Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 貞淑の勧め §8-9

許容と有益さの区別および再婚の姦淫性

5 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

著者は、単に「許されている」ことが直ちに救いに有益なのではなく、むしろ不節制を防ぐための消極的許可にすぎないことを論じ、第二の婚姻は肉欲の追求という点において本質的に姦淫と類似していると主張して、一回限りの婚姻と貞潔の保持を強く勧める。

§8Liceat nunc denuo nubere, si omne quod licet bonum est.
今や、許されているすべてのことが良いことであるなら、再び結婚することが許されているとしよう。
Idem apostolus exclamat, Omnia licent, sed non omnia prosunt.
同じ使徒が「すべてのことは許されている。 しかし、すべてのことが有益なわけではない」と叫んでいる。
Quod non prodest, oro te, bonum potest dici? Si licita sunt et quae non pro salute, ergo et quae non bona sunt licita sunt.
有益でないものが、お願いだから教えてほしいが、良いと言われうるだろうか。 もし救いのためにならないことさえも許されているならば、それなら、良くないことさえも許されていることになる。
Quid autem magis velle debebis, quod ideo bonum est quia licet, an quod ideo quia prodest? Multum existimo esse inter licentiam et salutem.
では、あなたはどちらをより望むべきなのか。 「許されているからこそ良いこと」なのか、それとも「有益だからこそ(良いこと)」なのか。 私は、許容と救いの間には大きな隔たりがあると考えている。
De bono non dicitur LICET, quia bonum permitti non exspectat, sed assumi.
良いことについて「許されている」とは言われない。 なぜなら、良いことは許可されるのを待つのではなく、受け入れられるものだからである。
Permittitur autem quod an bonum sit in dubio est, quod potest etiam non permitti, si non habeat aliquam sui causam primam, quia propter incontinentiae periculum permittitur nubere secundo, quia nisi licentia alicuius non bonae rei subiaceret, non esset in quo probaretur qui divinae voluntati et qui potestati suae obsequeretur, quis nostrum utilitatis praesentiam sectetur et quis occasionem licentiae amplexetur.
これに対して、許可されるのは、それが良いことであるかどうかが疑わしいものであり、もしそれ自体の何らかの第一の理由を持たないならば、許可されないこともあり得るものである。 なぜなら、不節制の危険のゆえに、二度目に結婚することが許されているからである。 なぜなら、もし良くない何らかの事柄の許容が前提として存在していないならば、誰が神の意志に従い、誰が自己の権能に従うか、また私たちのうち誰が現在の有益さを追い求め、誰が許容という機会を抱きしめるかが試される余地はないからである。
Licentia plerumque temptatio est disciplinae, quoniam disciplina per temptationem probatur, temptatio per licentiam operatur.
許容とは、多くの場合、規律に対する試練である。 なぜなら、規律は試練によって試され、試練は許容を通じて作用するからである。
Ita fit, ut omnia liceant, sed non omnia expediant, dum temptatur cui permittitur, et iudicatur dum in permissione temptatur.
こうして、許可されている者が試され、その許可の中で試されている間に裁かれることによって、すべてのことは許されているが、すべてのことが有益なわけではない、ということになる。
Licebat et apostolis nubere et uxores circumducere.
使徒たちにとっても、結婚することや妻を連れて歩くことは許されていた。
Licebat et de evangelio ali.
また、福音によって養われることも許されていた。
Sed qui iure hoc non usus est in occasionem, ad exemplum nos suum provocat, docens in eo esse probationem in quo licentia experimentum abstinentiae praestruxit.
しかし、この権利を機会として用いなかった者は、私たちを自身の模範へと促しており、許容が禁欲の試練をあらかじめ設けたその点においてこそ試練が存するのだ、と教えている。
§9Si penitus sensus eius interpretemur, non aliud dicendum erit secundum matrimonium quam species stupri.
もし私たちが彼の真意を深く解釈するならば、第二の婚姻は姦淫の一種にほかならないと言わねばならなくなるだろう。
Cum enim dicat maritos hoc in sollicitudine habere, quemadmodum sibi placeant, non utique de moribus (nam bonam sollicitudinem non suggillaret), et de cultu et ornatu et omni studio formae ad inlecebras moliendas sollicitos intellegi velit, de forma autem et cultu. placere carnalis concupiscentiae ingenium sit, quae etiam stupri causa est, ecquid videtur tibi stupri affine esse secundum matrimonium, quoniam ea in illo deprehenduntur quae stupro competunt? Ipse dominus, Qui viderit, inquit, mulierem ad concupiscendum, iam stupravit eam in corde suo.
