§1Oblatrantem te et aduersus Deum qui unus et uerus est ore sacrilego et uerbis impiis obstrepentem frequenter, Demetriane, contempseram uerecundius et melius existimans errantis inperitiam silentio spernere quam loquendo dementis insaniam prouocare.
デメトリアヌスよ、唯一にして真なる神に対して、不敬な口と不信心な言葉をもって頻繁に吠え立て、騒ぎ立てるあなたを、私はこれまで慎み深く、またより良いと判断して黙殺していた。 迷う者の無知を沈黙によって軽蔑する方が、話すことによって狂人の狂気を引き起こすよりも良いと考えたからである。
nec hoc sine magisterii diuini auctoritate faciebam, cum scriptum sit: in aures inprudentis noli quicquam dicere, ne quando audierit inrideat sensatos sermones tuos, et iterum: noli respondere inprudenti ad inprudentiam eius ne similis fias illi, et sanctum quoque iubeamur intra conscientiam nostram tenere nec inculcandum porcis et canibus exponere loquente Domino et dicente: ne dederitis sanctum canibus neque miseritis margaritas uestras ante porcos, ne inculcent eas pedibus suis.
そして私がこれを神の教えの権威なしに行っていたのではない。 こう書かれているからである。 「愚かな者の耳に語ってはならない。 彼がそれを聞いて、あなたの賢明な言葉を嘲笑うかもしれないからである」。 またこうもある。 「愚かな者にその愚かさに応じて答えるな。 あなたも彼と同類にならないためである」。 また、聖なるものを私たちの良心の中に留めておき、豚や犬の前に投げ出して踏みにじらせてはならないと、主が語り、こう言われることによって命じられているからである。 「聖なるものを犬に与えてはならない。 また、あなた方の真珠を豚の前に投げ出してはならない。 彼らがそれらを足で踏みにじらないためである」。
nam cum ad me saepe studio magis contradicendi quam uoto discendi uenires et clamosis uocibus personans malles tua inpudenter ingerere quam nostra patienter audire, ineptum uidebatur congredi tecum, quando facilius esset et leuius turbulenti maris concitos fluctus clamoribus retundere quam tuam rabiem tractatibus coercere.
というのも、あなたが学ぶ望みからというよりは、むしろ反論しようとする熱意から私のところによく来て、騒がしい声で響き渡り、私たちの言葉を辛抱強く聞くよりは、自分の意見を厚かましく押し付けることを好んでいたとき、あなたと議論を交わすことは不適切であると思われたからである。 荒れ狂う海の激しい波を叫び声で静める方が、あなたの狂暴さを議論によって抑えるよりも、はるかに容易で容易いことだからである。
certe et labor inritus et nullus effectus offerre lumen caeco, sermonem surdo, sapientiam bruto, cum nec sentire brutus possit nec caecus lumen admittere nec surdus audire.
確かに、盲人に光を、聾者に言葉を、野獣に知恵を差し出すことは、無駄な骨折りであり何の効果もない。 野獣は感じることができず、盲人は光を受け入れることができず、聾者は聞くことができないからである。
§2Haec considerans saepe conticui et inpatientem patientia uici, cum nec docere indocilem possem nec impium religione comprimere nec furentem lenitate cohibere.
これらを考慮して、私はしばしば沈黙を守り、忍耐によって不忍耐な者を打ち負かしてきた。 学ぼうとしない者を教えることも、不信心な者を宗教によって抑えることも、狂い立つ者を穏やかさによって制御することもできなかったからである。
sed enim cum dicas plurimos conqueri et quod bella crebrius surgant, quod lues, quod fames saeuiant, quodque imbres et pluuias serena longa suspendant nobis imputari, tacere ultra non oportet, ne iam non uerecundiae, sed diffidentiae esse incipiat quod tacemus, et dum criminationes falsas contemnimus refutare, uideamur crimen agnoscere.
しかしながら、多くの人々が、戦争が頻繁に起こること、疫病や飢饉が猛威を振るうこと、そして長い日照りが雨や降水を差し止めていることが、私たちのせいにされていると不満を漏らしているとあなたが言うからには、もはや黙っているべきではない。 私たちが沈黙していることが、もはや慎み深さからではなく、自信のなさ(おののき)からであるとされ始め、偽りの非難を論駁することを無視することで、私たちが罪を認めていると見なされないようにするために。
respondeo igitur et tibi, Demetriane, pariter et ceteris quos tu forsitan concitasti et aduersum nos odia tuis maledicis uocibus seminando comites tibi plures radicis adque originis tui pullulatione fecisti: quos tamen sermonis nostri admittere credo rationem.
