Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 女性の服装について §2#4

老齢の女性における装飾の抑制と富の節制

7 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

著者は高齢の女性たちにも装飾を控えるよう促し、使徒の言葉を引用して、この世の富を節制をもって用いるべきだと論じる。また、金を始めとする装飾品の起源が堕天使によるものであることを示し、無駄な装飾で飾り立てて外出することを戒める。

§2#4Aetates denique requietas iam et in portum modestiae subductas splendor et dignitas cultus avocant et severitatem appetitionibus inquietant, compensantibus scilicet habitus inritamenta pro frigore aetatis.
すでに安息を得て、貞潔の港へと引き入れられた老境にあっても、装飾の華麗さと威厳が彼女らを引き出し、さまざまな欲望によってその厳格さをかき乱す。 すなわち、身なりの刺激が、年齢の冷たさを補うからである。
Ergo, benedictae, primo quidem ut lenones et prostitutores vestitus et cultus ne in vos admiseritis, tum, si quas divitiarum vel natalium vel retro dignitatum ratio compellit ita pompaticas progredi, ut sapientiam non videantur consecutae, temperare malum huiusmodi curate, ne totis habenis licentiam usurpetis praetextu necessitatis.
それゆえ、祝福された姉妹たちよ、第一に、衣服や装飾を、まるでポン引きや売春斡旋業者のように自分たちの中に受け入れることがないようにしなさい。 次に、もし富や家柄、あるいはかつての地位という理由が、ある女たちを、知恵に達していないかのように見えるほど華美に進み出るように強いるとしても、このような悪を和らげるように配慮しなさい。 必要性という口実のもとに、手綱をすべて放して放縦をほしいままにすることがないように。
Quomodo etenim humilitatem, quam nostri profitentur, implere poteritis, non repastinantes divitiarum vestrarum vel elegantiarum usum, quae tantum ad gloriam faciunt? Gloria autem exaltare, non humiliare consuevit.
なぜなら、私たちの仲間が公言している謙遜を、どのようにして果たすことができるでしょうか。 栄光にしか役立たないあなた方の富や優雅さの使用を制限することなしに。 虚栄は高ぶらせるものであり、謙遜にさせるものではないのが常だからです。
Non enim quaesitis utemur nostris? Quis autem prohibet uti? Secundum apostolum tamen, qui nos uti monet mundo isto, quasi non abutamur.
「では、私たちは自分の手に入れたものを使ってはならないのですか」と。 しかし、誰が使うのを禁じるでしょうか。 けれども、使徒によれば、彼はこの世を、まるで濫用しないかのように使うようにと、私たちに勧めています。
Praeterit enim habitus mundi huius.
なぜなら、この世の有様は過ぎ去るからです。
Et qui emunt, sic agant, quasi non possidentes.
そして買う者は、所有していないかのように振る舞いなさい。
Cur ita? Quoniam praemiserat, dicens, Tempus in collecto est.
なぜそうなのでしょうか。 なぜなら、彼は「時は縮まっている」と言って、あらかじめ述べていたからです。
Si ergo uxores quoque ipsas sic habendas demonstrat, tanquam non habeantur, propter angustias temporum, quid sentiat de vanis his instrumentis earum? Non enim et multi ita faciunt, et se spadonatui obsignant propter regnum dei, tam fortem et utique permissam voluptatem sponte ponentes? Numquid non aliqui ipsam dei creaturam sibi interdicunt, abstinentes vino et animalibus esculentis, quorum fructus nulli periculo aut sollicitudini adiacent, sed humilitatem animae suae in victus quoque castigatione deo immolant.
それゆえ、時の切迫のゆえに、妻たち自身さえも、まるで持っていないかのように持つべきであると彼が示しているとするなら、彼が妻たちのこれら空しい道具についてどう思うでしょうか。 多くの人々がそのように行い、神の国のために自らを去勢に定め、これほど強く、かつ確かに許されている快楽を自発的に捨てているではありませんか。 ある人々は、それ自体の使用がいかなる危険や懸念にもさらされていない、神の被造物を自らに禁じてこれらを絶ち、自らの魂の謙遜を食事の抑制によっても神に捧げているではありませんか。
Satis igitur et vos usae estis divitiis atque deliciis, satis dotum vestrarum fructus decidistis ante notitiam salutarium disciplinarum.
