Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 女性の服装について §2#3

染髪やかつら等の頭部の虚飾と過剰な身繕いの批判

6 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

サフランによる染髪や複雑なかつらなどの頭部の虚飾を、神の掟や復活の日の清らかさに反するものとして批判し、さらに男性による同様の美容への執着をも退け、身体や衣服における過度な飾り立てを廃して厳格な貞潔と荘厳さを保つよう求めています。

§2#3Video quasdam capillum croco vertere.
髪をサフランで染めている女たちがいるのを私は目にします。
Pudet eas etiam nationis suae, quod non Germaniae atque Galliae sint procreatae, ita iam capillos transferunt.
彼女らは自分たちの民族であることを恥じており、ゲルマニアやガリアの生まれではないために、今やこのように髪を変えているのです。
Male ac pessime sibi auspicantur flammeo capite, et decorum putant quod inquinant.
彼女らは燃えるような頭によって自らにきわめて不吉な前兆をもたらしており、自分たちが汚しているものを美しいと考えているのです。
Atquin et detrimentum crinibus medicaminum vis inurit, et cerebro perniciem etiam cuiuslibet sinceri humoris assiduitas reservat, tum solis animando simul et siccando capillo exoptabilis ardor nocet.
しかし実際には、染料の力が髪に損傷を焼きつけ、どんな純粋な水分であっても絶えず塗ることは脳に破滅を蓄え、さらに、髪を活性化させると同時に乾燥させるための太陽の、望ましいとされる熱が害を与えるのです。
Quis decor cum iniuria? quae cum inmunditiis pulchritudo? Crocum capiti suo mulier Christiana ingeret ut in aram? Quodcunque enim immundo spiritui excremari solet, id nisi probis et necessariis et salutaribus usibus adhibetur, ad quod dei creatura prospecta est, sacrificium videri potest.
害を伴う美しさがどこにあるでしょうか。 不潔さを伴う美がどこにあるでしょうか。 キリスト者の女性は、まるで祭壇の上に対するかのように、自分の頭にサフランを振りかけるというのですか。 なぜなら、汚れた霊に対して燃やし尽くされる習わしのあるものは何であれ、それが、神の被造物が本来想定されていたところの、正しく必要で有益な用途に用いられないのであれば、犠牲とみなされ得るからです。
Sed enim deus ait, Quis vestrum potest capillum album atrum facere, aut album ex atro? Itaque revincunt dominum.
しかし実に、神は言われます。 「あなた方のうちの誰が、白い髪を黒くしたり、黒い髪から白くしたりできるだろうか」と。 こうして、彼女らは主を論破しているのです。
Ecce, inquiunt, pro albo vel atro flavum facimus, gratia faciliorem.
彼女らは言います。 「見なさい。 白や黒の代わりに、私たちは金髪にし、それによって魅力をより容易なものにしているのです」と。
Quamvis et atrum ex albo conantur, quas paeniteat ad senectam usque vixisse.
もっとも、老境に至るまで生きたことを後悔している女たちは、白から黒にしようと試みさえするのですが。
Pro temeritas! Erubescit aetas exoptata votis, furtum conficitur, adulescentia, in qua deliquimus, suspiratur, occasio gravitatis interpolatur.
なんという無謀さでしょう! 祈りによって望まれるべき年齢が恥じられ、ごまかしが行われ、私たちが過ちを犯したあの青春時代が切望され、荘厳さの機会が改ざんされているのです。
Absit a sapientiae filiabus stultitia tanta.
知恵の娘たちから、これほどの愚行は遠ざかるべきです。
Senectus cum plus occultari studuerit, plus detegetur.
老齢は、隠そうと努めれば努めるほど、いっそう暴露されることでしょう。
Haec est aeternitas vera de capilli iuventute.
これこそが、髪の若さに関する真の永遠性です。
Hanc incorruptibilitatem habemus superinduere ad novam domum domini, quam monarchia pollicetur.
私たちはこの不朽性を、独一支配が約束してくださる、主の新しい家へと羽織らなければならないのです。
Bene properatis ad dominum, bene festinatis excedere de isto iniquissimo saeculo, quibus ad finem propinquare deforme est.
終わりに近づくことを醜いとみなすあなた方にとって、主のもとへと急ぐこと、このきわめて不義なる世代から立ち去ることを急ぐことは、お見事なことです。
Quid item tanta ordinandi crinis operositas ad salutem subministrat? Quid crinibus vestris quiescere non licet, modo substrictis, modo relaxatis, modo suscitatis, modo elisis? Aliae gestiunt in cincinnos coercere, aliae ut vagi et volucres elabantur, non bona simplicitate.
同様に、髪を整えるこれほどの手間暇が、救いに対して何を供するでしょうか。 なぜあなた方の髪は、ある時は結ばれ、ある時は解かれ、ある時は立ち上げられ、ある時は押しつぶされて、安息を得ることが許されないのですか。 ある女たちは髪を縮れ毛に束ねることを熱望し、別の女たちは髪が放浪するように、また飛び回るように滑り落ちるのを望みますが、それは善良な素朴さによるものではありません。
Affigitis praeterea nescio quas enormitates subtilium atque textilium capillamentorum, nunc in galeri modum quasi vaginam capitis et operculum verticis, nunc in cervicem retro suggestum.
さらに、あなた方は細く織られた正体不明の巨大なかつらを、ある時は帽子のように頭の鞘かつ頭頂の蓋として、またある時は首の後ろの土台としてくっつけています。
Mirum, quod non contra dominica praescripta contenditur.
主の命令に逆らって争われていないのが不思議なほどです。
Ad mensuram neminem sibi adicere posse pronumtiatum est.
高さにいかなる者も自分に加えることはできない、と言言されているのです。
Vos vero adicitis ad pondus colluras quasdam vel scuti umbilicos cervicibus adstruendos.
ところが入なあなた方は、首の上に据えるべき、ある種のロールパンやお椀のようなものを重さとして付け足しているのです。
Si non pudet enormitatis, pudeat inquinamenti, ne exuvias alieni capitis forsan immundi, forsan nocentis et gehennae destinati, sancto et Christiano capiti supparetis.
もしその異常さを恥じないのであれば、その汚れを恥じるべきであり、おそらくは不潔で、おそらくは罪深くゲヘナに定められた他人の頭の剥ぎ取りものを、神聖なキリスト者の頭にあてがうことのないようにしなさい。