それゆえ、デメトリアヌスよ、あなたに、そして同時に、あなたがそそくさとしたかもしれない他の人々、すなわち、あなたの悪口雑言の言葉によって私たちに対する憎悪を蒔き、あなたの根と源から芽生え出たものによって多くの人々をあなたの仲間にした人々にも、同様に回答しよう。 とはいえ、彼らも私たちの言葉の理を受け入れるものと私は信じている。
nam qui ad malum motus est mendacio fallente multo magis ad bonum mouebitur ueritate.
悪へと動かされた者が、偽りによる欺きによってそうされたのであれば、真理によって善へと動かされることははるかに容易だからである。
§3Dixisti per nos fieri et quod nobis debeant inputari omnia ista quibus nunc mundus quatitur et urguetur, quod dii uestri a nobis non colantur.
あなたは、現在世界が揺さぶられ苦しめられているこれらすべての災厄が、私たちのせいで起こっており、私たちに帰せられるべきだと言った。 あなた方の神々が私たちによって崇拝されていないからだと。
qua in parte qui ignarus diuinae cognitionis et ueritatis alienus es illud primo in loco scire debes senuisse iam saeculum, non illis uiribus stare quibus prius steterat nec uigore et robore ipso ualere quo antea praeualebat.
この点において、神の認識を知らず真理から遠ざかっているあなたがまず第一に知るべきことは、世界はすでに老化しており、かつて立っていたような力では立っておらず、以前に優れていたような活力と強さでもって機能してはいないということだ。
hoc etiam nobis tacentibus et nulla de scripturis sanctis praedicationibusque diuinis documenta promentibus mundus ipse iam loquitur et occasum sui rerum labentium probatione testatur.
このことは、私たちが沈黙し、聖書や神の告解から何の証拠も提示しなくても、世界自体がすでに語っており、崩壊しつつある事物の証明によって自らの没落を証言している。
non hieme nutriendis seminibus tanta imbrium copia est, non frugibus aestate torrendis solita flagrantia est nec sic uerna de temperie sua laeta sunt nec adeo arboreis fetibus autumna fecunda sunt.
冬には種子を育てるための十分な雨の量がなく、夏には作物を乾燥させるためのいつもの熱がなく、春の気候もそれほど心地よくなく、秋も樹木の果実がそれほど豊かではない。
minus de ecfossis et fatigatis montibus eruuntur marmorum crustae, minus argenti et auri opes suggerunt exhausta iam metalla et pauperes uenae breuiantur in dies singulos.
採掘され疲弊した山々から大理石の板が掘り出されることはより少なくなり、枯渇した鉱山からは金銀の富がもたらされることも少なくなっており、貧しくなった鉱脈は日ごとに細くなっている。
et decrescit ac deficit in aruis agricola, in mari nauta, miles in castris, innocentia in foro, iustitia in iudicio, in amicitiis concordia, in artibus peritia, in moribus disciplina.
そして、耕作地では農夫が、海では船乗りが、兵営では兵士が、広場では無実が、裁判では正義が、友情においては調和が、芸術においては技術が、道徳においては規律が減少しかつ衰退している。
putasne tu tantam posse substantiam rei senescentis existere, quantum prius potuit nouella adhuc et uegeta iuuenta pollere? minuatur necesse est quicquid fine iam proximo in occidua et extrema deuergit.
あなたは、老いていくもののこれほどの存在(力)が、まだ新しく活気ある青春の中にあったときに発揮できたほどの強さで存在しうるとでも思うのか。 すでに終わりが近づき、没落と極限へと傾いているものは、何であれ減少せざるを得ない。
sic sol in occasu suo radios minus claro et igneo splendore iaculatur, sic declinante iam cursu exoletis cornibus luna tenuatur, et arbor quae fuerat ante uiridis et fertilis arescentibus ramis fit postmodum sterilis, senectute deformis, et fons qui exundantibus prius uenis largiter profluebat senectute deficiens uix modico sudore destillat.
このように、太陽はその没沈において、光線をそれほど明るくなく、火のような輝きなしに投げかける。 このように、軌道を終えようとするとき、月はすり減った角(両端)をもって細くなる。 かつて青々と茂り豊かであった木も、後には枝が枯れて不妊となり、老いて醜くなる。 かつては豊かな水源から豊かに湧き出ていた泉も、老いて衰えて、今やわずかなしずくを滴らせるだけである。
haec sententia mundo data est, haec Dei lex est ut omnia orta occidant et aucta senescant et infirmentur fortia et magna minuantur et cum infirmata et deminuta fuerint finiantur.
この宣告が世界に与えられたのだ。 すなわち、生まれたものはすべて滅び、成長したものは老い、強いものは弱まり、大いなるものは小さくなり、そして弱まり小さくなったものは終わりを迎えるというのが神の法なのである。
Christianis inputas quod minuantur singula mundo senescente.
世界が老いるにつれて個々のものが減少することを、あなたはキリスト教徒のせいにしているのだ。