それゆえ、あなた方は救いの教えを知る前には、十分に富と贅沢を享受し、十分にご自身の持参金の果実を刈り取ってきたのです。
Nos sumus, in quos decurrerunt fines saeculorum.
私たちこそ、世の終末が至った者たちなのです。
Nos destinati a deo ante mundum in extimatione temporali.
私たちは、世界の前に、時の評価において神によって定められた者たちです。
Itaque castigando et castrando, ut ita dixerim, saecule erudimur a deo.
それゆえ、いわば世を抑制し、去勢することによって、私たちは神によって教え導かれるのです。
Nos sumus circumcisio omnium spiritalis et carnalis.
私たちこそ、すべての精神的かつ肉体的な割礼なのです。
Nam et in spiritu et carne saecularia circumcidimus.
なぜなら、私たちは霊においても肉においても、世俗的なものを切り捨てるからです。
Nimirum enim deus demonstravit sucis herbarum et concharum salivis incoquere lanas.
なるほど、神が草の汁や貝の分泌物で羊毛を染めることを教えられたとでも言うのですか。
Exciderat illi, cum universa nasci iuberet, purpureas et coccineas oves mandate.
神が万物を生まれよと命じられたとき、紫や真紅の羊を命じることを忘れておられたとでも言うのですか。
Deus et ipsarum vestium officinas commentus, quae leves et exiles solo pretio graves essent, deus et auri tanta opera produxit, compleotendis et distinguendis lapillis, scrupulosa deus et auribus vulnera intulit, et tanti habuit vexationem operis sui et cruciatus infantiae innocentis tunc primum dolentis, ut ex illis ad ferrum nati corperis cicatricibus grana nescio quae penderent, quae plane Parthi perenibus quoque suis bullarum vice inserunt.
神は、軽くて薄いが価格の点だけで重い衣類の製造所をも考案され、神は宝石を取り囲み際立たせるためのこれほどの金の工芸品を作り出し、神は耳に細かな傷を穿ち、ご自身の被造物を痛めることや、その時初めて痛みを味わう無垢な幼児の苦痛を、それほど価値あるものとみなされたのだ、鉄によって生じた身体の傷跡から、正体不明の丸い粒がぶら下がるほどに。 それらを実にパルティア人は、その半長靴にさえも、飾りボタンの代わりに挿入しているのだ、と。
Quamquam et aurum ipsum, cuius vos gloria occupat, cuidam genti ad vincula servire referunt gentilium litterae.
もっとも、あなた方をその輝きで虜にしている金それ自体も、ある民族においては鎖として使われていると異邦人の書物は伝えているのですが。
Adeo non veritate bona sunt, sed raritate;
それほどまでに、それらは本質において善いのではなく、稀少性のゆえに善いとされるのです。
artibus autem per angelos peccatores, qui et ipsas materias prodiderunt, inductis operositas cum raritate commissa pretiosilatem et ex ea libidinem possidendae pretiositatis feminarum excitavit.
そして、それらの素材自体を暴露した堕天使たちによって技術が導入され、精巧な細工が稀少性と結びつくことで高価さが生じ、それによって、高価なものを所有したいという女性たちの欲望が引き起こされたのです。
Quod si iidem angeli qui et materias eiusmodi et inlecebras detexerunt, auri dico et lapidum inlustrium, et operas eorum tradiderunt, et iam ipsum calliblepharum vellerumque tincturas inter cetera docuerunt, damnati a deo sunt, ut Enoch refert, quomodo placebimus deo, gaudentes rebus illorum qui iram et animadversionem dei propterea provocaverunt? Nunc ut ista prospexerit deus, deus permiserit, nullam de conchylio vestem Esaias increpet, nullum botronatum retundat, nullas lunulas reprobet, tamen non ut gentiles, ita nos quoque nobis adolemur, institutorem solummodo deum existimantes, non etiam despectorem institutorum suorum.
もし、このような素材や誘惑物、すなわち金や輝かしい宝石を明らかにし、その加工技術を伝え、さらにアイシャドウや羊毛の染色などを他の事柄の中に教えたのと同じ天使たちが、エノクが伝えるように、神によって断罪されたのだとしたら、そのことのために神の怒りと処罰を招いた者たちのものを楽しんでいながら、私たちはどうやって神に喜ばれることができるでしょうか。 今や、たとえ神がこれらを見通しておられ、神が許容しておられたとしても、またイザヤが紫衣を何一つ非難せず、ブドウの房のような装飾を拒絶せず、三日月型の装飾を退けないとしても、それでも私たちは異邦人のように自らを飾り立ててはなりません。 創設者としての神だけを考え、ご自身の創設したものを軽蔑される方でもあるという神を考えないということがあってはなりません。