Immo omnem hanc ornatus servitutem a libero capite depellite.
むしろ、自由な頭から、この飾り立てるという奴隷状態をすべて追い払いなさい。
Frustra laboratis ornatae videri, frustra peritissimos quosque structores capillaturae adhibetis.
飾られて見えようと無駄に労し、最も熟練した髪結い師たちを無駄に雇っているのです。
Deus vos velari iubet.
神はあなた方がベールを被るように命じておられます。
Credo, ne quarundam capita videantur.
私は、ある女たちの頭が見えないようにするためだと信じています。
Atque utinam miserrimus ego in illa die Christianae exultationis vel infra calcanea vestra caput elevem! videbo, an cum cerussa et purpurisso et croco et in ille ambitu capitis resurgatis;
そして、哀れなこの私が、あのキリスト者の歓喜の日に、せめてあなた方の踵の下にでも頭を持ち上げることができたらよいのですが! 私は、あなた方が鉛白や、紅や、サフランや、あの髪の取り巻きを伴って復活するのかどうか、見届けるつもりです。
an taliter expictas angeli in nubila sublevent obviam Christo in aere.
そのように描き飾られた女たちを、天使たちが雲の中へと、空中でキリストを迎えるために引き上げてくれるのかどうかを。
Si nunc bona et dei sunt, tunc quoque occurrent resurgentibus corporibus et sua loca agnoscent.
もしこれらが今、善きものであり、神に由来するものであるなら、その時も復活する肉体に出会い、自らの場所を認めるでしょう。
Sed non potest resurgere, nisi caro et spiritus solus ac purus.
しかし、ただ混じりけのない清らかな肉体と霊だけしか、復活することはできません。
Damnatum est igitur quod in spiritu et carne non resurgit, quia dei non est.
したがって、霊と肉体において復活しないものは、神のものではないがゆえに、有罪と宣告されているのです。
Damnatis hodie abstinete.
今日、有罪とされたものから身を遠ざけなさい。
Hodie vos tales deus videat, quales tunc videbit.
今日、神があなた方を、その時にご覧になるであろう姿で見てくださるように。
Videlicet nunc vir ut sexu aemulus feminas a suis depello.
おそらく今、私は男として、性別を張り合うかのようにして女性たちを彼女らの装飾から引き離しているのでしょう。
An et nobis quaedam respectu obeundae gravitatis propter metum debitum deo detrahuntur? Siquidem et viris propter feminas, ut feminis propter viros, vitio naturae ingenita est placendi voluntas, propriasque praestigias formae et hic sexus sibi agnoscit, barbam acrius caedere, intervellere, circumradere, capillum disponere, et decolorare canitiem, primam quamque subducere totius corporis lanuginem, pigmento quoque muliebri distringere, cetera pulveris cuiusdam aspritudine laevigare, tum speculum omni occasione consulere, anxie inspicere, cum tamen cognito deo adempta placendi voluntate per luxuriae occasionem omnia illa ut otiosa, ut hostilia pudicitiae recusantur.
それとも、私たち男にとっても、神に対するしかるべき恐れのゆえに、従うべき荘厳さを考慮して、いくつかのものが剥ぎ取られているでしょうか。 なぜなら、女性のために男たちにも、男のために女性たちと同じように、本性の欠陥によって気に入られたいという意志が植え付けられており、こちらの性もまた自らの美しさの計略を認めているからです。 すなわち、髭を執拗に剃り、抜き、周囲を剃り落とし、髪を整え、白髪を脱色し、全身のあらゆる産毛を最初から取り除き、女性の化粧品を塗りつけ、他の部分をある種の粉のざらつきによって滑らかにし、さらにあらゆる機会に鏡に相談し、不安そうに中を覗き込むことなどです。 しかしながら、神を知ったときには、放蕩の機会を通じた気に入られたいという意志が奪われるため、これらすべては無用なものとして、また貞潔に敵対するものとして拒絶されるのです。
Nam ubi deus, ibi pudicitia, ibi gravitas adiutrix et socia eius.
なぜなら、神がおられるところには貞潔があり、そこには貞潔の助手であり伴侶である荘厳さがあるからです。
Quo ergo pacto pudicitiam sine instrumento suo, id est sine gravitate tractabimus? Quomodo autem gravitatem administrandae pudicitiae adhibebimus, nisi et in facie et in cultu et in totius hominis contemplatione severitas circumferatur? Quamobrem erga vestitum quoque et reliqua compositionis vestrae impedimenta perinde vobis curanda est amputatio et decussio redundantioris nitoris.
では、私たちはどうやって、その道具、すなわち荘厳さなしに貞潔を実践するというのですか。 また、顔においても、身なりにおいても、全人格の観察においても厳格さが示されないのであれば、どうやって貞潔を管理するための荘厳さを用いることができるというのですか。 それゆえ、衣服やあなた方の他の装飾という障害に対しても、同様に、過剰な輝きを切り捨てて払い落とすことにあなた方は配慮せねばなりません。
Nam quid prodest faciem quidem frugi et expeditam et simplicitatem condignam divinae disciplinae exhibere, cetera vero corporis laciniosis pomparum et delitiarum ineptiis occupare? Hae pompae quam de proximo curent luxuriae negotium et obstrepant pudicitiae disciplinis dinoscere in facile est, quod gratiam decoris cultus societate prostituant: adeo, si desinant, inritam et ingratam reddunt, velut exarmatam et naufragam.
なぜなら、顔については質素で、神の規律にふさわしい素朴さを示しながら、身体の他の部分を、ひだの多い虚飾や贅沢という愚行で満たすことに、何の益があるでしょうか。 これらの虚飾が、どれほど間近に放蕩の用事を気遣い、貞潔の規律を妨げているかを見分けるのは容易です。 なぜなら、それらは美しさの魅力を、身飾りの結託によって台無しにしているからです。 そのために、もしそれらがなくなってしまえば、美しさは、まるで武器を奪われ難破したかのように、無効で魅力のないものにされてしまいます。
Contra si forma deficit, adminiculum nitoris quasi de suo gratiam supplet.
逆に、美しさが欠けているなら、輝きという補助が、いわば自前で魅力を補うのです。

