§21Quamobrem quid habet argumenti aestuans in utramque partem deliberatio modo in peccatum prona, modo in recte factum subuecta, ut duo animarum genera, quorum alterius natura ex deo sit, alterius non sit, cogamur accipere, cum alias tot causas alternantis cogitationis conicere liceat? sed haec obscura esse et incassum ab animis lippientibus quaeri quisquis bonus rerum existimator est, uidet.
したがって、揺れ動く思考について他のこれほど多くの原因を推測することが許されているというのに、ある時は罪へと傾き、ある時は正しい行為へと高められて、両方の側に激しく揺れ動く熟慮が、その一方の本性は神に由来し、他方の本性は神に由来しないという、二つの魂の類を私たちが受け入れることを余儀なくされるほどの、どんないい論拠を持っているだろうか。 しかし、事物の優れた評価者である者は誰でも、これらの事柄は不透明であり、目がかすんだ心によって無駄に探求されているということを見ている。
quare illa potius, quae de uoluntate atque peccato dicta sunt, illa, inquam, quae summa iustitia neminem ratione utentem ignorare permittit, illa quae si auferuntur nobis, nihil est, unde disciplina uirtutis inchoetur, nihil, unde a uitiorum morte surgatur, etiam atque etiam considerata satis clare ac dilucide Manichaeorum haeresim falsam esse conuincunt.
それゆえ、むしろ、意志と罪について述べられたあの事柄、――私が言うところの、至高の正義が、理性を用いるいかなる者にも無視することを許さないあの事柄、もしそれらが私たちから奪い去られるなら、徳の修練が開始される土台となるものは何もなく、悪徳の死から立ち上がるための土台となるものは何もない、あの事柄は、繰り返し熟考されるとき、十分に明瞭かつ明白にマニ教の異端が偽りであることを証明するのである。
§22Horum simile est, quod de paenitendo nunc dicam.
これらに類似しているのは、私が今から後悔することについて述べることである。
nam ut inter omnes sanos constat et quod ipsi Manichaei non solum fatentur. sed et praecipiunt, utile est paenitere peccati.
実際、すべての健全な人々の間で合意されており、また、マニ教徒自身が単に告白するだけでなく、命じてもいることであるが、罪を後悔することは有益である。
quid ego nunc in hanc rem diuinarum scripturarum testimonia, quae usquequaque diffusa sunt, colligam? uox est etiam ista naturae: neminem stultum rei huius notitia deseruit;
私は今、このことのために、いたるところに散りばめられている神聖な聖書の証言を、なぜ集める必要があるだろうか。 それは自然の声でもあり、いかなる愚者もこのことの認識から見捨てられてはいない。
hoc nobis nisi esset penitus insitum, periremus.
もしこれが私たちの内部に深く植え付けられていなかったなら、私たちは滅んでいただろう。
potest aliquis dicere non se peccare: non sibi esse autem, si peccauerit, paenitendum, nulla barbaries dicere audebit.
ある人は自分が罪を犯していないと言うことはできる。 しかし、もし罪を犯したなら後悔すべきではないなどとは、いかなる未開の国も敢えて言おうとはしないだろう。
quae cum ita sint, quaero ex duobus illis generibus animarum, cuius sit paenitere peccati? scio quidem neque illius esse posse, qui male facere, neque illius, qui bene facere non potest.
これらのことがそうであるなら、私はこれら二つの魂の類のうち、どちらの類が罪を後悔することになるのかを問う。 私は、悪を行うことができない者のものでもあり得ず、また善を行うことができない者のものでもあり得ないことを知っている。
quare ut eorum uerbis loquar, si animam tenebrarum peccati peccati, non est de substantia summi mali;
それゆえ、彼らの言葉で語るなら、もし闇の魂が罪を後悔するなら、彼女は至高の悪の実体に由来するものではない。
si animam lucis, non est de substantia summi boni.
もし光の魂が後悔するなら、彼女は至高の善の実体に由来するものではない。
paenitendi enim adfectio illa, quae prodest, et male fecisse paenitentem et bene facere potuisse testatur.
実際、有益であるあの後悔の情動は、後悔する者が悪を行ったこと、そして善を行うことができたことの両方を証明しているからである。
quomodo igitur nihil ex me mali, si ego perperam feci? aut quomodo me recte paenitet, si ego non feci? audi partem alteram: quomodo ex me nihil boni est, cui bona uolunta.
では、もし私が誤ったことをしたなら、どうして私からいかなる悪も生じないのだろうか。 あるいはもし私がそれをしなかったなら、どうして私が正しく後悔するのだろうか。 もう一方を聞くがよい。 善い意志が内にある私から、どうして何一つ善が生じないのだろうか。
s inest? aut quomodo me recte paenitet, si non inest? quamobrem aut negent isti esse paenitendi magnam utilitatem, ut non solum a christiano nomine, sed ab omni etiam uel imaginaria ratione pellantur, aut animarum duo illa genera, unum ex quo nihil mali, alterum ex quo nihil boni sit, discere atque docere iam desinant: quod si faciant, Manichaei esse utique desinent;
あるいは、もしそれが内にないなら、どうして私は正しく後悔するのだろうか。 それゆえ、彼らは、後悔に大きな有用性があることを否定して、キリスト教の名からだけでなく、いかなる想像上の理性からも追放されるか、あるいは、一方はそこから何ら悪が生じず、他方はそこから何ら善が生じないという、あの二つの魂の類を学び、かつ教えることをもはや止めるべきである。 もし彼らがこれをするなら、彼らは間違いなくマニ教徒であることを止めるだろう。
nam tota illa secta ista bicipiti uel potius praecipiti animarum uarietate fulcitur.
