Humanitext Reader

アウグスティヌス · フルゲンティウスへの小論 §1-2

洗礼の唯一性とサマリア人の比喩をめぐる反論

1 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

カトリックの著者はドナトゥス派のフルゲンティウスからの書簡に対し、洗礼の唯一性をめぐる論争を開始する。著者は聖書の権威に基づいてサマリア人の比喩やヨハネによる福音書の解釈をめぐるドナトゥス派の主張を論破し、彼ら自身がサマリア人のごとく分裂していることを指摘する。

§1Libellum, quem mihi religio tua, frater Fulgenti, direxit, non aspernatus accepi;
フルゲンティウス兄弟よ、あなたの敬虔さが私に送ってきた小冊子を、私は拒むことなく受け取った。
quem utrum ipse dictaueris an aliunde quaesieris, non satis iam moror.
それをあなた自身が起草したのか、それとも他所から求めたのか、私はもはやそれほど気にしていない。
est enim et hoc nostrae religionis officium, non personas intendere, sed ueritatem in omnibus quaerere, inuentam cognoscere et agnitam custodire.
なぜなら、人物に目を向けるのではなく、あらゆることにおいて真理を求め、見出されたものを認め、認められたものを守ること、これこそがわれわれの信仰の義務でもあるからである。
sic enim Paulus apostolus dicit: omnia probate, quod bonum est tenete;
というのも、使徒パウロは次のように言っているからである。 「すべてのものを吟味し、善いものを保持せよ。
ab omni specie mala abstinete uos.
あらゆる悪しき外観から身を遠ざけよ。
breuiter igitur dicam quod ingeniosius litteris dilatasti.
」したがって、あなたが手紙の中で巧みに詳しく展開した事柄について、私は簡潔に述べよう。
dixisti unum esse baptisma, quod Samaritanus, id est haereticus, habere non meruit;
あなたは、洗礼は一つであり、サマリア人すなわち異端者はそれを持つに値しなかったと述べた。
unum hortum conclusum, quod est ecclesia, fontem habere signatum, de quo nullus alienus attingit;
また、閉じられた庭は一つであり、それは教会であるが、封印された泉を持っており、そこからは何ら部外者が触れることはできない、と。
unum oleum, quod est chrisma sanctissimum, quod moriturae muscae corrumpunt et peccatores omnino non dabunt.
さらに、油は一つであり、それは最も聖なる塗油であるが、死にゆく蠅がそれを損ない、罪人たちは決してこれを与えることはない、と。
contra haec mihi in adiutorio domini paranda responsio est nec aliunde sumenda nisi ex lectione diuina.
これらに対して、主の助けのもとで私は答弁を用意せねばならず、それは神聖な読書(聖書)以外のどこからも取るべきではない。
uerbi ergo principium iam sumamus, immo ipsum uerbum principium legum dominum ducem ac principem caelestis militiae teneamus, bella geramus et eius manu sacrata tuba petamus muros ualidissimos ciuitatis nefariae Hiericho, id est altitudinem mundanae sapientiae testamentis dominicis circumdemus, ueritatis et libertatis uocibus concrepemus, aduersarios in domo Raab, id est ecclesiae, quae nuntios eius suscipit, propter mundi excidium confugere conpellamus, pertinaces anathema condemnemus, ut hactenus uictores esse possimus.
それゆえ、言葉の端緒を今こそ手に取ろう。 いやむしろ、法の端緒たる御言葉そのものを、天の軍勢の指導者にして君主たる主として保持し、戦いを交え、その聖なる手から喇叭を受け取って、邪悪な都市エリコのきわめて強固な城壁に迫ろう。 すなわち、この世の知恵の高慢さを主の二つの契約によって包囲し、真理と自由の声をもって吹き鳴らそう。 適対者たちを、ラハブの家、すなわち神の使者たちを受け入れる教会へと、世の破滅から逃れるために逃げ込むよう強制し、頑迷な者たちを破門に処そう。 そうしてわれわれがこれまで同様に勝者であり続けられるように。
haec ergo ex lege aduersus legem, ex dei testamento aduersus dei testamentum, ex ueritatis fonte aduersus ueritatis fontem tam obice forte prima fronte sumpsisti, quasi possit ueritas a semet ipsa deuinci aut gloria luminis sua luce fuscari.
このように、あなたは、律法から律法に対抗して、神の契約から神の契約に対抗して、真理の泉から真理の泉に対抗して、一見したところあまりに強力な障壁としてこれらを手に取ったが、まるで真理がそれ自体によって打ち負かされ得るとか、あるいは光の栄光がその自らの光によって暗くされ得るとでも言うかのようである。
§2Donatista dixit: Dominus et saluator noster Iesus Christus, unici baptismi doctor et custos, ne sitientes animae per aridos lacus mentis error adduceret, perennes haustus sibi esse proclamans in euangelio suo ita testatus est, dicens: qui sitit ueniat et bibat, qui credit in me, sicut Esaias dicit.
ドナトゥス派:われわれの主にして救い主たるイエス・キリストは、唯一の洗礼の教師にして守護者であるが、渇いた魂を精神の誤謬が干からびた池へと導くことのないよう、絶えざる潤いがご自身のうちにあると宣言し、ご自らの福音の中でこのように証言して言われた。 「渇く者は来りて飲むべし。 私を信じる者は、イザヤが言うようにである。
