§1Adhuc maerens et dolens, fratres, sisto me sanctitati uestrae;
いまだ悲しみ痛みつつ、兄弟たちよ、私は自分の身をあなたがたの聖性の前に立たせます。
nec enim praeteriti casus - dicam mei dicam uestri? — dolorem potui digerere.
というのも、過ぎ去った不幸の――私のものと言うべきでしょうか、それともあなたがたのものと言うべきでしょうか――その苦痛を、私は消化することができなかったからです。
ter conatus sum uerbum, unde debitor sum, uobis subministrare: totiens et meae et uestrae lacrimae conantis uocem suppresserunt nec potui melius curas quibus premebar quam ubertate lacrimarum explicare.
私はあなたがたに、負うているところの言葉を提供しようと三度試みましたが、その都度、私の涙もあなたがたの涙も、試みる者の声を遮ってしまい、私が苛まれていた憂慮を、豊かな涙による以上にうまく晴らすことはできませんでした。
quid ergo fiet? numquamne meo, numquam uestro luctui limes statuetur? quotiens me uidebitis intrantem, non cessabitis pectora tundere et gemitus dare? quotiens uos congregatos uidero, in lacrimas ibo et suspiria? tempus lugendi et mihi et uobis circumscripserunt eloquia diuina nec dolui cum uos lacrimantes uidi — et ad Lazari recordationem fleuit dominus Iesus Christus et qui eum flentem uidebant Iudaei dixerunt: ecce quomodo diligebat eum! —, immo potius si quid in lacrimis iucundum, si quid gratum esse potest, illud e uestris collegi.
ではどうなるでしょうか。 私やあなたがたの哀悼に決して境界が定められないのでしょうか。 私が入ってくるのを見るたびに、あなたがたは胸を叩いて嘆き声を上げるのをやめないのでしょうか。 あなたがたが集まっているのを見るたびに、私は涙に沈みため息をつくのでしょうか。 哀悼の時間については、神の言葉が私にもあなたがたにも境界を定めています。 そして、あなたがたが涙を流しているのを見たとき、私は悲しみませんでした――ラザロの思い出に主イエス・キリストは泣かれ、彼が泣いているのを見たユダヤ人たちは『見よ、なんと彼を愛していたことか! 』と言ったのですから――、いやむしろ、もし涙の中に何か心地よいもの、何か感謝すべきものがあるとすれば、私はそれをあなたがたの涙から集めたのです。
dicebam enim intra me: \'ecce quomodo diligebant eum!) qui patrem tanto affectu prosequebantur, eundem dabunt et filio qui eorum pater factus est.
というのも、私は心の中でこう言っていたからです。 『見よ、彼らはなんと彼を愛していたことか! 』と。 これほど深い愛情で父親を追っていた人々は、彼らの父親となった息子にも同じ愛情を与えるでしょう。
heredem oneris facient heredem amoris;
彼らは重荷の相続人を、愛の相続人とするでしょう。
qui succedit honori, succedet et caritati.
職務を継ぐ者は、慈愛をも継ぐのです。
bonum ingredienti omen est antiquae in pastorem dilectionis in ouibus signa uidere.
その務めに入る者にとって、牧者に対する古い愛の徴を羊たちの中に見ることは、良い兆しです。
fiet amoris translatio in eum cui facta est curarum collatio, nec mutato pastore cessabunt eum diligere qui debet oues pascere, cuius uocem audient et qui deo teste conscientia teste paratus est cum adiutorio domini pro ouicularum minima animam suam impendere et superimpendere.
愛の移転は、配慮が委ねられた者へと行われるでしょう。 そして牧者が変わっても、羊たちを養うべき者、すなわちその声を彼らが聞き、神を証人とし良心を証人として、主の助けとともに、小羊たちの最も小さいもののために自らの命を費やし、さらに費やす用意ができている者を、彼らは愛することをやめないでしょう。
§2Si quae ratio dolendi, si flendi, tota mea est, non uestra, non eius cuius tangimur desiderio.
もし悲しみ、泣く理由があるとしても、それはすべて私のものであり、あなたがたのものでもなく、私たちが思慕を寄せているあの人のものでもありません。
solutus est ille, uinctus ego;
あの人は解き放たれ、私は縛られています。
stadium emensus, curro;
あの人は競技を走り終え、私は走っています。
in patria est, unde peregrinor;
あの人は祖国におり、私はそこから離れて旅をしています。
curas quas deposuit in sinu meo reposuit;
あの人が下した憂慮を、あの人は私の胸に再び置きました。
clauum bene tenuit, de me quid fiet nescio;
あの人は舵をしっかり握っていましたが、私の身はどうなるか分かりません。
appulit, fluctuo;
あの人は岸に到着し、私は波に揺られています。
e litore uidet iratum pelagus, furentes procellas, exclamo in mediis fluctibus: salua nos, perimus.
