Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · ウァレンティヌス派論駁 §8-9

残るアイオーンの流出とソピアの情念

4 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

第2の四幅対から派生した10と12のアイオーンたちの名簿を修辞学者の退屈な自己顕示になぞらえて風刺し、最年少のアイオーンであるソピアが父の認識を切望して情念に陥り、ホロス(限界)によって救出される神話的破局を語る。

§8Ecce enim secunda tetras, Sermo et Vita, Homo et Ecclesia, quod in patris gloriam fruticasset huic numero, gestientes et ipsi tale quid patri de suo offerre, alios ebulliunt fetus, proinde coniugales per copulam utriusque naturae.
見よ、第二の四幅対、すなわち言葉と生命、人間と教会が、父の栄光のためにこの数(八)にまで実を結んだのであるが、彼ら自身もまた、自分たちからそのようなものを父に捧げたいと切望し、他の子孫を噴出させる。 これもまた、両方の本性の結合による夫婦としての結びつきである。
hac Sermo et Vita decuriam Aeonum simul fundunt, illac Homo et Ecclesia duos amplius, aequiperando parentibus, quia et ipsi duo cum illis decem tot efficiunt, quot ipsi procreauerunt.
こちらでは言葉と生命が10のアイオーン(デクリア)を同時に産み出し、あちらでは人間と教会が、親たちに匹敵するよう、さらに2つ多い12(デュオデナリウス)を産み出す。 なぜなら、彼ら自身(の2人)もあの10とともに、彼ら自身が産み出したのと同じ数(12)を構成するからである。
reddo nunc nomina, quos decuriam dixi: Bythios et Mixis, (Ageratos et Honosis, Autophyes) et Hedone, Acinetos et Syncrasis, Monogenes et Macaria.
さて、私が10と呼んだ者たちの名前をここに挙げよう。 ビュティオスとミクシス、アゲラトスとヘノシス、アウトピュエスとヘードネー、アキネートスとシュンクラシス、モノゲネスとマカリアである。
contra duodenarius numerus hi erunt: Paracletus et Pistis, Patricos et Elpis, Metricos et Agape, Aeinus et Synesis, Ecclesiasticus et Macariotes, Theletus et Sophia.
これに対して、12という数はこれらである。 パラクレトスとピスティス、パトリコスとエルピス、メトリコスとアガペー、アエイヌースとシュネシス、エクレシアスティコスとマカリオテース、テレートスとソピア。
cogor hic, quid ista nomina desiderent, proferre de pari exemplo.
ここで、これらの名前が何を意味しているのかを、同様の例から示すことを余儀なくされる。
in scholis Karthaginiensibus fuit quidam frigidissimus rhetor Latinus, Phosphorus nomine.
カルタゴの学校に、フォスフォロスという名の、極めて退屈なラテン語修辞学者がいた。
cum uirum fortem peroraret: \'uenio\', inquit, <ad uos, optimi ciues, de proelio cum uictoria mea, cum felicitate uestra, ampliatus gloriosus fortunatus maximus triumphalis\'.
彼が勇敢な男を主題に演説していたとき、こう言った。 「優れた市民の皆さん、私は自身の勝利と皆さんの幸福を伴い、増大され、栄光に満ち、幸運で、最も偉大で、凱旋的な者として、戦いから皆さんのもとにやって来ました。
et scholastici statim familiae Phosphori φεῦ acclamant.
」すると生徒たちはすぐに、フォスフォロスの家族に向かって「フェウ(やれやれ! )」と叫んだ。
audisti Fortunatam et Hedonen et Acinetum et Theletum: acclama familiae Ptolomaei cpeo.
あなたはフォルトゥナータやヘードネー、アキネートスやテレートスを聞いた。 プトレマイオスの家族に向かって「フェウ」と叫びなさい。
hoc erit Pleroma illud arcanum, diuinitatis tricenariae plenitudo.
これが、あの秘密のプレローマ、30の神性の充実である。
uideamus, quae sint istorum priuilegia numerorum, quaternarii et octonarii (et denarii) et duodenarii.
これらの数、すなわち四、八、十、十二にどのような特権があるのか見てみよう。
interim in tricenario fecunditas tota deficit, — castrata est uis et potestas et libido genitalis Aeonum — quasi non et numerorum tanta adhuc coagula superessent et nulla alia de paedagogio nomina.
さしあたり、30においてすべての多産さは途絶える。 ――アイオーンたちの力と権能と生殖の欲求は去勢されたのである――まるで、これ以上まだ多くの数の結合が残っていなかったり、教育の場から他の名前がなかったかのように。
quare enim non et quinquaginta et centum procreantur? quare non et Sterceiae et Syntrophi nominantur?
なぜなら、なぜ50や100が産み出されないのか。 なぜステルケニアやシュントロポスとも名付けられないのか。
§9Sed et hoc exceptio personarum est, quod solus ille Nus ex omnibus inmensi patris fruitur notione, gaudens et exultans, illis utique maerentibus.
しかし、これもまた人物の差別待遇である。 すなわち、あのヌースだけが、すべての者のうちで計り知れない父の認識を享受し、喜び、歓喜しているのに、彼ら(他のアイオーンたち)は当然のことながら嘆き悲しんでいるということである。