Catholicus respondit: Non habet: sicut dicit Esaias, sed: sicut dicit scriptura.
」カトリック:『イザヤが言うように』ではなく、『聖書が言うように』と書いてある。
sed ista uelut impedimenta despiciam, non longo sermone utilitatem legentis excludam.
しかし、そのようなことは些細な障害として私は軽視し、長い談話によって読者の利益を損なうことはすまい。
Donatista dixit: Qui credit in me, sicut dixit Esaias, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae.
ドナトゥス派:『私を信じる者は、イザヤが言ったように、その腹から生ける水の川が流れ出るであろう。
et ne passim et ubique bibi posse diceretur, merita aquarum ipse discreuit, dum Samariae apostasiae originem in proprio fonte damnauit: qui biberit, inquit, ex hac aqua sitiet iterum;
』そして、至る所で、また誰でも飲むことができると言われないように、サマリアの背教の起源をその固有の泉において非難された際、水自体の価値をご自身で区別された。 「この水を飲む者は再び渇く。
qui biberit ex aqua quam ego dedero, non sitiet in aeternum, sed fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. -.
しかし、私が与える水を飲む者は永遠に渇くことなく、かえって、その人のうちで湧き上がって永遠の命に至る水の泉となるであろう」と言われたのである。
Catholicus respondit: Haec utique ideo posuisti, ut nos catholicos quasi Samaritanos et sine baptismo demonstrares.
カトリック:あなたはまさしく、われわれカトリックをあたかもサマリア人のようであり、洗礼を持たない者であるかのように示すために、これらのことを持ち出したのだ。
iam ergo Donatistas in Samaritanos incipe speculari.
ならば、今こそドナトゥス派の者たちをサマリア人として観察し始めるがよい。
Samaritanorum dogma Regnorum libro docente tale fuit: deum timebant et simul figmenta colebant;
『列王記』が教えるところによれば、サマリア人のドグマは次のようなものであった。 彼らは神を畏れつつ、同時に偶像を拝んでいた。
diuinam legem seruabant et patrum errores minime deserebant;
神の律法を守りつつ、父祖たちの誤謬を少しも捨てなかった。
circumcisionis signum habebant et Israhelitarum collegium non tenebant.
割礼の印を持ちつつ、イスラエル人の交わりを維持しなかった。
hoc et uos facitis.
これと同じことをあなたがたも行っている。
deum metuitis et figmentum luteum Donatum pariter colitis — et hic enim ex terra figuratus est —;
神を恐れつつ、同時に泥の偶像であるドナトゥスを拝んでいる(実際、彼もまた土から形づくられたのである)。
diuinam legem seruatis et parentum errorem non relinquitis;
神の律法を守りつつ、親たちの誤謬を離れない。
baptismi habetis sacramentum et catholicorum non uultis habere consortium.
洗礼の秘跡を持ちつつ、カトリック者たちとの交わりを持とうとしない。
ecce uos eis per omnia similatis.
見よ、あなたがたはすべての点において彼らに酷似している。
sicut ergo tunc Samaritanorum circumcisio secundo dari non poterat, ita nunc Donatistarum baptisma iterari non debet, domino Christo docente: qui semel lotus est non habet necessitatem iterum lauandi.
したがって、当時サマリア人の割礼が二度与えられることがあり得なかったように、現在ドナトゥス派の洗礼が繰り返されるべきではない。 主キリストが『一度洗われた者は、再び洗う必要がない』と教えておられる通りである。
circumcisio enim Samaritanorum baptisma significat Donatistarum, dicente apostolo: circumcisi estis circumcisione non manu facta in expoliatione corporis carnis, sed in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismo.
実際、サマリア人の割礼は、ドナトゥス派の洗礼を意味しているのである。 使徒が「あなたがたは、手によらない割礼、すなわち肉の身体を脱ぎ捨てることによって、キリストの割礼を受け、洗礼においてキリストとともに葬られたのである」と言っている通りである。
quod autem ait dominus: qui biberit ex hac aqua sitiet iterum, non de baptismate, sed de terreno locutus est elemento.
しかし、「この水を飲む者は再び渇く」と主が言われたことについて言えば、主は洗礼についてではなく、地上の元素について語られたのである。
nam si baptisma hic uellet ostendere, nullo modo a Samaritana muliere posceret bibere.
というのも、もしここで洗礼を指し示そうとされていたのであれば、サマリアの女に飲むことを求めるなどということは決してなさなかったはずだからである。
denique puteus ille non Samariae dictus est, sed Iacob, et utique Iacob non fuit haereticus, sed deo dilectus, semper carus, et ipse ex eo bibit et filii eius et pecora eius.
何となれば、あの井戸はサマリアの井戸とは呼ばれず、ヤコブの井戸と呼ばれている。 そして、言うまでもなくヤコブは異端者ではなく、神に愛され、常に親しまれた者であり、彼自身も、その子らも、その家畜たちもそこから飲んだのである。

