§23Sed est quaedam eiusmodi species in facto et in uerbo bis acuta et infesta utrimque, licet tibi blandiatur, quasi uacet in utroque, dum factum non uidetur, quia dictum non tenetur.
그러나 행위와 말에 있어서 이와 같은 일종의 방식이 있으니, 이는 양날을 가졌고 양쪽 모두에서 해를 끼친다. 비록 행위가 보이지 않고 말이 잡히지 않는다는 이유로 양쪽 모두에서 죄가 없는 것처럼 당신에게 아첨할지라도 말이다.
pecuniam de ethnicis mutuantes sub pignoribus fiduciati iurati cauent et se negant;
이방인들에게서 돈을 빌리며 담보를 제공하고, 맹세 하에 증서를 작성하여 자신을 부정하는 자들.
se scire uolunt scilicet tempus persecutionis et locus tribunalis et persona praesidis.
그들은 물론 박해의 시기, 법정의 장소, 총독의 인물이야말로 자신들이 알아야 할 것이라고 억지 주장하고 싶어 한다.
praescribit Christus non esse iurandum.
그리스도께서는 맹세해서는 안 된다고 규정하신다.
scripsi, inquit, sed nihil dixi: lingua, non littera occidit.
“나는 썼을 뿐, 아무 말도 하지 않았다. 죽이는 것은 혀이지 글자가 아니다”라고 그는 말한다.
hic ego naturam et conscientiam aduoco: naturam, quia nihil potest manus scribere, etiamsi lingua in dictando cessat immobilis et quieta, quod non anima dictauerit;
여기서 나는 본성과 양심에 호소한다. 본성에 호소하는 것은, 비록 받아쓰게 할 때 혀가 움직이지 않고 조용히 멈추어 있을지라도, 영혼이 구절을 불러주지 않았다면 손은 아무것도 쓸 수 없기 때문이다.
quamquam et ipsi linguae anima dictauerit aut a se conceptum aut ab alio traditum.
비록 영혼이 혀 자체에게도 자기 스스로 구상했거나 타인에게서 전달받은 것을 불러주었을지라도 말이다.
iam, ne dicatur, alius dictauit;
이제 “다른 사람이 불러주었다”라는 말이 나오지 않도록, 여기서 나는 양심에 묻는다.
hic conscientiam appello, an quod alius dictauit anima suscipiat et siue comitante siue residente lingua ad manum transmittat.
다른 사람이 불러준 것을 영혼이 받아들여, 혀가 동반하든 멈추어 있든 간에 손으로 전달하는 것이 아니냐고.
et bene, quod in animo et conscientia delinqui dominus dixit.
그리고 주님께서 죄는 마음과 양심 안에서 지어지는 것이라고 말씀하신 것은 참으로 옳은 일이다.
si, inquit, concupiscentia uel malitia in cor hominis ascenderit, pro facto teneris.
그분께서는 “만일 탐욕이나 악의가 사람의 마음에 떠오른다면, 당신은 행한 것과 다름없이 책임을 진다”라고 말씀하신다.
cauisti igitur, quod in cor tuum plane ascendit, quod neque ignorasse te contendere potes neque noluisse.
따라서 당신은 증서를 작성한 것이니, 이는 당신의 마음에 분명히 떠오른 일이며, 당신이 그것을 몰랐다고 주장할 수도 없고 원치 않았다고 주장할 수도 없다.
nam cum caueres, scisti, cum scires, utique uoluisti;
왜냐하면 증서를 작성할 때 당신은 알았고, 알았을 때 분명히 원했기 때문이다.
et est tam facto quam cogitatu.
그리하여 그것은 행위에서나 생각에서나 존재한다.
nec potes leuiore crimine maius excludere, ut dicas falsum plane effici cauendo quod non facis.
더 가벼운 죄로 더 큰 죄를 가릴 수도 없다. 이를테면, 실제로 행하지 않는 일을 증서로 작성함으로써 그것이 완전히 거짓으로 돌아간다고 말하는 것처럼 말이다.
tamen non negaui, quia non iuraui. quin immo, etsi nihil tale fecisses, sic tamen dicereris deierare, fecisse si consenseris.
“하지만 나는 맹세하지 않았으므로 부정하지 않았다.” 오히려, 당신이 실제로 그런 일을 전혀 하지 않았다 할지라도, 그렇게 하기로 동의했다면 당신은 거짓 맹세를 했다고 일컬어질 것이다.
non ualet tacita uox in stilo et mutus in litteris sonus.
철필에 담긴 침묵의 목소리와 글자 속의 무언의 울림이 힘을 갖지 못하는 것은 아니다.
at enim Zacharias temporali uocis orbatione multatus cum animo conlocutus linguam inritam transit, cum manibus suis a corde dictat et nomen filii sine ore pronuntiat: loquitur in stilo, auditur in cera manus omni sono clarior, littera omni ore uocalior.