実際、あの宗派の全体は、この二頭の、いやむしろ真っ逆さまに落ちる魂の多様性によって支えられているからである。
§23Ac mihi quidem satis est sic scire, quod Manichaei errent, ut scio paenitendum esse peccati.
そして私自身にとっては、マニ教徒が誤っていることをこのように知ることは、罪を後悔すべきであることを知るのと同様に十分なことである。
et tamen si nunc amicorum meorum aliquem, qui usque adhuc illos audiendos putat.
それにもかかわらず、もし私が今、いまだに彼らの言うことを聞くべきだと考えている私の友人たちの誰かを、友情の権利によって促して、彼にこう言うなら。
conpellam iure amicitiae et ei dicam: scisne utile esse, cum quisque peccauerit, paenitere? sine dubitatione se scire iurabit.
「誰であれ罪を犯したとき、後悔することが有益であることを君は知っているか」と。 彼は自分が知っていると疑いなく誓うだろう。
si ergo te fecero ita scire falsam esse Manichaeorum haeresim, desiderabisne amplius? quid amplius se posse in hac re desiderare respondeat.
それなら、もし私が君にマニ教の異端が偽りであることを同じように知らせたなら、君はそれ以上のことを望むだろうか。 彼は、自分がこの件に関してこれ以上何を望み得るだろうか、と答えるだろう。
bene quidem huc usque.
ここまでは結構である。
sed cum ostendere coepero certas necessariasque rationes, quae illam propositionem adamantinis, ut dicitur, catenis nexae consequuntur. remque totam ad conclusionem, qua illa euertitur secta, perduxero: negabit se forsitan scire utilitatem illam paenitendi, quam nemo doctus, nemo indoctus ignorat, et potius se scire contendet, cum dubitamus et deliberamus duas in nobis animas patrocinia propria singulis quaestionis partibus adhibere.
しかし、私が、あの前提から、いわゆるアダマスの鎖によって結ばれて従ってくる確実かつ必要な論理を示し始め、そして事柄全体を、あの宗派が覆される結論へと導いたとき、彼は、学識のある者もない者も誰もが知っている、あの後悔の有用性を自分は知らないと、おそらく否定するだろう。 そしてむしろ、私たちが疑い、熟慮するとき、私たちの内にある二つの魂が、問いのそれぞれの側に独自の弁護を提供しているのだ、ということを自分は知っていると主張するだろう。
o consuetudo peccati! o comes poena peccati! uos me tunc a rerum tam manifestarum consideratione auertistis, sed non sentienti nocebatis;
おお、罪の習慣よ! おお、罪の伴侶たる刑罰よ! あなたがたは当時、私をこれほど明白な事柄の考察からそらしたが、感じていない私を害していたのである。
nunc uero in familiarissimis meis similiter non sentientibus me iam uulneratis torquetisque sentientem.
しかし今や、同じように感じていない私の親しい友人たちのうちにあって、あなたがたはすでに私を傷つけ、感じている私を苦しめているのである。
§24Adtendite ista, quaeso, carissimi;
愛する者たちよ、どうかこれらのことに注意を払ってほしい。
uestra ingenia bene noui.
私はあなたがたの優れた素質をよく知っている。
si mihi nunc uos qualiscumque hominis mentem rationemque conceditis, multo certiora sunt quam quae ibi uel uidebamur discere uel magis credere cogebamur.
もしあなたがたが今、いかなる種類の人間の心と理性をも私に認めてくれるなら、それらは私たちがそこで学んでいるように思われたり、むしろ信じるよう強要されたりした事柄よりも、はるかに確実である。
deus magne, deus omnipotens, deus summae bonitatis, quem inuiolabilem atque incommutabilem credi atque intellegi fas est, trina unitas.
大いなる神よ、全能の神よ、至高の善なる神よ、侵すべからざるもの、かつ不変のものとして信じられ理解されることが正しいお方よ、公同の教会が礼拝する三位一体よ、私はあなたからの慈悲を自分自身において経験した者として、ひれ伏して祈ります。
quam catholica ecclesia colit, subplex oro expertus in me misericordiam tuam, ne homines, cum quibus mihi a pueritia in omni conuictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas.
幼少期からすべての交わりにおいて私と最大の合意にあった人々が、あなたを礼拝することにおいて私と異なることを、お許しにならないでください。
uideo maxime expectari hoc loco. quomodo etiam catholicas scripturas a Manichaeis accusatas uel tunc defenderem, si, ut dico, cautus essem, uel nunc defendi posse demonstrem.
私はこの箇所で、もし私が、自分で言うように慎重であったなら、当時どのようにしてマニ教徒から非難された公同の聖書をも擁護したであろうか、あるいは、現在どのように擁護され得るかを示すことが、最も期待されているのを知っている。
sed in aliis uoluminibus deus adiuuabit propositum meum;
しかし、他の巻において、神は私の意図を助けてくださるだろう。
nam huius iam, quantum arbitror, moderata parci sibi postulat longitudo.
なぜなら、私が判断するところ、この巻の控えめな長さは、すでにそれ自身が節約されることを求めているからである。