あの人は岸辺から、荒れ狂う海や猛り狂う嵐を見ており、私は波のただ中で叫びます。 『私たちを救ってください、私たちは死にそうです』と。
et uere perimus et uere periculum urget et uere caput meum impellit non meum tantum periculum, sed et uestrum;
そして実際に私たちは滅びかけており、本当に危険が差し迫っており、本当に私の頭を突き動かしているのは、私自身の危険だけでなく、あなたがたの危険でもあります。
nam sine uobis saluus esse non possum, uestrarum animarum iactura mea est.
なぜなら、あなたがたなしに私は救われえず、あなたがたの魂の喪失は私の損失だからです。
quidquid domino meo de uobis perit, periculo meo perit;
私の主に対して、あなたがたのうち失われるものは何であれ、私の責任において失われます。
rationem sum redditurus, pellem pro pelle.
私は釈明をしなければなりません、皮には皮を、と。
misericordem dominum habeo, sed rigidum computatorem: ouiculas suas cotidie numerat, has in manibus descriptas habet, exigit numerum, quem si non reddidero ingens capiti meo periculum creatur.
私には慈悲深い主がいますが、厳格な会計士でもあります。 主はご自分の小羊たちを毎日数え、それらを手の中に書き留めておき、その数を要求されます。 もし私がそれを差し出さなければ、私の身に甚大な危険が生じます。
uidete, fratres, si sarcinam meam considerans a lacrimis possum temperare, si de graui onere meo non mihi dolendum est.
兄弟たちよ、私が自分の荷を考慮するとき、涙をこらえることができるかどうか、また重い負担について私が嘆かずにいられるかどうかを見てください。
pondus meum alleuiate.
私の重荷を軽くしてください。
faciet caritas uestra quod immane est mitius et adiuuante domino et pastor et ouiculae pascua inuenient, et postquam in meridie cubauerint, accumbent cum Abraham, Isaac et Iacob, ubi non erit sol neque ullus aestus, sed in umbra domini pax et refrigerium, quando luctus noster uertetur in citharam et noces flentium in cantus exsultantium.
あなたがたの愛が、過酷なものをより和らげてくれるでしょう。 そして主の助けによって、牧者も小羊たちも牧草地を見出し、真昼に横たわった後、アブラハム、イサク、ヤコブとともに横になるでしょう。 そこには太陽もいかなる暑さもなく、主の陰の中に平和と憩いがあり、そのとき私たちの哀悼は竪琴に、泣く者たちの声は歓喜する者たちの歌へと変えられるでしょう。
§3Ceterum, dilectissimi, dum de pastore erepto lugemus, nascitur de perdito fratre dolendi occasio.
しかし、最愛の者たちよ、奪われた牧者のことで私たちが嘆いている間に、失われた兄弟のことで悲しむべき事態が生じています。
praecisum est a nobis membrum, pars nostri facta est pars Donati, transiit miles domini ad castra Philistinorum et de uase honoris factum est uas dedecoris.
私たちから肢体が切り取られました。 私たちの体の一部がドナトゥス派の一部となってしまいました。 主の兵士がフィリスティア人の陣営へと去り、誉れの器から不名誉の器へと変えられてしまったのです。
intellegitis quid dico.
私が何を言っているか、あなたがたにはお分かりでしょう。
miser ille Rusticianus Mutigensis diaconus sacramentum quod ecclesiae debebat abiecit et ordinem suum infideli participatione polluit.
あの憐れむべきムティガの助祭ルスティキアヌスは、教会に負うていた誓いを投げ捨て、不実な交わりによって自らの聖職を汚したのです。
quid non feci, quos non adhibui conatus, ut in praecipitium ruentem in plano collocarem et eximerem periculo, qui periculum amabat in quo periit! is prima et urgens fuit cura mea qui nunc est dolor meus.
奈落へと真っ逆さまに落ちていく彼を平らな地に引き戻し、彼が好んでその中で滅びていったその危険から救い出すために、私は何を怠ったでしょうか、どのような努力を重ねなかったでしょうか。 現在私の苦痛である彼こそが、私の最初で差し迫った懸念であったのです。
nolebam mihi subtrahi in ipso oneris mei exordio quem a satis longo tempore uidebam tamquam fulgur de caelo cadentem.
私は、かなり前から天から落ちる稲妻のように見えていた彼が、私の重荷のまさに始まりにおいて私から奪い去られることを望んでいませんでした。
et licet ipse exigentibus peccatis suis a domino deseri meruerit, doleo tamen quod de eo ad dominum meum dicere non possum: \'ecce me cum pueris quos dedisti mihi. \'
そして、彼自身が自分の罪のせいで主に見捨てられるに値したとはいえ、私は彼について私の主に対して『見よ、私と、あなたが私に与えてくださった子供たちです』と言うことができないのを悲しんでいます。