§4.1Duas res publicas animo complectamur, alteram magnam et vere publicam, qua dii atque homines continentur, in qua non ad hunc angulum respicimus aut ad illum, sed terminos civitatis nostrae cum sole metimur;
私たちは心において二つの国家を思い描きま(包括しま)しょう。 一つは、神々と人間がそこに含まれている、巨大で真に共通の国家であり、そこでは私たちはこの隅やあの隅に目を向けるのではなく、私たちの国家の境界を太陽の運行とともに測るのです。
alteram, cui nos adscripsit condicio nascendi.
もう一つは、生まれるという条件が私たちを登録した国家です。
Haec aut Atheniensium erit aut Carthaginiensium,aut alterius alicuius urbis, quae non ad omnis pertineat homines sed ad certos.
この後者は、アテナイ人のもの、あるいはカルタゴ人のもの、あるいはすべての人間にではなく、特定の人々に属する他の何らかの都市のものでしょう。
Quidam eodem tempore utrique rei publicae dant operam, maiori minorique, quidam tantum minori, quidam tantum maiori.
ある人々は、同じ時に両方の国家、すなわち大きな国家と小さな国家に尽力し、ある人々は小さな国家にのみ、またある人々は大きな国家にのみ尽力します。
§4.2Huic maiori rei publicae et in otio deservire possumus, immo vero nescio an in otio melius, ut quaeramus quid sit virtus, una pluresne sint;
この大きな国家に対しては、私たちは閑暇においてさえ仕えることができます。 いやむしろ、閑暇においてこそ、より良く仕えられるのではないかと思います。 それは私たちが以下のようなことを探究するためです。 徳とは何か、それは一つであるのかそれとも複数あるのか。
natura an ars bonos viros faciat;
自然が善い人々を作るのか、それとも技術が作るのか。
unum sit hoc, quod maria terrasque et mari ac terris inserta complectitur, an multa eiusmodi corpora deus sparserit;
海と陸、そして海と陸に挟まれたものを包括するこの世界は単一のものなのか、それとも神がこのような天体を数多く散りばめたのか。
continua sit omnis et plena materia, ex qua cuncta gignuntur, an diducta et solidis inane permixtum;
すべてのものがそこから生み出される物質は、隙間なく連続して満ちているのか、それとも分離しており、固体の中に空虚が混じり合っているのか。
qui sit deus;
神とは何者か。
deses opus suum spectet an tractet;
神は怠惰に自らの作品を眺めているのか、それともそれを動かしているのか。
utrumne extrinsecus illi circumfusus sit an toti inditus;
神は外界から世界を包み込んでいるのか、それとも全体に注入されているのか。
immortalis sit mundus an inter caduca et ad tempus nata numerandus.
宇宙は不死のものなのか、それとも、滅びゆくもの、一時的に生まれたものの中に数えられるべきなのか。
Haec qui contemplatur, quid deo praestat? Ne tanta eius opera sine teste sit.
これらのことを観照する者は、神に対して何の役立ちをするのでしょうか。 それは、神のこれほど偉大な作品が、目撃者なしのままに放置されないようにするためです。