[PAULUS libro uicensimo secundo ad edictum. ] §9.4.17.prSi ex duobus dominis uno sciente, altero ignorante seruus deliquit, si ante cum altero qui nesciebat actum sit et noxae dediderit seruum, iniquum est uilissimi hominis deditione alterum quoque liberari: igitur agetur et cum altero, et si quid amplius est in damni persecutione, consequetur computato pretio hominis noxae dediti.
[パウルス『告示註釈』第22巻] 二人の主人のうち一人が知っており、他方が知らないうちに奴隷が不法行為を犯した場合、もし事前に、知らなかった側の他方の者に対して訴訟が起こされ、彼が奴隷を加害引渡したならば、極めて価値の低い人間の引き渡しによって他方の者までもが免責されるのは不公平である。 したがって、他方の者に対しても訴えが提起されるべきであり、もし損害の追究においてそれを上回る額があるならば、加害引渡された人間の価格を計算に入れた上で、原告はその超過分を得ることになる。
ipsi tamen inter se sic debent pensare communi diuidundo iudicium, ut, si ille quo sciente fecit praestiterit, non totius partem ferat, sed partem eius, quanti seruus est: sic et si alter aliquid praestiterit, eius partem fieri.
しかし、彼ら自身は相互に、共有物分割訴訟において以下のように精算すべきである。 すなわち、もし奴隷の行為が彼(知っていた者)の知悉のもとで行われ、彼が支払った場合には、彼は全体の取り分ではなく、奴隷の価格に相当する額の分け前を得るにすぎない。 同様に、もし他方の者(知らなかった者)が何かを支払った場合には、その分が彼(知っていた者)の負担になるべきである。
illud iniquum est eum, qui iussit seruum facere, consequi aliquid a socio, cum ex suo delicto damnum patiatur.
奴隷に行為を命じた者が、自己の不法行為から損害を被っているにもかかわらず、共有者から何らかの補償を得ることは不公平である。
§9.4.17.1Si plures eiusdem serui nomine noxali mecum agere uelint uel si unus pluribus iudiciis eiusdem servi nomine agat, in quo usus fructus tuus, proprietas mea sit, officio iudicis continebitur, cum eum noxae dedero, ut etiam usum fructum actoris faciam: sed per praetorem id consequar ego dominus proprietatis, ut aut cogat praetor te pro aestimatione usus fructus conferre ad litis aestimationem aut usu fructu cedere, si hoc expediat.
もし同一の奴隷の名において、複数人が私に対して加害訴訟を提起しようとするか、あるいは一人が同一の奴隷の名において複数の訴訟を提起する場合であって、その奴隷に対してあなたの使用収益権があり、私の所有権がある場合には、私が彼を加害引渡するとき、原告のためにその使用収益権をも設定することが、裁判官の職務に含まれる。 しかし、所有権者である私は、法務官を通じて次のことを得るだろう。 すなわち、法務官があなたに対し、使用収益権の評価額に応じて訴訟評価額に貢献(拠出)させるか、あるいは、これが有益であれば、使用収益権を放棄するように強制することである。
et si ego dominus proprietatis eum seruum nolui defendere, defensio tibi permittenda est, et si damnatus hominem tradas, et aduersus me tueris.
そして、所有権者である私がその奴隷を防御することを望まない場合、あなたに防御が許されるべきであり、もしあなたが敗訴してその奴隷を引き渡したならば、あなたは私に対しても保護される。