§3.1Sed iam procedente oratione ostendam, quam non sint quae videntur mala.
しかし、議論が進むにつれて、悪と思われるものがいかに悪ではないかを私は示すつもりである。
Nunc illud dico, ista quae tu vocas aspera, quae adversa et abominanda, primum pro ipsis esse quibus accidunt, deinde pro universis, quorum maior diis cura quam singulorum est, post hoc volentibus accidere ac dignos malo esse, si nolint.
今はただ次のことを言っておこう。 君が過酷、逆境、忌むべきものと呼ぶそれらの事柄は、第一にそれが生じる当人たちのためになるのであり、第二に個々の人間よりも神々の配慮が大きい全人類のためになるのであり、その後に、それらが(そのような逆境を)望んでいる人々に生じるのであり、もし望まないならば、彼らは災いに値するということ。
His adiciam fato ista sic et recte eadem lege bonis evenire qua sunt boni.
これらに加えて、これら(の逆境)は運命によって、また彼らが善い人であるのとまさに同じ法則によって、そのように、かつ正しく、善い人々に生じるのだということを私は付け加えよう。
Persuadebo deinde tibi, ne umquam boni viri miserearis;
その上で、私は君に、善い人を決して憐れむことのないように納得させよう。
potest enim miser dici, non potest esse.
なぜなら、彼は哀れであると言われることはあっても、哀れであり得ることはないからである。
§3.2Difficillimum ex omnibus quae proposui videtur quod primum dixi, pro ipsis esse quibus e veniunt ista quae horremus ac tremimus.
私が提示したすべてのことの中で、最初に言ったこと、すなわち、私たちが恐れおののくこれら(の逆境)が、それが生じる当人たちのためにあるということが最も困難に思われる。
"Pro ipsis est," inquis, "in exilium proici, in egestatem deduci, liberos coniugem ecferre, ignominia affici, debilitari? "Si miraris haec pro aliquo esse, miraberis quosdam ferro et igne curari nec minus fame ac siti.
「『追放に処されること、貧困に落とされること、子供や妻の葬儀を出すこと、不名誉を被ること、体が不自由になること、これらが誰かのためにある』と君は言うのか? 」と君は尋ねる。 もし君が、これらがある人のためになることに驚くならば、ある人々がメスと火によって治療され、同じように飢えと渇きによっても治療されることに驚くであろう。
Sed si cogitaveris tecum remedii causa quibusdam et radi ossa et legi et extrahi venas et quaedam amputari membra quae sine totius pernicie corporis haerere non poterant, hoc quoque patieris probari tibi, quaedam incommoda pro is esse quibus accidunt, tam me hercules quam quaedam quae laudantur atque appetuntur contra eos esse quos delectaverunt, simillima cruditatibus ebrietatibusque et ceteris quae necant per voluptatem.
しかし、もし君が自分自身で、治療のために、ある人々にとっては骨を削られ、破片を拾い集められ、血管を引き抜かれ、体全体の破滅なしにはとどまることのできなかった一部の肢体が切断されることを考えるならば、ヘラクレスにかけて、称賛され求められる特定の事柄が、それらを楽しんだ人々にとっては不利益になり、消化不良や泥酔、そして快楽を通じて人を死に至らしめるその他のものと極めて類似しているのと全く同様に、特定の不都合が、それが生じる当人たちのためになるということも、君は進んで納得するであろう。
§3.3Inter multa magnifica Demetri nostri et haec vox est, a qua recens sum;
我らのデメトリオスの多くの輝かしい言葉の中に、私が今しがた離れたばかりの次の言葉もある。
sonat adhuc et vibrat in auribus meis: "Nihil," inquit, "mihi videtur infelicius eo, cui nihil umquam evenit adversi.
それは今も私の耳に響き、振動している。 「いかなる逆境も一度も生じなかった人ほど、不幸せな者は私にはいないと思われる」と彼は言う。
"Non licuit enim illi se experiri.
なぜなら、彼は自分自身を試すことが許されなかったからである。
Ut ex voto illi fluxerint omnia, ut ante votum, male tamen de illo dii iudicaverunt.