なぜなら、夫たちはどのようにして妻に気に入られるかという気遣いを抱いていると彼が言うとき、決して品行について言っているのではなく(なぜなら、彼は良い気遣いを非難するはずがないからである)、身だしなみや装飾、そして誘惑を企てるための美へのあらゆる傾倒について気遣っているのだと理解されることを彼が望んでいるからであり、また美や身だしなみによって気に入られようとすることは肉の情欲の性質であり、それは姦淫の原因でもあるのだから、第二の婚姻には姦淫に当てはまる事柄が認められる以上、第二の婚姻は姦淫の類縁であるとあなたには思われないだろうか。 主ご自身が「情欲を抱いて女を見る者は、すでに心の中で彼女と姦淫したのである」と言われている。
Qui autem eam ad ducendum viderit, minus an plus fecit? Quid si etiam duxerit? quod non faceret, nisi et ad ducendum concupisset et ad concupiscendum vidisset.
では、彼女を妻に娶るために見る者は、それより少ないことをしたのか、それとも多いことをしたのか。 もし実際に娶ったとしたらどうだろうか。 娶るために情欲を抱き、情欲を抱くために見ていたのでなければ、そうしなかったはずであるのに。
Nisi si potest duci uxor quam non videris nec concupieris.
見ることもなく、情欲を抱くこともなかった妻を娶ることができる、というのでない限りは。
Multum sane interest, maritus an caelebs aliam concupiscat.
既婚者が別の女を欲するのか、独身者が欲するのかには、確かに大きな違いがある。
Omnis mulier etiam caelibi alia est, quamdiu aliena, nec per aliud tamen fit marita, nisi per quod et adultera.
すべての女は、他人のものである限り、独身者にとっても「他の女」なのであり、しかも、彼女が妻となるのは、姦婦となるのとまったく同じことによってにほかならない。
Leges videatur matrimonii et stupri differentiam facere, per diversitatem inliciti, non per condicionem rei ipsius.
法律は、禁じられている事柄の相違によって婚姻と姦淫の区別を設けているように見えるが、その事柄自体の性質によって設けているのではない。
Alioquin quae res et viris et feminis omnibus adest ad matrimonium et stuprum? commixtio carnis scilicet, cuius concupiscentiam dominus stupro adaequavit.
そうでなければ、すべての男と女にとって、婚姻と姦淫の双方に共通して存在している事柄とは何か。 それは言うまでもなく肉の交わりであり、主はその情欲を姦淫と同一視されたのである。
Ergo, inquit, iam et primas, id est unas nuptias destruis? Nec immerito, quia et ipsae ex eo constant quod est stuprum.
「それなら、お前は今や最初の婚姻、すなわち一回限りの婚姻さえも破壊するのか」と人は言う。 もっともなことである。 なぜなら、それ自体もまた、姦淫にほかならないものから成り立っているからである。
Ideo optimum est homini mulierem non attingere, et ideo virginis principalis est sanctitas, quia caret stupri affinitate.
それゆえ、「男にとって女に触れないのが最も良い」のであり、それゆえ、処女の聖性が卓越しているのは、それが姦淫の類縁を持たないからである。
Et cum haec etiam de primis et unis nuptiis praetendi ad causam continentiae possint, quanto magis secundo matrimonio recusando praeiudicabunt? Gratus esto, si semel tibi indulsit deus nubere.
そして、これらのことが最初の、かつ一回限りの婚姻についてさえも節制の根拠として主張されうるのだとすれば、第二の婚姻を拒絶するためには、どれほど強力な先決的論拠となることだろうか。 神があなたに一度結婚することを許してくださったなら、感謝しなさい。
Gratus autem eris, si iterum indulsisse illum tibi nescias.
そして、神があなたに再び許されたということをあなたが知らないままでいるなら、あなたは感謝していることになる。
Celerum abuteris indulgentia, cum sine modestia uteris.
さもなければ、あなたが節度なしにそれを用いるとき、あなたは寛容を乱用することになる。
Modestia a modo intellegitur.
節度とは、限界から理解されるものである。
Non tibi sufficit de summo illo immaculatae virginitatis gradu in secundum recidisse nubendo, sed in ter tium adhuc devolveris, et in quartum, et fortassis in plures, postquam in secunda statione continens non fuisti, quia nec prohibere plures nuptias voluit qui de secundis provocandis retractavit.
汚れなき処女性というあの至高の段階から、結婚することによって第二の段階へと転落したことだけではあなたにとって十分ではなく、第二の拠り所において節制しなかった後に、さらに第三の、第四の、そしておそらくはそれ以上の段階へと転がり落ちていく。 なぜなら、第二の婚姻を促すことについて再考した者が、それ以上の多くの婚姻を禁止することを望まなかったはずがないからである。
Nubamus igitur quotidie, et nubentes ab ultimo die deprehendamur, tamquam Sodoma et Gomorra, quo die VAE illud super praegnantes et lactantes adimplebitur, id est super maritos et incontinentes;
それなら、毎日結婚しようではないか。 そして、ソドムとゴモラのように、終わりの日によって結婚している最中に不意を襲われようではないか。 その日には、妊婦と乳飲み子を持つ者に対するあの「災いあれ」という言葉、すなわち、既婚者たちと不節制な者たちに対する言葉が成就する。
de nuptiis enim uteri et ubera et infantes.
なぜなら、子宮も乳房も乳児も、婚姻から生じるからである。
Et quando finis nubendi? Credo post finem vivendi.
そして、結婚することの終わりはいつなのか。 生きることの終わりの後だろう、と私は思う。

