Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §9.4.19.pr-9.4.19.2

共有物損害での加害訴権と共有者間の調整

1600 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

他人の奴隷が共有物に与えた損害をめぐる加害訴権の処理と、共有者間での事後の調整、および奴隷の使用収益権や特有財産(ペクリウム)が絡む場合の責任関係を規定する。

[PAULUS libro uicensimo secundo ad edictum. ] §9.4.19.prSi in re communi mea et tua damnum nobis dederit Titii seruus, si cum eo agemus, erit noxali Aquiliae actioni locus, ne damnatus in solidum singulis noxae dedere cogatur.
[パウルス『告示註釈』第22巻] もし私とあなたの共有物において、ティティウスの奴隷が私たちに損害を与え、私たちが彼を訴える場合、敗訴した者がめいめいに単独で加害引渡を強制されることのないよう、アクィリウス法に基づく加害訴権の適用がある。
sed potest dici, quasi unius damnum sit et una obligatio, aut utriusque pecuniam sufferendam aut officio iudicis simul utrisque noxae dedendum: sed et si alterutri nostrum in solidum noxae deditus fuerit et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, cui noxae deditus sit, alteri teneri communi diuidundo iudicio, ut communicet seruum noxae sibi deditum, cum ob rem communem aliquid ad socium peruenerit.
しかし、あたかも一人の損害であり、一つの債務であるかのように、双方の金銭が負担されるべきであるか、あるいは審判人の職権によって同時に双方に加害引渡されるべきである、と言うこともできる。 しかしまた、もし私たちのどちらか一方に丸ごと加害引渡され、それによって所有者が双方から免責されたならば、共有物に関して何かが共同者に帰属したときには、自分に加害引渡された奴隷を共有にするよう、加害引渡を受けた者が共有物分割訴訟によってもう一方の者に対して義務を負う、と正しく言われる。
§9.4.19.1Si serui, in quo usus fructus alienus est, dominus proprietatis operas conduxerit, uerba efficiunt, ut cum noxae deditione damnetur.
もし、他人に使用収益権がある奴隷の所有権者が、(使用収益権者から)その奴隷の労務を賃借した場合には、(告示の)文言は、彼が加害引渡を付して敗訴を言い渡されるという結果をもたらす。
§9.4.19.2Si seruus tuus nauem exercuerit eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perinde in te actio danda est ac si is exercitor liber et hic uicarius seruus eius esset, ut de peculio serui tui ad noxam dedere uicarium damneris: ut tamen, si serui tui iussu uel sciente et patiente eo damnum uicarius dederit, noxalis actio serui tui nomine esse debeat.
もしあなたの奴隷が船を運航し、彼の代理奴隷であり同時にその船の船員でもある者が、その船内で損害を与えた場合、あたかもその運航管理者が自由人であり、この代理奴隷が彼の奴隷であるかのように、あなたに対して同様に訴権が与えられるべきである。 それは、あなたが、あなたの奴隷の特有財産の限度において、その代理奴隷を加害引渡するように判決を言い渡されるためである。 ただし、あなたの奴隷の命令、あるいは彼の知悉と容認のもとで代理奴隷が損害を与えた場合には、あなたの奴隷の名において加害訴権が存在すべきである。
idemque sit etiam, si nautam facere iusserit.
そして、彼が(代理奴隷を)船員にするよう命じた場合にも、同様である。

語釈・文法注

  1. §9.4.19.prin solidum — 副詞句 in solidum(丸ごと、全額について)は、直後の singulis(一人ひとりに)と対置されている。加害奴隷という不可分な対象を、複数の共有者一人ひとり(singulis)に対して個別に「丸ごと引き渡す」義務を所有者に課すことは不合理であるため、この箇所では訴訟の競合を防ぐ手段が議論されている。
  2. §9.4.19.prsufferendam aut ... dedendum — potest dici(…と言われ得る)に導かれる間接話法。sufferendam [esse] は対格である pecuniam を主語とする対格不定詞構文(動形容詞の述語用法)。後半の dedendum [esse] は非人称的な動形容詞構文であり、simul utrisque(同時に双方に)を与格の目的語として取る。
  3. §9.4.19.1Si serui, in quo usus fructus — 語順の倒置(hyperbaton)が見られる。文頭の属格 serui(奴隷の)は、直後に挿入された関係節 in quo usus fructus alienus est(他人に使用収益権がある)の先行詞であり、関係節の後に現れる dominus proprietatis(所有権者)を修飾する。
  4. §9.4.19.2de peculio serui tui ad noxam dedere — 動詞 damneris(あなたが敗訴判決を下される)にかかる修飾関係の整理。de peculio serui tui は、所有者の責任がその奴隷の特有財産(peculium)の限度内に制限されることを示し(de peculio 訴権)、ad noxam dedere uicarium は、敗訴した際の履行内容が「代理奴隷を加害引渡すること」であることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §9.4.19.pr-9.4.19.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:9.4.19.pr-9.4.19.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。