語釈・文法注

  1. §2#3croco — 手段・材料の奪格。女性たちが髪を黄色(サフラン色)にするための手段としてサフランを使用していることを示す。
  2. §2#3Male ac pessime sibi auspicantur flammeo capite — 「auspicor」(前兆を立てる)はデポネント動詞であり、与格「sibi」(自分自身に)を伴う。手段の奪格「flammeo capite」(燃えるような頭によって)は、サフランで染められた赤黄色の髪を指しつつ、花嫁のベール(flammeum)や地獄の炎への不吉な連想を二重に含意している。
  3. §2#3quibus ad finem propinquare deforme est — 関係代名詞「quibus」は前文の「properatis... festinatis」の主語(主文の聞き手である女性たち)を指す与格。「deforme est」の主語である「ad finem propinquare」(終わりに近づくこと)が、彼女らにとって(quibus)醜いことであるという関係節を構成しており、老いることを嫌いながら終末を急いでいると語る皮肉な文脈を形成している。
  4. §2#3ne... supparetis — 「suppareo」は「仕えさせる、従わせる、あてがう」の意で、対格「exuvias」(剥ぎ取りもの、遺品)と与格「capiti」(頭に)を伴う。「ne」節による否定の目的・意志を表し、「〜あてがうことのないように」と解する。
  5. §2#3Siquidem et viris... recusantur — 非常に長い一文であるが、骨格は「Siquidem et viris... placendi voluntas... ingenita est... cum tamen cognito deo... omnia illa... recusantur」である。主文の動詞は最後にある「recusantur」(拒絶される)であり、主語は「omnia illa」(これらすべてのこと)である。途中に列挙される不定詞句(caedere, intervellere, etc.)は、「proprias praestigias formae」(美しさの計略)の具体的内容を説明する同格として機能している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 女性の服装について §2#3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa014.humanitext-lat1:2%233

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。