plane Nus, quantum in ipso fuit, et uoluerat et temptauerat ceteris quoque communicare quae norat, quantus et quam incomprehensibilis pater.
確かにヌースは、自分のできる限りにおいて、他の者たちにも自分が知っていること、すなわち父がいかに偉大で理解しがたい存在であるかを伝えようと望み、試みた。
sed intercessit mater Sige, illa scilicet, quae et ipsis haereticis suis tacere praescribit, etsi de patris nutu aiunt factum, uolentis omnes in desiderium sui accendi.
しかし、母であるシゲが介入した。 すなわち、あの彼女であり、彼女は自らの異端者たちに対しても沈黙することを規定しているのである。 たとえ彼らが、すべての者が自らへの憧れに火をつけられることを望んだ父の同意によってそうなったのだと言うにしても。
itaque dum macerantur intra semetipsos, dum tacita cupidine cognoscendi patrem uruntur, paene scelus factum est.
したがって、彼らが自分自身の中で苦しみ、父を知りたいという沈黙の欲望に焦がれている間に、ほとんど大罪(破局)が生じるところであった。
namque ex illis. duodecim Aeonibus, quos Homo et Ecclesia ediderant, nouissima natu Aeon — uiderit soloecismus, Sophia enim nomen est — incontinentia sui sine coniugis Theleti societate prorumpit in patrem inquirere et genus contrahit uitii, quod exorsum quidem fuerat in illis aliis, qui circa Nun, in hunc autem.
というのも、人間と教会が産み出したあの12のアイオーンのうち、最も遅く生まれたアイオーンが――文法的不一致(破格)はさておき、その名はソピアであるのだが――自らの不節制から、夫であるテレートスとの結合なしに、父を詮索しようと突進し、欠陥(情念)の種を抱え込んだ。 それはヌースの周りにいる他の者たちの間で確かに始まっていたものであったが、この者、すなわちソピアへと流れ込んでいたのである。
id est in Sophiam, deriuarat, ut solent uitia in corpore alibi connata in aliud membrum perniciem suam efflare.
身体の別の場所で生じた欠陥が、別の器官へとその害毒を吐き出すのが常であるように。
sed enim sub praetexto dilectionis in patrem aemulatio superabat in Nun, solum de patre gaudentem.
しかし、父への愛という口実のもとで、ただ一人父について喜んでいるヌースに対する競争心が勝ってしまった。
ut uero impossibilia contendens Sophia frustra erat et uincitur difficultate et extenditur adfectione, modico abfuit prae ui dulcedinis et laboris deuorari et in reliquam substantiam dissolui;
しかし、不可能なことに挑むソピアは無駄骨を折り、困難に打ち負かされ、情熱に引き伸ばされたため、甘美さと労苦の力によって、あやうく飲み込まれて残りの実体へと溶解してしまうところであった。
nec alias quam pereundo cessasset, nisi bono fato in Horon incursasset, — quaedam et huic uis: est fundamentum uniuersitatis (et) illius extrinsecus custos — quem et Crucem appellant et Lytroten et Carpisten.
そして、もし幸運な運命によってホロス(限界)に衝突しなかったならば、滅びること以外に活動をやめることはなかっただろう。 ――彼(ホロス)にもまたある種の力がある。 すなわち、宇宙の基礎であり、またあの(プレローマの)外部の番人である――彼を彼らは十字架、贖う者、刈り取る者とも呼んでいる。
ita Sophia, periculo exempta et tarde persuasa (de) declinata inuestigatione patris, conquieuit et totam animationem (enthymesin) cum passione, quae insuper acciderat, exposuit.
こうしてソピアは、危険から免れ、遅まきながら父の探求を断念するよう説得されて静まり、自らのすべての想念(エントゥメーシス)を、さらに生じていた情念(パトス)とともに、外に放出した。

語釈・文法注

  1. §8quod — 先行詞は女性単数名詞の secunda tetras であるが、関係代名詞は中性単数の quod が用いられている。これは、その四幅対の内実をなす複数のアイオーンたちを概念的・中性的に捉えたか、あるいは節全体の事実を包括的に受ける、意味上の一致(constructio ad sensum)である。
  2. ¦10¦uiderit soloecismus — uiderit は接続法完了(または未来完了)三人称単数で、「〜は自分で何とかすればよい」「〜の知ったことではない」という譲歩的な慣用表現。男性名詞の Aeon を先行詞とする関係節中で、女性名詞の Sophia を同格に置いたことによる文法上の不一致(破格)をユーモラスに容認している。
  3. ¦20¦nec alias quam pereundo cessasset — alias quam は「〜すること以外に(〜ない)」を意味し、否定の nec とともに強い限定を表す。nisi... incursasset(もし幸運な運命によってホロスに衝突しなかったならば)を条件節とする反実仮想(接続法過去完了)の帰結節であり、「滅びること以外に活動をやめることはなかっただろう」という断定的な強調。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, ウァレンティヌス派論駁 §8-9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa008.humanitext-lat2:8-9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。