos haberet, in ipsa negatione discessit.
明らかに、あなた方のすることと言えば、不確かな殉教者たちのために牢獄の中に居酒屋を用意し、彼らがいつもの習慣を求めないように、生に嫌気がささないように、また、彼らが一度も触れたことのないような、新しい節制の訓練によってつまずかないようにすることである。 あなた方のあのプリスティヌス――クリスチャンではない殉教者――もそれに触れたことはなかった。 彼は、緩い監禁の便宜によってしばらくの間、丸々と太らされ、洗礼よりも優れているかのようなすべての風呂をあてがわれ、教会よりも秘密めいた場所であるかのようなすべての贅沢な隠れ家をあてがわれ、永遠にふさわしいかのようなこの世のあらゆる誘惑にあてがわれ、これによって死を義務づけられたことを望んだのだろうと私は思う。 最後には、裁判の日そのものの日の出に、あたかも解毒剤であるかのように、たっぷりと注がれた生ワインであらかじめ麻痺させられ、あなた方は彼をひどく腑抜けにしたので、ほんの少し爪でくすぐられただけで(酔っ払っていたのでそのようにしか感じなかった)、彼がどの主を告白するのかと尋ねる総督に対して、それ以上答えることができず、こうして拷問から引きずり出されたものの、しゃっくりとゲップをするだけで、否認のうちに息絶えたのである。
ideo sobrietatis disciplinam qui praedicant, pseudoprophetae, ideo haeretici, qui obseruant.
それゆえ、節制の訓練を説く者たちは偽預言者であり、それを守る者たちは異端者なのだ。
quid ergo cessatis paracletum, quem in Montano negatis, in Apicio credere?
では、あなた方がモンタヌスにおいて否定しているパラクレトスを、アピキウスにおいて信じるのを、なぜためらうのか。
§13Praescribitis constituta esse sollemnia huic fidei scripturis uel traditione maiorum nihilque obseruationis amplius adiciendum ob illicitum innouationis.
あなた方は、この信仰に対して、聖書あるいは先祖の伝統によって厳粛な儀式が定められており、革新の不法さを理由に、それ以上のいかなる遵守事項も追加されるべきではないと主張する。
state in isto gradu, si potestis.
もしできるなら、その足場にとどまってみよ。
ecce enim conuenio uos et praeter pascha ieiunantes citra illos dies, quibus ablatus est sponsus, et stationum semiieiunia interponentes, et uos interdum pane et aqua uictitantes, ut cuique uisum est.
見よ、私はあなた方を問いただす。 あなた方は復活祭以外にも、花婿が奪い去られたあの日々以外にも断食しており、また断食祈祷の半断食を挟み込み、時にはパンと水だけで暮らしているではないか。 各自が望むように。
denique respondetis haec ex arbitrio agenda, non ex imperio.
そして結局、あなた方はこれらは自発的な意志によって行われるべきであって、命令によってではないと答える。
mouistis igitur gradum excedendo traditionem, cum quae non sunt constituta obitis.
したがって、あなた方は定められていないことを行うことによって、伝統を踏み越えて自らの足場を動かしたのだ。
quale est autem, ut tuo arbitrio permittas, quod imperio dei non das? plus humanae licebit uoluntati quam diuinae potestati? ego me saeculo, non deo liberum memini.
しかし、神の命令には与えないものを、自分自身の裁量には許すというのは、どういうことなのか。 人間の意志には、神の権能よりも多くのことが許されるというのか。 私は、自分がこの世に対して自由なのであって、神に対して自由なのではないことを覚えている。
sic meum est ultro officium facere domino, sic indicere illius est.
このように、主に対して自発的に務めを行うのは私のことであり、それを命じるのは主のことである。
non tantum obsequi ei debeo, sed et adulari;
私は彼に従うだけでなく、彼を喜ばせるべきである。
illud enim imperio eius, hoc arbitrio meo praesto.
前者は主の命令によって、後者は私の自発的な意思によって提供するのだから。
bene autem, quod et episcopi uniuersae plebi mandare ieiunia adsolent, non dico de industria stipium conferendarum, ut uestrae capturae est, sed interdum et ex aliqua sollicitudinis ecclesiasticae causa.
また、都合の良いことに、司教たちも会衆全体に断食を命じるのが常である。 それは、あなた方のいつものやり口である、施しを集める意図からとは言わないが、時には教会の何らかの心遣いの理由からである。
itaque si et ex hominis edicto et in unum omnes \'tCl\'itEtVoą\'póV\'tjatv agitatis, quomodo in nobis ipsam quoque unitatem ieiunationum et xerophagiarum et stationum denotatis? nisi forte in senatus consulta et in principum mandata coitionibus opposita delinquimus.