Quanto enim utilius et cautius egerimus, si praesumamus omnia quidem a deo provisa tunc et in saeculo posita, uti nunc essent in quibus disciplina servorum eius probaretur, ut per licentiam utendi continentiae experimenta procederent? Nonne sapientes patresfamiliae de industria quaedam servis suis offerunt atque permittunt, ut experiantur, an et qualiter permissis utantur, si probe, si moderate? Quanto autem laudabilior qui abstinuerit in totum, qui timuerit etiam indulgentiam domini? Sic igitur et apostolus, Omnia, inquit, licent, sed non omnia expediunt.
なぜなら、すべてのものは当時神によって備えられ、世に置かれたのであり、それは今、神の僕たちの規律が試されるためのものとして存在し、使用の自由を通じて節制の試練が行われるためである、と私たちが想定するなら、どれほど有益かつ慎重に行動することになるでしょうか。 賢明な家長たちは、僕たちが許されたものを、正しく、節度を持って使うかどうか、どのように使うかを試すために、意図的にいくつかのものを僕たちに提示し、許すのではありませんか。 しかし、完全に控えた者、主人の寛大ささえも恐れた者は、どれほど称賛に値することでしょう。 それゆえ使徒もこのように言っています。 「すべてのことは許されている。 しかし、すべてのことが有益なわけではない」と。
Quanto facilius inlicita timebit qui licita verebitur? Quae autem vobis causae extructius prodeundi, cum remotae sitis ab his quae talium indigent.
許されていることを警戒する者は、許されていないことをどれほど容易に恐れることでしょうか。 しかし、あなた方がそのような装飾を必要とするものから遠ざけられているのに、なぜそれほど念入りに飾り立てて出かける理由があるでしょうか。
Nam nec templa circumitis, nec spectacula postulatis, nec festos dies gentium nostis.
なぜなら、あなた方は神殿を巡ることもせず、観劇を求めることもせず、異邦人の祝祭日を知ることもないからです。
Propter istos enim conventus et multum videre ac videri omnes pompae in publicum proferuntur, aut ut luxuria negotietur aut gloria insolescat.
なぜなら、これら(異邦人)の集まりや、多くの人を見たり見られたりすることのために、すべての虚飾が公の場に持ち出されるのであり、それは放蕩が商売をするためか、あるいは虚栄が高慢になるためのどちらかだからです。
Vobis autem nulla procedendi causa non tetrica.
しかし、あなた方にとって、出かける理由はどれも厳粛なものばかりです。
Aut inbecillus aliqui ex fratribus visitatur, aut sacrificium offertur, aut dei sermo administratur.
兄弟たちのうちの誰か病んでいる者を訪問するか、犠牲が捧げられるか、神の言葉が語られるかです。
Quidvis horum gravitatis et sanctitatis negotium est, cui opus non sit habitu extraordinario, et composito et soluto.
これらのどれであれ、それは厳粛さと神聖さの用事であり、そこには、けばけばしく、かつ入念に整えられつつも崩された身なりは必要ないのです。

語釈・文法注

  1. §2#4compensantibus scilicet habitus inritamenta pro frigore aetatis — 独立奪格構文。「衣服(habitus, 属格)の刺激(inritamenta, 中性複数対格)が年齢の冷たさを補う」と解する。能動分詞 compensantibus が対格目的語を伴う変則的な構造である。
  2. §2#4non repastinantes — repastinare は本来「土を再び耕す」を意味する農業用語。ここでは比喩的に「富や優雅さの使用を掘り返して見直し、制限する」という意味で用いられている。non とともに現在分詞として条件節(〜しないなら)を形成する。
  3. §2#4perenibus — 写本の誤記と考えられ、革靴や半長靴を意味する peronibus(pero の複数奪格)として理解される。パルティア人が実用的な靴にさえ金を飾りボタン代わりに用いるという、異邦の贅沢を揶揄する文脈である。
  4. §2#4adolemur — adoleo(香を焚く、神格化する)の受動中動態、あるいは adolo(飾る)の受動態。キリスト者が異邦人のように「自らに香を焚く(自己を飾り立て、神格化する)」べきではないという、強いアイロニーを含む。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 女性の服装について §2#4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa014.humanitext-lat1:2%234

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。