語釈・文法注

  1. §8potestati suae — 与格の `potestati suae` は、神から与えられた「自己の権能(ここでは、許容された限界内で行う権利、すなわち再婚の権利)」に固執することを指すか、あるいは「自己の自制力」に従うことを指すか、解釈が分かれうる。前者の場合、神の意志(より高度な貞潔)と自己の権利(肉欲的な再婚)が対比される。ここでは前者の解釈を採用している。
  2. §9Cum enim dicat maritos... — この文は、従属節 `Cum... dicat` から始まり、その内部に間接話法、さらに対比の `de forma autem...` 節を含んで非常に長く展開した上で、主節 `ecquid videtur tibi...` (第二の婚姻は姦淫の類縁であると思われないか)に帰着する、典型的な長大文(ピリオド構造)である。
  3. §9nisi per quod et adultera — `per quod`(それによって)の先行詞は直前の `aliud` ではなく、行為の手段、すなわち後に言及される「肉の交わり(commixtio carnis)」を指す。妻となるのも姦婦となるのも、同じ肉体的行為によるものであるという著者独自の皮肉な論理。
  4. §9qui de secundis provocandis retractavit — `retractavit` は「再考した、撤回した」を意味し、ここではパウロが第二の婚姻を推奨(あるいは許容)することに対して消極的な態度を示した(一歩引いた)ことを指す。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 貞淑の勧め §8-9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa015.humanitext-lat1:8-9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。