したがって、もし人間の布告によっても、また全員が一体となって「自己卑下」を行うのであれば、なぜ私たちにおいて、断食と乾食と断食祈祷のその一体性をも非難するのか。 それとも、私たちが集会を禁止する元老院議決や皇帝の勅令に対して罪を犯しているとでも言うのか。
spiritus sanctus, cum in quibus uellet terris et per quos uellet praedicaret, ex prouidentia imminentium siue ecclesiasticarum temptationum siue mundialium plagarum, qua paracletus id est aduocatus ad exorandum iudicem dicitur, huiusmodi officiorum remedia mandabat, puta, nunc ad exercendam sobrietatis et abstinentiae disciplinam;
聖霊は、ご自身が望む土地において、またご自身が望む人々を通して宣教したとき、差し迫った教会の試練か、あるいはこの世の災いに対する先見の明から(それゆえ聖霊は、審判者たる神を宥めるための弁護者=パラクレトスと呼ばれるのであるが)、このような務めという治療策を命じておられた。 例えば、今は節制と禁欲の訓練を実行するためにである。
hunc qui recipimus, necessario etiam quae tunc constituit obseruamus.
この聖霊を受け入れる私たちは、彼が当時制定されたことをも、必然的に遵守するのだ。
aspice ad Iudaicos fastos et inuenies nihil nouum, si, quae patribus sunt praecepta, omnis deinceps posteritas hereditaria religione custodit.
ユダヤ人の年中行事を見よ。 父祖たちに命じられたことを、その後のすべての子孫が受け継いだ信仰によって守っているなら、何も新しいことはないと分かるだろう。
aguntur praeterea per Graecias illa certis in locis concilia ex uniuersis ecclesiis, per quae et altiora quaeque in commune tractantur, et ipsa repraesentatio totius nominis Christiani magna ueneratione celebratur.
さらに、ギリシアの各地においては、全教会から集まるあの公会議が特定の場所で開催されており、そこではより高度な諸問題が共同で審議され、またクリスチャンという名全体のまさに代表が、大いなる畏敬の念をもって祝われている。
et hoc quam dignum fide auspicante congregari undique ad Christum! uide, quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum!! hoc tu psallere non facile nosti, nisi quo tempore cum compluribus cenas.
そして、これは、信仰が手引きとなって、あらゆる場所からキリストのもとへと集うのに、なんとふさわしいことか! 「見よ、兄弟たちが一つになって共に暮らすことは、なんと良く、なんと楽しいことか! 」お前はこれを好んで歌うことを知らない、ただ多くの者たちと食事を共にする時を除いては。
conuentus autem illi stationibus prius et ieiunationibus operati dolere cum dolentibus et ita demum congaudere gaudentibus norunt.
しかし、あのような集会は、まず断食祈祷と断食に専念した上で、泣く者と共に泣き、そうして初めて、喜ぶ者と共に喜ぶことを知っているのである。
si et ista sollemnia, quibus tunc praesens patrocinatus est sermo, nos quoque in diuersis prouinciis fungimur in spiritu inuicem repraesentati, lex est sacramenti.
もし、当時そこに臨在していた御言葉が擁護したこれらの厳粛な義務を、私たちもまたさまざまな属州において、霊において互いに代表されつつ果たすのであれば、それは誓約の法なのである。

語釈・文法注

  1. §12Tonueivoippovrjariv — 写本の破損。ギリシア語の ταπεινοφροσύνην(対格、「自己卑下」「謙卑」)がラテン文字で誤って転写されたもの。
  2. §12Pristinus — 歴史的な言及。カトリック(プシュキコス)側で殉教者として称えられていた人物に対する、モンタヌス派テルトゥリアヌスによる極めて辛辣な諷刺。
  3. §13adulari — 神に対する動詞の選択。通常「おもねる」「媚びる」を意味するが、ここでは神の「命令(imperium)」を超えて、自発的な「意思(arbitrium)」により神を喜ばせようとする熱心な奉仕を指す。
  4. §13'tCl'itEtVoą'póV'tjatv — §12の Tonueivoippovrjariv と同様、ギリシア語 ταπεινοφροσύνην(自己卑下)の著しい写本上の破損。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 断食について §12-13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa018.humanitext-lat2:12-13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。