Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 偶像崇拝について §23-24

書面による誓約の罪と教会における偶像崇拝の排除

15 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

著者は、口頭の言葉を伴わない書面での異教の誓約も実質的な否定と偶像崇拝に等しいと批判し、ザカリアの事例から文字の持つ表現力を説く。さらに、教会内には偶像崇拝者の入る余地はなく、信仰は偶像崇拝の危険を避けて航海すべきだと主張する。

§23Sed est quaedam eiusmodi species in facto et in uerbo bis acuta et infesta utrimque, licet tibi blandiatur, quasi uacet in utroque, dum factum non uidetur, quia dictum non tenetur.
しかし、行為と言葉において、このような一種のあり方があり、それは両刃で、両側から危害をもたらす。 たとえそれが、行為は見られず、言葉は留められないために、両方において罪がないかのようにあなたに甘言を弄するとしてもである。
pecuniam de ethnicis mutuantes sub pignoribus fiduciati iurati cauent et se negant;
異教徒から金を借り、担保を提供して、誓約の下に証書を交わし、自分を否定する人々。
se scire uolunt scilicet tempus persecutionis et locus tribunalis et persona praesidis.
彼らはもちろん、迫害の時期、法廷の場所、総督の人物こそが、自分たちの知るべきことであると主張したがるのである。
praescribit Christus non esse iurandum.
キリストは誓ってはならないと規定している。
scripsi, inquit, sed nihil dixi: lingua, non littera occidit.
「私は書いたが、何も言わなかった。 殺すのは舌であり、文字ではない」と彼は言う。
hic ego naturam et conscientiam aduoco: naturam, quia nihil potest manus scribere, etiamsi lingua in dictando cessat immobilis et quieta, quod non anima dictauerit;
ここで私は自然と良心に訴える。 自然に訴えるのは、たとえ舌が口述するにあたって不動で静かに静止していても、魂が口述したものでない限り、手は何も書くことができないからである。
quamquam et ipsi linguae anima dictauerit aut a se conceptum aut ab alio traditum.
もっとも、その舌自体に対しても、魂が自ら思いついたこと、あるいは他者から伝えられたことを口述したのではあるが。
iam, ne dicatur, alius dictauit;
さて、「他人が口述したのだ」と言われないように。
hic conscientiam appello, an quod alius dictauit anima suscipiat et siue comitante siue residente lingua ad manum transmittat.
ここで私は良心に訴える。 他人が口述したものを魂が受け入れ、舌がそれに伴うにせよ静止しているにせよ、手へと伝達するのではないか、と。
et bene, quod in animo et conscientia delinqui dominus dixit.
そして、主が、過ちは心と良心において犯されると言われたのは正しいことである。
si, inquit, concupiscentia uel malitia in cor hominis ascenderit, pro facto teneris.
主は言われる。 「もし情欲や悪意が人の心に上るなら、既遂と見なされる」と。
cauisti igitur, quod in cor tuum plane ascendit, quod neque ignorasse te contendere potes neque noluisse.
したがって、あなたは証書を交わしたのであり、それはあなたの心に明らかに上ったことであって、それをあなたが知らなかったとも、望まなかったとも主張することはできない。
nam cum caueres, scisti, cum scires, utique uoluisti;
なぜなら、証書を交わしたとき、あなたは知っていたのであり、知っていたなら、確かに望んだのである。
et est tam facto quam cogitatu.
そしてそれは、行為においても思考においても存在する。
nec potes leuiore crimine maius excludere, ut dicas falsum plane effici cauendo quod non facis.
また、より軽い罪によってより大きな罪を退けることもできない。 すなわち、行わないことを証書に書くことによって、それが明らかに偽りになると言うようなことは。
tamen non negaui, quia non iuraui.
「しかし、私は誓わなかったのだから、否定しなかったのだ。
quin immo, etsi nihil tale fecisses, sic tamen dicereris deierare, fecisse si consenseris.
」それどころか、たとえそのようなことを何もしていなかったとしても、それを行うことに同意したならば、あなたは偽誓したと言われるだろう。
non ualet tacita uox in stilo et mutus in litteris sonus.
鉄筆における沈黙の声、文字における無音の響きが、力を持たないということはない。
at enim Zacharias temporali uocis orbatione multatus cum animo conlocutus linguam inritam transit, cum manibus suis a corde dictat et nomen filii sine ore pronuntiat: loquitur in stilo, auditur in cera manus omni sono clarior, littera omni ore uocalior.
しかし実際、一時的な声の喪失を科されたザカリアは、心と対話し、役に立たない舌を通り越し、心から手へと口述し、口を使うことなく息子の名前を宣言した。 彼は鉄筆で語り、蝋板において聞かれる。 手はいかなる音よりも明瞭であり、文字はいかなる口よりも雄弁である。
quaere, an dixerit qui dixisse compertus est.
語ったと認められた者が、語ったのであるかどうかを尋ねてみるがよい。
dominum oremus, ne qua nos eiusmodi contractus necessitas circumsistat et, si ita euenerit, det fratribus operandi copiam uel nobis abrumpendae omnis necessitatis constantiam, ne illae litterae negatrices uicariae oris nostri in die iudicii aduersus nos proferantur signatae signis non iam aduocatorum, sed angelorum.
主にお祈りしよう。 このような契約のいかなる必要性も私たちを取り囲むことがないように。 また、もしそうなった場合には、兄弟たちには施しの機会を、私たちにはあらゆる必要性を断ち切る確固たる意志を与えてくださるように。 私たちの口の代わりとなる、あの否定の文字が、審判の日に、もはや地上の証人の印ではなく、天使たちの印によって封印されたものとして、私たちに不利に提示されることがないように。
§24Inter hos scopulos et sinus, inter haec uada et freta idololatriae uelificata spiritu dei fides nauigat, tuta si cauta, secura si attonita.
偶像崇拝のこれら岩礁と湾の間を、これら浅瀬と海峡の間を、神の息吹によって帆を張った信仰が航海する。 警戒すれば安全であり、畏れおののけば安泰である。
ceterum inenatabile excussis profundum est, inextricabile inpactis naufragium est, inrespirabile deuoratis hypobrychium in idololatria.
しかし、投げ出された人々にとって、偶像崇拝における深淵は泳ぎ抜けることができず、衝突した人々にとって難破は脱出不可能であり、飲み込まれた人々にとって水底は息ができない。
quicumque fluctus eius offocant, omnis uertex eius ad inferos desorbet.
そのいかなる波も窒息させ、そのあらゆる渦は冥府へと飲み込む。
nemo dicat: quis tam tuto praecauebit? exeundum de saeculo erit.
誰も次のように言ってはならない。 「誰がそれほど安全に予防できるだろうか。 この世から出て行かねばならなくなるだろう」と。
quasi non tanti sit exire, quam idololatren in saeculo stare.
まるで、世の中で偶像崇拝者として留まることと同じほど、世を去ることが価値がないかのように。
nihil esse facilius potest, quam cautio idololatriae, si timor eius in capite sit.
偶像崇拝への警戒ほど容易なことはあり得ない、もしそれに対する恐れが第一にあるならば。
quaecumque necessitas minor est periculo tanto comparata.
いかなる必要性も、これほどの危険と比較すれば、より小さいのである。
propterea spiritus sanctus consultantibus tunc apostolis uinculum et iugum nobis relaxauit, ut idololatriae deuitandae uacaremus.
それゆえ、聖霊は、当時協議していた使徒たちによって、私たちが偶像崇拝を避けることに専念できるように、絆と軛を緩めてくださったのである。
. haec erit lex nostra, quo expedita hoc plenius administranda, propria Christianorum, per quam ab ethnicis agnoscimur et examinamur, haec accedentibus ad fidem proponenda et ingredientibus in fidem inculcanda est, ut accedentes deliberent, obseruantes perseuerent, non obseruantes renuntient sibi.
これが私たちの掟となる。 それは、軽快であるほど、より完全に遵守されるべきものであり、キリスト教徒に固有のものであって、これによって私たちは異教徒から認められ、試されるのである。 これは、信仰に近づく者たちに提示され、信仰に入る者たちに叩き込まれねばならない。 近づく者たちが熟考し、守る者たちが忍耐し、守らない者たちが自ら退くために。
uiderimus enim si secundum arcae typum et coruus et miluus et lupus et canis et serpens in ecclesia erit.
というのも、方舟の予型に従って、烏や、鳶や、狼や、犬や、蛇が教会の中にもいることになるのかどうかは、いずれ分かることだからだ。
certe idololatres in arcae typo non habetur.
確かに偶像崇拝者は方舟の予型に含まれていない。
nullum animal in idololatren figuratum est.
いかなる動物も偶像崇拝者として象徴されてはいない。
quod in arca non fuit, in ecclesia non sit.
方舟にいなかったものは、教会にもあってはならない。