たとえ彼にとってすべてが望み通りに、あるいは望む前に流れるように進んだとしても、それにもかかわらず、神々は彼について悪く判断したのである。
Indignus visus est a quo vinceretur aliquando fortuna, quae ignavissimum quemque refugit, quasi dicat: "Quid ego istum mihi adversarium adsumam? Statim arma submittet;
彼は、いつか運命が彼によって克服されるには値しないと見なされたのである。 運命は最も怠惰な者たちを避けるものであり、あたかもこう言っているかのようである。 「なぜ私はあの者を自分の対抗者とすべきだろうか。 彼はすぐに武器を降ろすだろう。
non opus est in illum tota potentia mea, levi comminatione pelletur, non potest sustinere vultum meum.
彼に対して私の全力を用いる必要はない。 軽い脅しで彼は追い払われ、私の顔を直視することすらできない。
Alius circumspiciatur cum quo conferre possimus manum;
我々が手を合わせることができる他の者を捜し出すべきだ。
pudet congredi cum homine vinci parato.
負ける準備ができている人間と立ち向かうのは恥ずかしいことだ」と。
§3.4"Ignominiam iudicat gladiator cum inferiore componi et scit eum sine gloria vinci, qui sine periculo vincitur.
「剣闘士は、格下の者と組まされることを不名誉と見なし、危険なしに勝つ者は、栄光なしに勝つ者であることを知っている。
Idem facit fortuna: fortissimos sibi pares quaerit, quosdam fastidio transit.
運命も同じことを行う。 すなわち、自分と同等の最も勇敢な者たちを求め、ある人々を嫌悪して通り過ぎる。
Contumacissimum quemque et rectissimum aggreditur, adversus quem vim suam intendat: ignem experitur in Mucio, paupertatem in Fabricio, exilium in Rutilio, tormenta in Regulo, venenum in Socrate, mortem in Catone.
運命は、自らの力を向けるべき対象として、最も不屈で最もまっすぐな者たちに襲いかかる。 すなわち、ムキウスにおいて火を試し、ファブリキウスにおいて貧困を、ルティリウスにおいて追放を、レグルスにおいて拷問を、ソクラテスにおいて毒を、カトにおいて死を試すのである。
Magnum exemplum nisi mala fortuna non invenit.
偉大な模範というものは、悪しき運命なくしては見いだされない。
§3.5Infelix est Mucius, quod dextra ignes hostium premit et ipse a se exigit erroris sui poenas? Quod regem, quem armata manu non potuit, exusta fugat? Quid ergo? Felicior esset, si in sinu amicae foveret manum?
」ムキウスは、右手を敵の火に押しつけ、自ら自分の過ちに対する罰を課しているから不幸せなのか。 手にした武器ではかなわなかった王を、焼き尽くされた右手によって敗走させているからなのか。 それでは何か。 もし彼が恋人の胸でその手を温めていたなら、より幸せだったのだろうか。
§3.6Infelix est Fabricius, quod rus suum, quantum a re publica vacavit, fodit? Quod bellum tam eum Pyrrho quam eum divitiis gerit? Quod ad focum cenat illas ipsas radices et herbas quas in repurgando agro triumphalis senex vulsit? Quid ergo? Felicior esset, si in ventrem suum longinqui litoris pisces et peregrina aucupia congereret, si conchylis superi atque inferi maris pigritiam stomachi nausiantis erigeret, si ingenti pomorum strue cingeret primae formae feras, captas multa caede venantium?
ファブリキウスは、国家の仕事から解放された時間、自分の畑を耕しているから不幸せなのか。 ピュロスとも、富とも同じように戦争を行っているからなのか。 凱旋将軍である老人が畑の雑草を取り除く際に引き抜いた、まさにその根や草を炉端で夕食に食べているからなのか。 それでは何か。 もし彼が自分の腹の中に遠い海岸の魚や外国産の鳥を詰め込んでいたなら、もしアドリア海とティレニア海の貝によって、むかつきを覚えている胃の怠惰を刺激していたなら、もし莫大な果物の山で、猟師たちの多大な流血を伴って捕らえられた最高級の野獣を囲んでいたなら、彼はより幸せだったのだろうか。