語釈・文法注

  1. 1religio tua — 抽象名詞を用いた二人称に対する敬称。直訳すれば「あなたの敬虔さ」であるが、文脈上「あなた」を指す。
  2. 1quod bonum est tenete — ギリシア語のテサロニケの信徒への手紙一 5:21(τὸ καλὸν κατέχετε)のラテン語訳。quod は関係代名詞であり、先行詞の指示代名詞 id が省略された "tenete [id] quod bonum est" という構造を持つ。
  3. 1uerbi ergo principium iam sumamus... — ヨシュア記におけるエリコ攻略(ヨシュア記6章)のアレゴリー。一連の動詞(sumamus, teneamus, geramus, petamus, circumdemus, concrepemus, conpellamus, condemnemus)は、すべて勧誘あるいは意志を示す接続法現在第1人称複数形である。
  4. 1tam obice forte prima fronte sumpsisti — obice は obex(障壁・障害)の単数奪格であり、手段または性質の奪格。prima fronte(一見したところ)で、「あまりに強固な障壁として(これらの反論を)手にとった」という文脈を表す。
  5. 2ne sitientes animae ... error adduceret — ne は接続法未完了過去 adduceret を伴って否定目的節(「〜しないように」)を導く。主格の error(誤謬)が主語、対格の sitientes animae(渇いた魂たち)が直接目的語である。
  6. 2Non habet — 「(その聖書テクストは)持っていない」の意。相手が引用した聖書箇所(ヨハネによる福音書7:38)の文言の正確性を否定する文献学的な決まり文句。
  7. 2Regnorum libro — ウルガタ訳以前の古ラテン語聖書において、サムエル記と列王記を合算して呼んだ「諸王の書」(Libri Regnorum 1-4)を指す。ここではサマリア人の起源が記されている列王記下(第4の書)17章を念頭に置いている。
  8. 2domino Christo docente — 名詞の奪格(domino Christo)と現在分詞の奪格(docente)による絶対奪格構文。「主キリストが教えられているように」という時間・状況の付帯関係を示す。

この箇所を引用する

アウグスティヌス, フルゲンティウスへの小論 §1-2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa070a.humanitext-lat1:1-2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。