語釈・文法注

  1. ¦10¦fiduciati iurati — これらは共に完了分詞(受動・能動の形態)であり、主語 `mutuantes`(名詞化された現在分詞)を修飾するか、あるいは主動詞 `cauent` に対する同格(伴随状況)として機能している。`fiduciati` は「担保を供して」、`iurati` は能動的意味で「誓約して」を表す。
  2. ¦15¦quod non anima dictauerit — `quod` は否定の先行詞 `nihil` にかかる関係代名詞。接続法完了(あるいは未来完了) `dictauerit` は、先行詞を限定・説明する「特徴の関係節」(〜しないようなものは何もない)を形成している。
  3. ¦p.57¦fecisse si consenseris — 完了不定詞 `fecisse` は、条件節内の接続法動詞 `consenseris`(同意する)の目的語として機能しており、「それを行ったことに同意するならば」という構造を表す。手前の動詞 `deierare`(偽誓する)の目的語ではない点に注意。
  4. ¦15¦attonita — `attonitus`(元来は「雷に打たれた」)は、ここでは宗教的な「畏れおののいた、敬畏を抱いた」という意味で主語 `fides`(信仰)を修飾する形容詞として使われている。`cauta`(用心深い)と同様に条件節 `si` の直後に置かれ、信仰のあるべき内実を対比的に表す。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 偶像崇拝について §23-24. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa017.humanitext-lat2:23-24

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。