하지만 일시적으로 목소리를 잃는 벌을 받았던 자카리아는 마음과 대화하며 쓸모없어진 혀를 건너뛰고, 자기 마음에서 우러나온 것을 손으로 받아 적게 하여 입 없이 아들의 이름을 선포했다. 그는 철필로 말하고 밀판에서 들린다. 손은 그 어떤 소리보다 명료하며, 글자는 그 어떤 입보다 웅변적이다.
quaere, an dixerit qui dixisse compertus est.
말한 것으로 확인된 자가 과연 말한 것인지를 물어보라.
dominum oremus, ne qua nos eiusmodi contractus necessitas circumsistat et, si ita euenerit, det fratribus operandi copiam uel nobis abrumpendae omnis necessitatis constantiam, ne illae litterae negatrices uicariae oris nostri in die iudicii aduersus nos proferantur signatae signis non iam aduocatorum, sed angelorum.
우리는 주님께 기도합시다. 이러한 계약의 어떠한 강요도 우리를 에워싸지 않기를, 그리고 만일 그렇게 되더라도 형제들에게는 도울 기회를 주시고, 우리에게는 모든 강요를 끊어버릴 굳건함을 주시기를. 우리 입의 대리자가 된 저 부정하는 글자들이, 심판의 날에 더 이상 지상의 보증인들이 아니라 천사들의 인장으로 봉인된 채 우리를 고발하기 위해 제시되지 않도록 말입니다.
§24Inter hos scopulos et sinus, inter haec uada et freta idololatriae uelificata spiritu dei fides nauigat, tuta si cauta, secura si attonita.
우상 숭배의 이 암초와 만 사이를, 이 얕은 물과 해협 사이를, 하느님의 영으로 돛을 올린 믿음이 항해하니, 경계한다면 안전하고 경외한다면 안심할 수 있다.
ceterum inenatabile excussis profundum est, inextricabile inpactis naufragium est, inrespirabile deuoratis hypobrychium in idololatria.
더구나 던져진 이들에게 우상 숭배 속의 심연은 헤엄쳐 나올 수 없고, 충돌한 이들에게 난파는 빠져나갈 수 없으며, 삼켜진 이들에게 수중 깊은 곳은 숨을 쉴 수 없다.
quicumque fluctus eius offocant, omnis uertex eius ad inferos desorbet.
그것의 어떤 파도든 숨을 막히게 하며, 그것의 모든 소용돌이는 저승으로 삼켜 버린다.
nemo dicat: quis tam tuto praecauebit? exeundum de saeculo erit.
아무도 “누가 그토록 안전하게 예방할 수 있겠는가? 세상 밖으로 나가야만 할 것이다”라고 말하지 말라.
quasi non tanti sit exire, quam idololatren in saeculo stare.
마치 세상 밖으로 나가는 가치가 세상 속에서 우상 숭배자로 서 있는 것보다 덜하기라도 한 것처럼 말이다.
nihil esse facilius potest, quam cautio idololatriae, si timor eius in capite sit.
만일 그것에 대한 두려움이 으뜸에 있다면, 우상 숭배를 경계하는 것보다 더 쉬운 일은 있을 수 없다.
quaecumque necessitas minor est periculo tanto comparata.
그 어떤 강요도 이토록 큰 위험에 비하면 가벼운 것이다.
propterea spiritus sanctus consultantibus tunc apostolis uinculum et iugum nobis relaxauit, ut idololatriae deuitandae uacaremus.
그러므로 성령께서는 당시 사도들이 의논할 때, 우리가 우상 숭배를 피하는 데 전념할 수 있도록 우리에게서 속박 과 멍에를 늦추어 주셨던 것이다.
. haec erit lex nostra, quo expedita hoc plenius administranda, propria Christianorum, per quam ab ethnicis agnoscimur et examinamur, haec accedentibus ad fidem proponenda et ingredientibus in fidem inculcanda est, ut accedentes deliberent, obseruantes perseuerent, non obseruantes renuntient sibi.
이것이 우리의 법이 될 것이니, 그것이 가벼울수록 더욱 온전히 실행되어야 하고, 그리스도인 고유의 것으로서 이를 통해 이방인들에게서 인식되고 시험받는다. 이것은 믿음에 다가오는 자들에게 제시되어야 하고 믿음으로 들어가는 자들에게 주입되어야 하니, 다가오는 자들은 심사숙고하고, 준수하는 자들은 인내하며, 준수하지 않는 자들은 스스로 물러나게 하기 위함이다.
uiderimus enim si secundum arcae typum et coruus et miluus et lupus et canis et serpens in ecclesia erit.
방주의 예표에 따라 까마귀와 솔개와 늑대와 개와 뱀이 교회 안에도 있을 것인지는 두고 볼 일이다.
certe idololatres in arcae typo non habetur.
분명히 우상 숭배자는 방주의 예표에 들어 있지 않다.
nullum animal in idololatren figuratum est.
어떤 동물도 우상 숭배자로 표상되지 않았다.
quod in arca non fuit, in ecclesia non sit.
방주에 없었던 것은 교회에도 있지 말아야 한다.